Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunu değerlendirirken çoğunlukla siyasi, askerî ve ekonomik gelişmeler üzerinde duruyoruz. Kurtuluş Savaşı'nın ardından kazanılan bağımsızlığı, gerçekleştirilen inkılapları, eğitim alanındaki değişimleri ve yeni devletin kuruluş sürecini ayrıntılarıyla anlatıyoruz. Şüphesiz bunlar bu ülkenin bağımsızlığı sürecindeki en önemli tarihsel anlatılardır. Fakat bu güzel gelişmelerin yanında, üzerinde yeterince durulması gereken başka bir mücadele daha vardı. Bu mücadele, yıllarca süren savaşların, yoksulluğun, salgın hastalıkların ve yetersiz sağlık koşullarının etkisi altında yaşayan bir toplumun yeniden sağlığına kavuşabilmesi için verilmşti. Bu konu belki kitaplar dolusu her ayrıntısına değer verilerek yazılmalı. Ancak ben burada genel önemli köşe taşlarından bahsetmeye çabalayacağım.
Bir düşünün. Cumhuriyet'in ilan edildiği 1923 yılında Anadolu'nun büyük bölümünde yeterli sayıda hekim yoktu. Hastaneler son derece sınırlıydı. Sıtma, verem, trahom ve frengi gibi hastalıklar toplum sağlığını ciddi biçimde tehdit ediyordu. Özellikle kırsal bölgelerde yaşayan insanların bir hekime ulaşabilmesi neredeyse hiç yoktu. Gebelik ve doğum süreçleri çoğunlukla sağlık kuruluşlarının dışında gerçekleşiyor, anne ve bebek ölümleri önemli bir halk sağlığı sorunu oluşturuyordu. Üstelik bütün bunlar, uzun yıllar savaşmış ve ekonomik kaynaklarının önemli bir bölümünü kaybetmiş bir ülkede yaşanıyordu.
Dönemin sağlık istatistikleri, karşı karşıya kalınan sorunun büyüklüğünü açıkça gösteriyor. 1923 yılında Türkiye'de yalnızca 86 yataklı tedavi kurumu ve toplam 6.437 hasta yatağı bulunuyordu. Ülke genelinde 554 hekim, 69 eczacı, 560 sağlık memuru ve 136 ebe görev yapıyordu. Yaklaşık 12–13 milyon insanın yaşadığı bir ülkede bu sayılarla yeterli sağlık hizmeti sunabilmek mümkün değildi.
Burada özellikle üzerinde durmak istediğim bir konu var. Cumhuriyet yönetimi yalnızca yeni hastaneler açmak veya hekim sayısını artırmak gibi bir hedef belirlememişti. Asıl amaç, sağlık hizmetlerini devletin temel sorumluluklarından biri hâline getirmek ve insanların hastalanmadan önce korunmasını sağlayacak bir sistem oluşturmaktı. Çünkü o dönemde toplumun sağlığını tehdit eden sorunların önemli bir bölümü, koruyucu sağlık hizmetleriyle önlenebilecek hastalıklardan oluşuyordu.
Mustafa Kemal Atatürk'ün sağlık anlayışını da bu çerçevede değerlendirmemiz gerekiyor. Atatürk, güçlü bir toplumun ancak sağlıklı bireylerle kurulabileceğinin farkındaydı. Eğitim, ekonomi ve toplumsal kalkınma alanında gerçekleştirilecek reformların başarıya ulaşabilmesi için öncelikle insanların sağlıklı koşullarda yaşayabilmesi gerekiyordu. Bu nedenle sağlık hizmetlerinin örgütlenmesi, hekim yetiştirilmesi, bulaşıcı hastalıklarla mücadele edilmesi ve koruyucu hekimliğin geliştirilmesi Cumhuriyet'in öncelikleri arasında yer aldı.
Aslında bu yaklaşımın kurumsal temelleri Cumhuriyet'in ilanından da öncede kısmen atılmıştı. Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasının hemen ardından, 3 Mayıs 1920 tarihinde Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâleti kurulmuştu. Böylece sağlık hizmetlerinin merkezi bir yönetim altında örgütlenmesi yönünde önemli bir adım atılmıştı. Cumhuriyet'in ilanından sonra ise bu kurumsal yapı geliştirilerek ülke genelinde kapsamlı bir sağlık mücadelesi başlatıldı.
