Manisa’nın Turgutlu ilçesinde yaşanan silahlı saldırı hepimizi sarstı. Olay bir lisenin önünde meydana geldi. Öğrenciler yaralandı. İlk bilgiler zaman içinde değişebilir. Ancak değişmeyecek bir gerçek var. Şiddetin çocukların dünyasına girdiği yerde yara büyüktür.
Bir çocuk hekimi için mesele yalnızca yaralanma değildir. Çocuğun bedeni kadar güven duygusu da önemlidir. Çünkü çocukluk, çevrenin güvenli olduğu varsayımıyla gelişir. Ev güvenlidir. Okul güvenlidir. Öğretmen güvenilir bir yetişkindir. Sabah okula gitmek sıradan bir eylemdir.
Silahlı şiddet bu sıradanlığı parçalar.
Üstelik etkilenmek için kurşunun hedefi olmak gerekmez. Olayı gören çocuk etkilenebilir. Sesleri duyan öğrenci etkilenebilir. Arkadaşının yaralandığını öğrenen genç de etkilenebilir. Görüntüleri defalarca izleyen başka şehirdeki çocuk bile zorlanabilir.
Çocukluk çağı travması üzerine bilgilerimiz bugün oldukça güçlü. Ağır olaylar bazı çocuklarda yoğun stres tepkileri oluşturabilir. Uyku bozulabilir. Kâbuslar başlayabilir. Çocuk okula gitmek istemeyebilir. Bedensel yakınmalar görülebilir. Baş ağrısı ve karın ağrısı ortaya çıkabilir.
Bunların hepsi mutlaka kalıcı hastalık anlamına gelmez. Çocukların önemli bölümü zamanla toparlanabilir. Burada çevredeki yetişkinlerin tutumu belirleyicidir. Güvenli ve istikrarlı ilişkiler iyileşmeyi destekler.
Bu nedenle çocuk hekimliğinin alanı hastane kapısında bitmez. Çocuğun yaşadığı çevre de sağlığının parçasıdır. Okul bunun en önemli bölümlerinden biridir.
Okulu yalnızca eğitim verilen bina sayamayız. Okul aynı zamanda gelişim ortamıdır. Çocuk orada ilişki kurar. Sınırları öğrenir. Başarısızlıkla tanışır. Kabul edilmeyi ve reddedilmeyi yaşar. Öfkesini yönetmeyi de orada öğrenir.
Şiddet okula girdiğinde bu ekosistem zarar görür.
Bundan sonra yapılacakların dili de önemlidir. Çocuklara ayrıntılı şiddet görüntüleri tekrar tekrar gösterilmemelidir. Özellikle sosyal medya bu tekrarın alanına dönüşebiliyor. Bir görüntü yetişkin için haber olabilir. Aynı görüntü çocuk için yeniden yaşantılama anlamına gelebilir.
Yetişkinlerin kendi kaygısı da çocuğa geçebilir. Bu nedenle konuşurken sakin olmak gerekir. Soruları yaşına uygun biçimde cevaplamak önemlidir. Bilinmeyen ayrıntılar hakkında tahmin yürütülmemelidir. Çocuğun korkusu küçümsenmemelidir.
“Bir şey olmaz” demek her zaman rahatlatmaz. Çocuk önce korkusunun anlaşıldığını hissetmek ister. Ardından güvenliğin yeniden kurulduğunu görmek ister.
Burada önemli bir başka mesele daha bulunuyor. Şiddeti yalnızca olay gerçekleştikten sonra konuşuyoruz. Oysa çocuk sağlığının temel yaklaşımı koruyucu hekimliktir. Hastalık ortaya çıkmadan riskleri azaltmaya çalışırız. Aynı bakış şiddet için de gereklidir.
Şiddet çoğu zaman tek bir nedene indirgenemez. Akran ilişkileri önemlidir. Ruhsal sıkıntılar önemlidir. Aile ve çevre koşulları önemlidir. Silaha erişim de güvenlik açısından önem taşır. Ancak hiçbir etken tek başına açıklama sayılmamalıdır.
Özellikle ruhsal hastalıklarla şiddeti özdeşleştirmek yanlıştır. Böyle bir yaklaşım damgalamayı artırabilir. Üstelik gerçek riskleri anlamamızı da zorlaştırır. Değerlendirme davranışlara ve somut risk işaretlerine dayanmalıdır.
Çocukların öfkesini fark etmek kadar yalnızlığını görmek gerekir. Tehdit ifadeleri ciddiye alınmalıdır. Keskin davranış değişiklikleri gözden kaçırılmamalıdır. Okul, aile ve sağlık sistemi birbirinden kopuk çalışmamalıdır.
Bir çocuğun yardım istemesi kolaylaştırılmalıdır. Arkadaşındaki tehlikeli değişimi bildirmesi de mümkün olmalıdır. Bunun adı ispiyonculuk değildir. Bu, güvenlik kültürünün parçasıdır.
Çocuk hekimliğinde son yıllarda önemli bir yaklaşım güçleniyor. Travmayı yalnızca sonrasında tedavi etmeyi yeterli görmüyor. Güvenli ve destekleyici ilişkileri önceden güçlendirmeyi hedefliyor. Dayanıklılık krizden sonra başlayan bir süreç değildir.
Turgutlu’daki olayın hukuki yönünü ilgili kurumlar araştıracaktır. Olayın ayrıntıları da zamanla daha netleşecektir. Biz yetişkinlerin başka bir sorumluluğu var.
Çocuklara dünyayı tamamen tehlikeli göstermemeliyiz. Fakat tehlikeyi inkâr ederek de güven oluşturamayız. Güven, çocuğa verilen bir söz değildir. Güven, yetişkinlerin kurduğu bir düzendir.
Bir okulun kapısından giren çocuk ders düşünmelidir. Sınavını, arkadaşını veya öğretmenini düşünmelidir. Hayatta kalıp kalamayacağını düşünmemelidir.
