Yeni bir hastane açıldığında hepimiz seviniriz. Daha fazla yatak, daha gelişmiş cihazlar, modern ameliyathaneler ve güçlü sağlık ekipleri elbette büyük kazanımlardır.

İnsan hayatına yapılan her yatırım değerlidir.

Fakat uzun zamandır üzerinde düşünmemiz gereken bir soru var: Hastanelerimizi sürekli büyütürken insanlarımızın neden bu kadar çok hastalandığını yeterince sorguluyor muyuz?

Kanaatimce sağlık politikalarımızın en önemli meselelerinden biri budur. Hastaları tedavi etmekte gösterdiğimiz gayreti, insanların hastalanmasını önlemekte de göstermeliyiz.

Çünkü bir sağlık sisteminin gerçek başarısı, yalnızca tedavi ettiği hasta sayısıyla ölçülemez. Hastalanmasını önlediği insan sayısı da en az bunun kadar önemlidir.

Bugün hastanelerimizin koridorlarını dolduran hastalıkların önemli bir bölümü, yıllar içerisinde oluşan sağlık sorunlarıyla ilişkilidir.

Sağlıksız besleniyoruz. Giderek daha az hareket ediyoruz. Tütün kullanımı ciddi bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ediyor. Alkol ve diğer bağımlılıklar insan hayatını tehdit ediyor. Soluduğumuz hava, yaşadığımız çevre ve çalışma koşullarımız sağlığımızı etkiliyor.

Bunlara obeziteyi, kronik stresi, uyku bozukluklarını ve giderek yaşlanan nüfusumuzu eklediğimizde karşımıza büyük bir hastalık yükü çıkıyor.

Dünya Sağlık Örgütü, sağlıksız beslenme, hareketsizlik, tütün, alkol ve hava kirliliğini bulaşıcı olmayan hastalıkların başlıca risk faktörleri arasında gösteriyor.

Kalp ve damar hastalıkları, diyabet, bazı kanserler ve kronik solunum yolu hastalıkları bu risklerle yakından ilişkili.

Burada üzerinde durmamız gereken gerçek şu: Bu hastalıkların önemli bir bölümü, hastane kapısına gelmeden çok önce önlenebilir veya geciktirilebilir.

Örneğin yüksek tansiyonu düşünelim.

Yıllarca fark edilmeyen ya da yeterince kontrol altına alınmayan yüksek tansiyon, bir gün kalp krizi, inme veya böbrek yetmezliğiyle karşımıza çıkabiliyor. Oysa düzenli takip, sağlıklı beslenme, hareket ve gerektiğinde uygun ilaç tedavisiyle bu risklerin önemli bir kısmı azaltılabiliyor.

Diyabette de benzer bir durum söz konusu. Kan şekeri kontrolü, erken tanı ve düzenli takip sayesinde bazı ağır komplikasyonların önüne geçmek mümkün.

OECD’nin 2025 yılı sağlık değerlendirmesi de diyabet, astım, kronik akciğer hastalıkları ve kalp yetmezliğinde güçlü birinci basamak sağlık hizmetlerinin önlenebilir hastane yatışlarını azaltabildiğini ortaya koyuyor.

Demek ki aile hekimliğine, erken tanıya ve kronik hastalık takibine yapılan yatırım, gelecekte hastanelerin üzerindeki yükün azaltılmasına da katkı sağlayabiliyor.

Dünyada bunun başarılı örnekleri var.

Finlandiya’nın Kuzey Karelya bölgesinde 1972 yılında başlatılan kapsamlı halk sağlığı çalışmaları bunlardan biri. Kalp hastalıklarının yaygın olduğu bölgede sigara kullanımı, beslenme alışkanlıkları ve diğer risk faktörleri üzerine yoğunlaşıldı. Yerel yönetimler, sağlık çalışanları ve toplum birlikte hareket etti.