Bu dönemin en önemli isimlerinden biri hiç şüphesiz Dr. Refik Saydam'dır. Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşlarından olan Refik Saydam, Cumhuriyet'in ilk yıllarında sağlık politikalarının oluşturulmasında ve uygulanmasında belirleyici bir rol üstlendi. Onun döneminde sıtma, trahom, frengi ve verem gibi hastalıklarla mücadele için programlar geliştirildi. Sağlık personelinin yetiştirilmesine önem verildi, koruyucu hekimlik hizmetleri genişletildi ve ülkenin farklı bölgelerine sağlık hizmeti ulaştırılmaya çalışıldı. Ancak Refik Saydam'ın çalışmalarını yalnızca bulaşıcı hastalıklarla mücadeleyle sınırlandırmak doğru olmaz. Bana göre onun en önemli katkılarından biri, sağlık hizmetlerinin bilimsel bilgiye, kurumsal organizasyona ve sürekliliğe dayanan bir yapıya kavuşması için gösterdiği çabadır. Bu anlayışın en önemli örneklerinden biri, 1928 yılında Ankara'da kurulan Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi oldu. Burada aşı ve serum üretimi gerçekleştiriliyor, laboratuvar hizmetleri geliştiriliyor ve bulaşıcı hastalıklarla mücadeleye bilimsel destek sağlanıyordu. Türkiye, ekonomik imkânlarının oldukça sınırlı olduğu bir dönemde kendi aşı ve serumlarını üretebilecek bilimsel altyapıyı oluşturmaya başlamıştı.
Bu gelişmenin üzerinde biraz daha durmamız gerekiyor. Çünkü bir ülkenin sağlık alanında ilerlemesi yalnızca hastane sayısını artırmasıyla, muayene edilen hasta sayının artırılmasıyla mümkün değildir. O ülkenin bilimsel bilgi üretebilmesi, sağlık alanında yetişmiş insan gücüne sahip olması ve özellikle salgın hastalıklar karşısında kendi imkânlarını kullanabilmesi de son derece önemlidir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında gerçekleştirilen çalışmalar, sağlık hizmetlerinin bu anlayışla geliştirilmeye çalışıldığını gösteriyor. Ve bütün bu gelişmeleri değerlendirirken unutmamamız gereken bir gerçek var. Cumhuriyet'in ilk yıllarında verilen sağlık mücadelesi, yalnızca hastalıkları tedavi etme çabası değildi. Aynı zamanda yoksulluk, bilgisizlik, yetersiz sağlık koşulları ve sağlık hizmetlerine erişimdeki eşitsizliklerle mücadele edilmesiydi.
Cumhuriyet'in ilk yıllarında başlatılan sağlık mücadelesinin en önemli özelliklerinden biri, hastalıkların ortaya çıkmasını beklemek yerine onları önlemeye yönelik çalışmaların ön plana çıkarılmasıydı. Çünkü o dönemde Anadolu'nun birçok bölgesinde insanlar, bugün basit koruyucu önlemlerle kontrol altına alabildiğimiz hastalıklar nedeniyle yaşamlarını kaybediyordu. Özellikle sıtma, verem, trahom ve frengi ile mücadele, Cumhuriyet yönetiminin en önemli sağlık politikaları arasında yer aldı.
Sıtma bu hastalıkların başında geliyordu. Anadolu'nun geniş bir bölümünde yaygın olan sıtma, yalnızca insanların sağlığını bozmuyor, aynı zamanda tarımsal üretimi ve çalışma hayatını da olumsuz etkiliyordu. Hastalığın yaygın olduğu bölgelerde bataklıkların kurutulması, sivrisineklerle mücadele edilmesi, hastaların belirlenmesi ve tedaviye ulaştırılması amacıyla kapsamlı çalışmalar başlatıldı. Gezici sağlık ekipleri oluşturuldu. Köylere kadar ulaşan sağlık personeli, hastalığın önlenmesi ve tedavisi için görev yaptı.
Benzer bir mücadele verem, trahom ve frengiye karşı da yürütüldü. Veremle mücadele amacıyla dispanser hizmetleri geliştirildi, toplumun hastalık konusunda bilinçlendirilmesine önem verildi. Özellikle Güneydoğu Anadolu'da yaygın olan trahom nedeniyle çok sayıda insan görme yetisini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyaydı. Bu hastalık için özel sağlık kuruluşları oluşturuldu ve tarama çalışmaları gerçekleştirildi. Frengi ile mücadelede ise hastaların belirlenmesi, tedavi edilmesi ve bulaşmanın önlenmesine yönelik uygulamalar yürütüldü. Bu çalışmaların hepsi, sağlık hizmetlerinin yalnızca hastanelerde değil, insanların yaşadığı yerlerde de sunulması gerektiğini gösteriyordu.
