Kadın sağlığı alanında lisans ve lisans üstü pek çok çalışması bulunan öğretim üyemiz Ergoterapi Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Hülya YÜCEL’in saptamaları şu şekilde;
Halk arasında sıkça dile getirilen bir inanış vardır: “Kadınlar doğumdan sonra eskisi kadar zeki olmaz”, “Anne olduktan sonra unutkanlaştım”. Peki bu düşüncenin bilimsel bir karşılığı var mı? Doğum yapan kadınların zekâsı gerçekten azalıyor mu, yoksa başka bir şey mi oluyor?
Öncelikle şunu net söyleyelim: Bilimsel çalışmalar, doğum yapmanın kadınların zekâsını kalıcı olarak azalttığını göstermiyor. Ancak gebelik ve doğum sonrası dönemde beyinde ve zihinsel işlevlerde bazı değişiklikler olduğu da bir gerçek.
Son yıllarda yapılan beyin görüntüleme çalışmaları, gebelik sırasında kadın beyninde bazı yapısal değişiklikler olduğunu gösterdi. Özellikle sosyal ilişkiler, empati ve duygusal bağlanma ile ilgili bazı bölgelerde gri madde hacminde azalma saptandı. İlk bakışta bu “küçülme” olumsuz gibi algılanabilir. Bu durumu, beynin daha verimli çalışmak için yeniden yapılanması olarak yorumlamak istiyorum. Nasıl ki ergenlikte ya da yoğun öğrenme dönemlerinde beyin bazı bağlantıları budayıp güçlendiriyorsa, gebelikte de benzer bir “ince ayar” süreci yaşanıyor.
Zekâ ise tek bir beceriden oluşmaz. Hafıza, dikkat, problem çözme ve sözel beceriler gibi birçok bileşeni vardır. Çalışmaların büyük bölümü, gebelik ve doğum sonrası dönemde genel zekâ düzeyinde kalıcı bir düşüş olmadığını gösteriyor. Ancak özellikle yeni doğum yapmış kadınlarda dikkat dağınıklığı ve unutkanlık sık görülebiliyor. Bunun nedeni çoğu zaman biyolojik olmaktan çok uykusuzluk, stres, hormonal değişimler ve artan zihinsel yüktür.
Yeni bir bebeğin bakımı, annenin aynı anda birçok şeyi düşünmesini gerektirir: Beslenme, güvenlik, sağlık ve günlük yaşamın organizasyonu gibi. Beyin sürekli tetikte çalışır. Bu durum bazen “anahtarımı nereye koydum” gibi küçük unutkanlıklara yol açabilir. Ancak bu, zekânın azalması değil; bilişsel kaynakların farklı önceliklere yönelmesidir.
İlginçtir ki bazı araştırmalar anneliğin bazı zihinsel becerileri güçlendirebileceğini de öne sürüyor. Empati, duygusal okuryazarlık, hızlı karar verme ve çoklu görev yönetimi gibi alanlarda annelerin avantajlı olabildiği gösterilmiştir. Yani beyin kaybetmez; uyum sağlar.
Sonuç olarak, “Doğum yapan kadınların zekâsı küçülür” söylemi bilimsel bir gerçek değildir. Gebelik ve annelik, beynin yapısını ve işleyişini değiştirir; ama bu değişim bir kayıp değil, çoğu zaman farklı bir kazanım anlamına gelir. Kadınların bu dönemde yaşadığı zorlukları zekâ azalmasıyla açıklamak yerine, biyolojik ve toplumsal yükleri doğru anlamak çok daha adil ve bilimsel bir yaklaşım olacaktır.
