Uyku apnesi, uykuda solunumun tekrarlayan şekilde durması ya da yüzeyelleşmesiyle seyreden bir bozukluktur. Toplumda oldukça sık görülür. Her solunum durmasında kandaki oksijen düzeyi düşer, beyin buna kısa süreli uyanmalarla tepki verir. Bu döngü gece boyunca defalarca tekrarlanır ve uyku kalitesini bozar.
Uyku apnesi ile demans arasındaki ilişki son yıllarda giderek daha fazla araştırılmaktadır. Alzheimer hastalarında uyku apnesi görülme sıklığı, aynı yaş grubundaki sağlıklı bireylere göre beş kat daha fazladır. Alzheimer hastalığı olanlarda uyku apnesi riski yüzde yirmi sekiz, herhangi bir demans türü olanlarda ise yüzde otuz dört oranında artar.
Uyku apnesi olanlarda demansın daha sık görülmesi birkaç neden bağlanmıştır. Solunumun durduğu anlarda oluşan aralıklı hipoksi, beyinde reaktif oksijen türlerinin artmasına yol açar. Bu durum nöronlarda hasara, iltihabi sürecin tetiklenmesine ve hücre ölümüne zemin hazırlar. Aynı zamanda uykunun bölünmesi, beynin atık temizleme sistemini bozar. Bu sistem, uyku sırasında beyin dokusundan amiloid-beta gibi zararlı proteinleri uzaklaştırır. Uyku bölündüğünde bu temizlik süreci aksar, zararlı proteinler beyinde birikmeye başlar.
Uyku apnesi çocuklarda da nörodejeneratif süreçlerle bağlantılı bulunmuştur. Obezitesi olan ve uyku apnesi tanısı alan çocuklarda, Alzheimer hastalığıyla ilişkili iki protein olan amiloid-beta ve presenilin-1 düzeyleri yüksek bulunmuştur. Bademcik ve geniz eti ameliyatı sonrası bu düzeyler belirgin şekilde azalmıştır.
Uyku apnesinin tedavisi, pozitif havayolu basıncı cihazlarıyla yapılır. Bu tedavi düzenli kullanıldığında gündüz uykululuğunu azaltır, uyku kalitesini düzeltir. Tedavinin Alzheimer hastalığına ait biyobelirteçleri de azalttığı gösterilmiştir. Hafif bilişsel bozukluğu olan hastalarda tedaviyle birlikte bilişsel gerilemenin yavaşladığı bildirilmiştir.
Uyku apnesi, sadece gece görülen bir rahatsızlık değildir. Beyin sağlığını uzun vadede etkileyen, demans riskini artıran bir durumdur. Horlama, gece nefes durmaları ve gündüz aşırı uykululuk şikayeti olan kişilerin bir uyku laboratuvarında değerlendirilmesi, hem yaşam kalitesi hem de nörodejeneratif hastalık riski açısından önem taşımaktadır.
Kaynaklar
Branson CO. Sleep and Neurodegeneration. Continuum (Minneap Minn) 2026;32(4, Sleep Neurology):1142-1160.
Guay-Gagnon M, Vat S, Forget MF, et al. Sleep apnea and the risk of dementia: a systematic review and meta-analysis. J Sleep Res 2022;31(5):e13589.
O'Hara R, Schröder CM, Kraemer HC, et al. Nocturnal sleep apnea/hypopnea is associated with lower memory performance in APOE epsilon4 carriers. Neurology 2005;65(4):642-644.