Cumhuriyet'in sağlık alanındaki en önemli düzenlemelerinden biri de 1930 yılında kabul edilen Umumi Hıfzıssıhha Kanunu oldu. Bu kanunla bulaşıcı hastalıklarla mücadele, aşılama, çevre sağlığı, içme sularının denetlenmesi, anne ve çocuk sağlığının korunması gibi birçok konu devletin sorumluluk alanında ayrıntılı biçimde düzenlendi. Böylece toplum sağlığının korunması yalnızca hekimlerin bireysel çabalarına bırakılmadı. Kuralları, sorumlulukları ve uygulama esasları belirlenmiş bir halk sağlığı anlayışı geliştirildi.
Burada üzerinde durulması gereken başka bir konu daha var. Cumhuriyet'in ilk yıllarında kadınların gebelik ve doğum süreçlerinde karşılaştıkları güçlükler oldukça fazlaydı. Özellikle kırsal bölgelerde doğumların büyük bölümü evlerde gerçekleştiriliyor, eğitimli sağlık personeline ulaşmak her zaman mümkün olmuyordu. Bu nedenle ebe yetiştirilmesine, doğum ve çocuk bakım evlerinin açılmasına ve anne sağlığının korunmasına yönelik çalışmalara önem verildi. Bir toplumun sağlık düzeyini değerlendirirken yalnızca hastane sayısına veya hekim başına düşen nüfusa bakmak yeterli değildir. Annelerin gebelik ve doğum sırasında karşılaştıkları riskler, çocukların yaşam koşulları ve önlenebilir hastalıklar nedeniyle meydana gelen ölümler de o toplumun sağlık hizmetleri hakkında önemli bilgiler verir.
Cumhuriyet dönemindeki sağlık hizmetlerinin gelişiminde emeği bulunan isimleri de unutmamak gerekiyor. Atatürk'ün ortaya koyduğu sağlık politikalarının uygulanmasında Refik Saydam önemli bir görev üstlenirken Dr. Behçet Uz sağlık hizmetlerinin planlanmasına, Prof. Dr. Nusret Fişek ise birinci basamak sağlık hizmetlerinin geliştirilmesine önemli katkılar sağladı. Ord. Prof. Dr. Tevfik Sağlam veremle mücadele ve tıp eğitimi alanında çalışmalar yürüttü. Cemil Topuzlu modern cerrahinin gelişmesine, Hamdi Suat kanser patolojisine, Hulusi Behçet ise kendi adıyla anılan hastalığın tanımlanmasına katkıda bulundu. Bu isimlerin her biri, farklı dönemlerde ve farklı alanlarda Türk tıbbının gelişiminde önemli roller üstlendi. Ayrı makalelerde her biri ayrı ayrı anlatılması gereken bilim insanlarıdır.
İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Türkiye'de sağlık hizmetlerinin daha planlı ve yaygın bir şekilde sunulması gerektiği düşüncesi güç kazandı. Sağlık Bakanı Dr. Behçet Uz tarafından hazırlanan ve 1946 yılında Yüksek Sağlık Şurasında kabul edilen Birinci On Yıllık Millî Sağlık Planı, bu açıdan önemli bir girişimdi. Planın temel hedeflerinden biri, sağlık hizmetlerini ülkenin belirli şehirlerinde yoğunlaştırmak yerine farklı bölgelere ulaştırmaktı. Sağlık merkezlerinin kurulması, sağlık personelinin yetiştirilmesi ve koruyucu sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi bu yaklaşımın önemli parçalarını oluşturuyordu. Ancak planın bütün hedefleri öngörüldüğü şekilde gerçekleştirilemedi. Buna rağmen sonraki yıllarda uygulanacak sağlık politikalarının şekillenmesine önemli katkılar sağladı.
