Otoyol ve köprü geçişlerinde ödenmeyen ücrete, 45 gün aşıldığında dört kat ceza ekleniyor. İki yüz liralık geçiş, cezasıyla birlikte bin liraya çıkıyor.

İş icraya taşındığında avukatlık ücreti ve takip giderleri de gündeme geliyor. Bir yolculuğun ardından böyle bir borçla karşılaşmayı olağan bulmuyorum. Dört kat ceza insafsızdır. Sosyal devlete yakışmaz.

Yolu kullanan ücretini ödesin. Ödemeyi geciktirmenin makul bir yaptırımı da olsun. Fakat tahsilatı güvenceye almakla vatandaşın sırtına ölçüsüz bir yük bindirmek arasında fark var. Bu farkı korumak devletin sorumluluğudur.

Deli Dumrul bugün yaşasaydı köprüsüne HGS taktırmayı düşünebilirdi. Köprü başında beklemek yok. Yolcuyla tartışmak yok. Plaka okunuyor, takvim ilerliyor. Hikâyenin bu yeni hâlinde Dumrul’un tek derdi internet bağlantısı olurdu herhâlde.

İroni bir yana, günümüzdeki borçların karşılığı gerçek para. Aile bütçesinden çıkıyor.

Önce uygulamayı doğru anlatalım. İlk 15 gün içinde ödeme yapılırsa ceza alınmıyor. 16–45. günler arasında geçiş ücretine bir kat ceza ekleniyor. Kırk beş gün aşıldığında ceza dört kata çıkıyor. Dolayısıyla “On beş gün geçti, borç hemen beşe katlandı” demek doğru değil. Eleştirimizin gücü, hesabı doğru yapmaktan gelmeli.

Şikâyet kayıtları, tartışmanın yalnızca ceza oranından ibaret olmadığını gösteriyor. Bazı sürücüler hesaplarında yeterli bakiye bulunduğunu, buna rağmen ücretin çekilmediğini söylüyor. Bazıları borcu geç gördüğünü belirtiyor. Bazıları ise icra aşamasında karşılaştığı tutara itiraz ediyor. Bunlar incelenmesi gereken beyanlar. Her birini kanıtlanmış sistem hatası sayamayız.

Somut bir örnek var. Osmangazi Köprüsü’ne ilişkin bir şikâyette sürücü, geçiş sırasında bakiyesinin yetersiz olduğunu kabul ediyor. Verdiği hesaba göre 945 liralık geçişe 3.780 lira ceza eklenmiş. Avukatlık ücreti ve dosya masraflarıyla birlikte kendisinden 9.656,90 lira istenmiş. Önceden bilgilendirilmediğini de ileri sürüyor. Dosyanın tamamını görmeden bu iddialar hakkında hüküm veremeyiz. Fakat kullanıcının anlattığı hesapta cezanın nerede bittiği, diğer giderlerin nerede başladığı açıkça ayrılıyor.

Bu yüzden toplam tutarın tamamına “On kat geçiş cezası” demem. Avukatlık emeğini de yok saymam. Benim itirazım, küçük bir geçiş borcunun ağır ceza ve takip giderleriyle büyümesine izin veren düzenedir. Bu sürecin önlenmesi için yeterli çaba gösterilip gösterilmediğidir.

Üstelik kullanıcıya verilen mesajlar da dikkatle okunmalı. OTOYOL A.Ş., son gün HGS’ye yüklenen paranın günlük tahsilat sorgusundan sonraya kalabileceğini açıklıyor. Paranın başka geçiş borçlarına kullanılabileceğini de belirtiyor. Yani hesaba para yatırmak, belirli bir borcun kapandığı anlamına gelmeyebiliyor.

Teknik açıklama anlaşılır. Fakat vatandaş açısından sonuç da anlaşılmalı. İnsan hesabına para koyuyor. Otomatik sistemin ödemeyi almasını bekliyor. Sonra ayrıca hangi geçişin ödendiğini, hangisinin beklediğini, sürenin ne zaman dolacağını takip etmek zorunda kalıyor.

Adı hızlı geçiş. Ardından gelen hesap takibi ise sürücünün üzerinde.

Bir de bildirim meselesi var. Özel işletmelere ilişkin kanun hükmünde, belirtilen kapsamda en az 15 gün önceden SMS, e-posta, ihbarname veya e-Devlet bildirimi gibi yöntemlerden biriyle bilgilendirme öngörülüyor. Bu nedenle tartışmayı “Bildirim zorunluluğu getirilsin” noktasında bırakamayız. Mevcut yükümlülüğün nasıl yerine getirildiğini sormalıyız.

Hangi tarihte, hangi adrese, hangi içerikle bildirim yapıldı? Vatandaşın önüne anlaşılır bir ödeme yolu konuldu mu? Tahsilat neden gerçekleşmedi? İtiraz geldiğinde kayıtlar gerçekten incelendi mi?

Bu soruların cevabı işlem kayıtlarında bulunmalı. Her şikâyete genel bir ödeme hatırlatmasıyla karşılık vermek yeterli değildir. Sürücünün kusuru varsa ortaya konulsun. Sistemin hatası varsa bedeli sürücüye yüklenmesin.

Fakat teknik süreç kusursuz işlese bile dört kat cezaya itirazım sürüyor. İnsan unutabilir. Yanılabilir. Maddi sıkışıklık yaşayabilir. Bunlar borcu ortadan kaldırmaz. Devletin ölçülü davranma yükümlülüğünü de ortadan kaldırmaz.

Sosyal devlet anlayışı, vatandaşın ödeme gücünü önemsemeyi gerektirir. İki yüz lirayı zamanında ödeyemeyen kişiden bin lira istemenin sonuçları düşünülmelidir. Bir yaptırımın kanunda yazması, onun değiştirilmesini istememize engel değildir.

Devlete çağrım açık: Dört kat cezayı yeniden düzenleyin. Tahsilat ve bildirim süreçlerini denetleyin. Teknik hata nedeniyle oluşan yüklerin vatandaşın üzerinde kalmasını önleyin. Borcun her kalemini görünür, itiraz yolunu erişilebilir kılın. Yolun özel işletmede olması, kamunun bu sorumluluğunu azaltmaz.

Vatandaş geçtiği yolun bedelini ödesin. Fakat bir ödeme aksaması, bütçesini sarsan bir icra dosyasına dönüşmesin. Deli Dumrul’u hikâyede bırakmak, bugünün devletine düşer.