Sonraki kırk yılda çalışma çağındaki nüfusta koroner kalp hastalıklarına bağlı ölüm oranları yüzde 80’in üzerinde azaldı. Bu başarıda tıbbi tedavilerdeki ilerlemelerin de payı vardı. Fakat Kuzey Karelya deneyimi, hastalıklarla mücadelenin hastane dışında da yürütülmesi gerektiğini güçlü biçimde gösterdi.

Bizim de sağlığa bakışımızı bu anlayışla genişletmemiz gerekiyor.

Bir çocuğun sağlıklı beslenebilmesi, okulunda doğru yiyeceklere ulaşmasıyla başlar. Bir yetişkinin hareketli yaşayabilmesi için güvenli kaldırımlara, parklara ve yürüyüş alanlarına ihtiyacı vardır. Tütün bağımlılığıyla mücadelede yalnızca nasihat yetmez. Etkili düzenlemeler ve bağımlılıktan kurtulmak isteyenlere profesyonel destek gerekir.

Kirli havayı soluyan bir insana yalnızca sağlıklı yaşamasını tavsiye etmek de yeterli değildir. Temiz hava, toplumun ortak hakkıdır.

Bu nedenle hastalıkları önleme sorumluluğunu yalnızca bireyin omuzlarına bırakamayız.

Sağlık, hastanelerde başlar sanıyoruz. Oysa sağlığın önemli bir bölümü evlerimizde, okullarımızda, iş yerlerimizde ve yaşadığımız şehirlerde şekillenir.

Bütün bunları söylerken hastanelere duyulan ihtiyacı küçümsemiyorum. Nüfusumuz yaşlanıyor. Tıp ilerledikçe daha önce tedavi edilemeyen hastalıklar tedavi edilebiliyor. İnsanlar daha uzun yaşıyor ve daha karmaşık sağlık hizmetlerine ihtiyaç duyuyor. Modern hastaneler bu nedenle vazgeçilmezdir.

Fakat hastane kapasitesini artırmak ile hastalıkları önlemek birbirinin alternatifi değildir. İyi bir sağlık politikası her ikisini birlikte yürütür.

Burada kaynaklarımızı nasıl değerlendirdiğimiz önem kazanıyor.

Bir hastane yatağının maliyetini hesaplamak kolaydır. Fakat hiç yaşanmamış bir kalp krizinin, önlenmiş bir inmenin veya gelişmesi geciktirilmiş böbrek yetmezliğinin değerini aynı kolaylıkla göremeyiz.

Oysa o görünmeyen kazanımın içinde bir insanın sağlığı, ailesiyle geçireceği yıllar ve çalışmaya devam edebilme imkânı vardır.

Sağlık harcamalarının bir bölümünü hastalıkları önlemeye daha güçlü biçimde yönlendirmek, tedaviden vazgeçmek anlamına gelmez. Tam tersine, tedaviye ihtiyaç duyan insanlara daha nitelikli hizmet sunabilmenin de yollarından biridir.

Benim savunduğum anlayış budur.

Daha güçlü hastanelerimiz olsun. Daha gelişmiş teknolojiler kullanalım. Hekimlerimiz ve sağlık çalışanlarımız en iyi imkânlarla hizmet versin.

Ama aynı kararlılığı sağlıklı beslenmenin yaygınlaştırılmasında, tütün ve bağımlılıklarla mücadelede, hareketli yaşamın teşvikinde, çevre sağlığının korunmasında ve koruyucu sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesinde de gösterelim.

Hastalandığında insanı iyileştirmek hekimliğin en kıymetli sorumluluklarından biridir. Onun hastalanmasını önlemeye çalışmak da aynı sorumluluğun ayrılmaz parçasıdır.

Geleceğin güçlü sağlık sistemini yalnızca kaç hastane yaptığımızla değil, kaç insanımızın daha uzun ve sağlıklı yaşayabildiğiyle değerlendirmeliyiz.

Çünkü sağlıkta ulaşmak istediğimiz asıl başarı, hastanelerimizin sürekli dolmasından ziyade insanlarımızın sağlıklı kalabilmesidir.