1961 yılına gelindiğinde ise Türkiye sağlık sisteminde başka bir önemli değişim yaşandı. Prof. Dr. Nusret Fişek'in öncülük ettiği çalışmalarla 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun kabul edildi. Bu düzenlemenin temelinde, sağlık hizmetlerinin toplumun bütün kesimlerine ulaştırılması ve insanların ekonomik durumları ya da yaşadıkları bölge nedeniyle sağlık hizmetlerinden mahrum kalmaması düşüncesi bulunuyordu. Bu yaklaşım doğrultusunda sağlık ocakları, sağlık evleri ve hastaneler arasında basamaklandırılmış bir hizmet modeli geliştirildi. Sağlık ocaklarında görev yapan hekimler, ebeler, hemşireler ve diğer sağlık çalışanları yalnızca hastalanan insanları tedavi etmiyordu. Gebeleri takip ediyor, çocukların büyüme ve gelişmesini izliyor, aşılama çalışmalarını yürütüyor, aile planlaması hizmetleri sunuyor ve gerektiğinde ev ziyaretleri gerçekleştiriyordu. Sağlık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi 1963 yılında fiilen başladı ve sonraki yıllarda ülke geneline yayıldı. Bana göre bu sistemin en değerli yönlerinden biri, hekimin sorumlu olduğu toplumu tanımasına imkân sağlamasıydı. Çünkü bir insanın sağlığını yalnızca muayene sırasında elde ettiğimiz klinik bulgularla değerlendiremeyiz. Yaşadığı çevre, ekonomik koşulları, beslenme alışkanlıkları, aile yapısı ve sağlık hizmetlerine ulaşabilme imkânları da hastalıkların ortaya çıkmasında ve tedavi süreçlerinde önemli rol oynar. Sağlık ocakları, bütün bu unsurların birlikte değerlendirilmesine olanak sağlayan önemli bir birinci basamak sağlık hizmeti modeliydi.
Ancak 1980'li yıllardan itibaren Türkiye'nin toplumsal ve ekonomik yapısında meydana gelen değişimler, sağlık sisteminin karşı karşıya kaldığı sorunları da artırdı. Hızlı nüfus artışı, köylerden şehirlere göç, kentleşme ve sağlık hizmetlerine yönelik talebin yükselmesi özellikle büyük hastanelerde hasta yoğunluğuna neden oldu. Sosyal güvenlik kurumlarının farklı yapılara sahip olması, insanların sağlık hizmetlerinden yararlanmasında eşitsizlikler oluşturuyordu. Bununla birlikte üniversite hastanelerinin gelişmesi, yeni tıp fakültelerinin açılması, uzmanlık eğitiminin yaygınlaşması ve ileri tanı ve tedavi yöntemlerinin kullanılmaya başlanması Türk tıbbının bilimsel ve teknik kapasitesini önemli ölçüde artırdı.
Nitekim 2000'li yıllara gelindiğinde Türkiye, sağlık hizmetlerinin finansmanından hastanelerin yönetimine, birinci basamak hizmetlerinden sağlık çalışanlarının çalışma koşullarına kadar birçok alanda yeni düzenlemelere ihtiyaç duyuyordu. 2003 yılında başlatılan Sağlıkta Dönüşüm Programı, bu ihtiyaçlara cevap vermek amacıyla Türkiye sağlık sisteminde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
2003 yılında başlatılan Sağlıkta Dönüşüm Programı, Türkiye'de sağlık hizmetlerinin sunumunda önemli değişikliklere neden oldu. Özellikle farklı sosyal güvenlik kurumlarına bağlı hastanelerin tek çatı altında toplanması, genel sağlık sigortasının yaygınlaştırılması ve vatandaşların sağlık kuruluşlarına erişiminin kolaylaştırılması, bu dönemin dikkat çekici gelişmeleri arasında yer aldı. Aile hekimliği sistemi uygulamaya konuldu, hastane altyapısı geliştirildi ve sağlık hizmetlerinde dijitalleşme hız kazandı. Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS), elektronik hasta kayıtları ve e-reçete gibi uygulamalar sağlık hizmetlerinin işleyişini önemli ölçüde değiştirdi.
Acil sağlık hizmetlerinde yaşanan gelişmeler de bu dönemin önemli kazanımlarından biriydi. 112 Acil Sağlık Hizmetlerinin yaygınlaşması, ambulans filosunun güçlendirilmesi, hava ambulanslarının hizmete girmesi ve hastane öncesi acil müdahale imkânlarının artması, özellikle zamanla yarışılan klinik durumlarda sağlık sisteminin müdahale kapasitesini geliştirdi. Hastanelerde yoğun bakım yataklarının artırılması, ameliyathanelerin modernizasyonu, organ nakli merkezlerinin, yanık ünitelerinin ve ileri tedavi merkezlerinin yaygınlaşması da Türk tıbbının ulaştığı teknik düzeyi önemli ölçüde yükseltti.
