Yaz aylarında keneler daha çok görülür. Türkiye'de özellikle orman kenarı, çayır ve yüksek otlu alanlarda zaman geçirenler risk altındadır

Lyme hastalığı, Borrelia burgdorferi bakterisinin Ixodes cinsi keneler aracılığıyla insanlara bulaşmasıyla ortaya çıkar. Hastalık erken dönemde tanınmazsa sinir sistemini kalıcı biçimde etkileyebilir.

Hastalık üç aşamada ilerler: erken lokalize, erken yaygın ve geç dönem. Erken lokalize dönemde ısırık bölgesinde boğa gözü görünümünde bir döküntü ortaya çıkar. Buna eritema migrans denir. Hastaların yaklaşık yüzde 70’inde görülür. Isırıktan sonra genellikle 7 ila 14 gün içinde ortaya çıkar. Bazı hastalarda ise döküntü hiç görülmez. Ateş, kas ağrısı ve yorgunluk tabloya eşlik edebilir. Tedavi edilmezse döküntü 2 ila 3 hafta sürebilir ve 20 santimetreye kadar genişleyebilir.

Nörolojik belirtiler genellikle bu aşamada değil, daha sonra ortaya çıkar. Bakterinin kana karışarak yayılması zaman alır. Erken yaygın dönem, ısırıktan sonra genellikle 3 ila 12 hafta içinde başlar. Nörolojik belirtiler de çoğunlukla bu dönemde görülür. Tedavi edilmeyen hastalarda sinir sistemi tutulumu bu zaman aralığında gelişebilir.

Nörolojik tutulum, Lyme hastalığının en ciddi komplikasyonlarından biridir. Tıp literatüründe buna nöroborrelioz adı verilir. Hastaların yaklaşık yüzde 20’sinde santral sinir sistemi tutulumu görülür. Klasik triad; menenjit, kraniyal nöropati ve motor ya da duyusal radikülopatidir. Ancak bu üç bulgu her zaman birlikte görülmez; tek başına da ortaya çıkabilir.

En sık görülen nörolojik bulgulardan biri yüz felcidir. Yedinci kraniyal sinir, yani fasyal sinir etkilenir. Hastaların yaklaşık yüzde 5’inde görülür. Ani başlar. Hasta, yüzünün bir yarısının hareket etmediğini fark eder. Lyme menenjiti ise baş ağrısı, ışık hassasiyeti ve ense sertliğiyle kendini gösterir. Klasik viral menenjitle karışabilir. Radikülopatide sinir kökü tutulumu gelişir. Kol ya da bacaklarda yanma, karıncalanma ve güç kaybı görülebilir.

Daha nadir ancak daha ağır bir tablo ise ensefalopatidir. Hafıza güçlüğü, konsantrasyon bozukluğu ve uyku düzensizliği ön plana çıkar. Kişilik değişiklikleri, aşırı sinirlilik ve depresyon da tabloya eşlik edebilir. Bu bulgular psikiyatrik bozukluklarla karışabilir. Depresyon ya da anksiyete tanısı alan ancak tedaviye yanıt vermeyen hastalarda Lyme hastalığı da akılda tutulmalıdır.

Geç dönem hastalık, ısırıktan aylar sonra ortaya çıkabilir. Bu aşamada duyusal aksonal polinöropati, ensefalomiyelit ya da mononöropati görülebilir. Ensefalomiyelit nadir olmakla birlikte yürüme bozukluğu, nöbet, tek taraflı felç ve işitme kaybına yol açabilir.

Tanıda kan testleri kullanılır. Enfeksiyonun ilk haftalarında serokonversiyon tamamlanmadığı için seroloji yanıltıcı olabilir; negatif sonuç Lyme hastalığını dışlamaz. Nörolojik tutulum düşünülen hastalarda beyin omurilik sıvısı (BOS) incelemesi gerekebilir. BOS’ta lenfositik pleositoz ve artmış protein düzeyi beklenen bulgulardır.

Tedavi, hastalığın dönemine ve klinik tabloya göre değişir. Eritema migrans varlığında, endemik bölgelerde seroloji sonucu beklenmeden antibiyotik tedavisine başlanır. Tedavi süresi 14 ila 21 gündür.

Kene ısırması durumunda doğru müdahale kritik önem taşır. Kenelerin ortalama 36 saatten fazla tutunmadan bakteriyi iletmediği bilinmektedir; bu nedenle kenenin erken fark edilmesi önemlidir. Kene görüldüğünde pens ya da özel bir kene çıkarıcı ile baş kısmından tutulur ve döndürülmeden, düz bir şekilde çekilerek çıkarılır. Kene ezilmemelidir; ezmek bulaş riskini artırabilir. Kolonya, yağ ya da ısı uygulamak yanlıştır ve önerilmez. Kene çıkarıldıktan sonra bölge alkolle ya da su ve sabunla temizlenir. Kenenin çıkarıldığı tarih not edilmeli, sonraki birkaç hafta boyunca döküntü ve diğer belirtiler açısından hasta izlenmelidir.

Lyme hastalığı erken tanındığında tamamen tedavi edilebilir. Nörolojik komplikasyonlar ise hastalığın en ağır tutulumlarından birini oluşturur. Yaz aylarında kene maruziyeti öyküsü bulunan ve açıklanamayan nörolojik şikâyetleri olan her hastada Lyme hastalığı ayırıcı tanıda düşünülmelidir.