Bugün ülkemizde gerçekleştirilen birçok ileri cerrahi girişim, organ nakli ve yoğun bakım uygulaması, gelişmiş ülkelerdeki merkezlerle karşılaştırılabilecek düzeydedir. Özellikle yoğun bakım ve anesteziyoloji alanında çalışan bir hekim olarak, bu gelişmelerin hasta tedavisine sağladığı katkının oldukça önemli olduğunu düşünüyorum. Ancak burada bir ayrım yapmamız gerekiyor. Sağlık hizmetlerinin teknik kapasitesinin artması, sağlık sisteminin bütün sorunlarının çözüldüğü anlamına gelmez. Bir sağlık sisteminin başarısını yalnızca sahip olduğu cihazlar, hastane yatakları veya yıllık muayene sayıları üzerinden değerlendiremeyiz. Hastanın hekime ulaşabilmesi kadar yeterli süre muayene edilebilmesi, doğru tedaviyi alması ve gerektiğinde düzenli takip edilmesi de önemlidir.
Bu noktada özellikle aile hekimliği sistemi üzerinde biraz durmakta fayda vardır. Türkiye'de 2005 yılında pilot uygulamayla başlayan aile hekimliği sistemi, birinci basamak sağlık hizmetlerinin birey merkezli yürütülmesi açısından önemli bir adımdı. Her bireyin kayıtlı olduğu bir aile hekiminin bulunması, gebelik ve bebek izlemlerinin gerçekleştirilmesi, aşılama programlarının yürütülmesi ve kronik hastalıkların takip edilmesi, sistemin önemli kazanımları arasında yer aldı. Ancak zaman içerisinde artan hasta sayısı, idari sorumluluklar, performansa dayalı ödeme uygulamaları ve sık değişen düzenlemeler, aile hekimlerinin çalışma koşullarını giderek zorlaştırdı. Özellikle son yıllarda yapılan düzenlemelerin bir kısmı, aile hekimlerinin mesleki sorumluluklarıyla uygulamada kendilerinden beklenen görevler arasında sorunlar oluşturdu. Performans göstergeleri, hasta başvuru sayıları ve çeşitli idari kriterlerin ücretlendirmeyle ilişkilendirilmesi, sağlık çalışanlarının tepkilerine neden oldu. Türk Tabipleri Birliği de bu düzenlemelerin bir bölümüne karşı hukuki girişimlerde bulundu. Ayrıca hastanelerde yaşanan randevu sorununun aile hekimliği birimlerine yansıması, birinci basamakta zaten yoğun olan iş yükünü daha da artırdı. Bana göre burada yapılan en önemli hatalardan biri, aile hekimliğinin temel amacının zaman zaman ikinci plana itilmesidir. Bir aile hekiminin başarısını yalnızca günlük muayene sayısıyla veya belirli performans göstergeleriyle değerlendirmek doğru değildir. Çünkü iyi bir aile hekimi yalnızca hastasına ilaç yazan kişi değildir. Hastasını tanır, risk faktörlerini değerlendirir, kronik hastalıklarını takip eder ve gerektiğinde daha ileri sağlık kuruluşlarına yönlendirir. Bütün bunların gerçekleştirilebilmesi için yeterli zaman, uygun çalışma koşulları ve mesleki özerklik gerekir. Hekimin sürekli değişen idari düzenlemelerle uğraşmak zorunda kalması, asıl görevi olan koruyucu hekimlik hizmetlerinin niteliğini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle aile hekimliği sisteminin yeniden değerlendirilmesi ve sahada çalışan hekimlerin görüşleri dikkate alınarak güçlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Sağlıkta Dönüşüm Programı'nın sonraki yıllarında öne çıkan uygulamalardan biri de Şehir Hastaneleri oldu. Özellikle 2017 yılından itibaren hizmete giren bu büyük sağlık kompleksleri, birçok uzmanlık alanının aynı merkezde bulunması, gelişmiş görüntüleme sistemleri, yüksek yoğun bakım kapasitesi ve modern ameliyathaneleriyle sağlık altyapısına önemli katkılar sağladı. Ancak şehir hastaneleri konusunda farklı bir düşüncem var. Ama burada kısaca değineceğim. Bana göre şehir hastanelerinin kurulması, özellikle ileri tanı ve tedavi gerektiren hastalar açısından uygun bir karardı. Fakat bu hastaneler planlanırken şehir merkezlerinde ve büyük semtlerde hizmet veren daha küçük hastanelerin korunması ve geliştirilmesi de aynı derecede önemliydi. Çünkü her hastanın büyük bir sağlık kompleksine başvurması gerekmiyor. Basit cerrahi işlemler, kısa süreli yatış gerektiren hastalıklar ve birçok poliklinik hizmeti, daha küçük ve kolay ulaşılabilir hastanelerde rahatlıkla sunulabilir. Her ilin merkezinde ağırlıklı olarak üçüncü basamak sağlık hizmeti sunan büyük bir şehir hastanesinin bulunması, buna karşılık şehrin nüfus yoğunluğu yüksek semtlerinde daha küçük ölçekli Butik Hastanelerin veya belirli uzmanlık alanlarına yönelik Butik Branş Hastanelerinin hizmet vermesidir. Böyle bir yapılanma, hastaların sağlık hizmetlerine daha kolay ulaşmasını sağlayabilir ve büyük hastanelerdeki hasta yoğunluğunu azaltabilir. Ayrıca ileri tedavi merkezlerinin gerçekten bu düzeyde hizmete ihtiyaç duyan hastalara daha fazla zaman ve kaynak ayırmasına imkân tanıyabilir. Elbette bu modelin uygulanabilmesi için nüfus dağılımının, ulaşım koşullarının, sağlık personeli ihtiyacının ve ekonomik sürdürülebilirliğin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bu konuda daha kapsamlı düşüncelerim ve önerilerim bulunuyor. Bunları ilerleyen dönemlerde, uygun yazılarda daha ayrıntılı biçimde ele alabilirim.
Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar geçen süreçte Türkiye'de tıp eğitimi de önemli değişimler geçirdi. 1827 yılında Tıbhane-i Âmire ile başlayan modern tıp eğitimi, Cumhuriyet döneminde özellikle 1933 Üniversite Reformu ile yeni bir gelişim sürecine girdi. Sonraki yıllarda tıp fakültelerinin sayısı arttı, uzmanlık eğitimi yaygınlaştı ve bilimsel araştırma imkânları gelişti. Günümüzde ise simülasyon merkezleri, klinik beceri laboratuvarları, ileri görüntüleme yöntemleri ve dijital eğitim teknolojileri tıp eğitiminin önemli parçaları hâline geldi. Fakat burada genç hekim adaylarına özellikle hatırlatmak istediğim bir konu var. Tıp eğitiminde kullanılan teknolojiler ne kadar gelişirse gelişsin, hekimliğin temelinde insan bulunur. Hastasını dinlemeyen, klinik bulguları yeterince değerlendirmeyen ve mesleki sorumluluğunun farkında olmayan bir hekimin yalnızca teknolojik imkânlarla başarılı olması mümkün değildir. İyi hekimlik, bilimsel bilgiyle birlikte klinik deneyimi, vicdanı, mesleki ahlakı ve insana saygıyı da gerektirir.
Sonuç olarak Cumhuriyet'in kuruluşundan bugüne kadar Türkiye'nin sağlık alanında önemli bir ilerleme kaydettiğini söyleyebiliriz. Bir zamanlar yüzlerce hekimle milyonlarca insana sağlık hizmeti sunmaya çalışan bir ülkeden, bugün ileri cerrahi girişimlerin gerçekleştirildiği, organ nakillerinin yapıldığı ve modern yoğun bakım hizmetlerinin sunulduğu bir sağlık sistemine ulaştık. Bu gelişme kendiliğinden gerçekleşmedi. Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren görev yapan hekimlerin, hemşirelerin, ebelerin, bilim insanlarının ve diğer sağlık çalışanlarının büyük emeği bulunuyor. Ancak geçmişte elde edilen başarılar, bugün karşı karşıya olduğumuz sorunları görmezden gelmemizi gerektirmez. Hasta yoğunluğu, randevu sorunları, sağlık çalışanlarının iş yükü, performans baskısı, mesleki tükenmişlik, artan maliyetler ve sağlık hizmetlerinin finansmanına ilişkin sorunlar üzerinde ciddiyetle durulması gerekiyor. Sağlık sisteminin geleceğini planlarken yalnızca hizmet alan insanların beklentilerini değil, bu hizmeti sunan sağlık çalışanlarının çalışma koşullarını da dikkate almalıyız. Çünkü sağlık çalışanlarının mesleki güvencesini, motivasyonunu ve çalışma koşullarını koruyamayan bir sistemin uzun vadede nitelikli sağlık hizmeti sunması giderek zorlaşacaktır.
Bugün tıp fakültelerinde eğitim gören gençlerimiz de bu tarihsel sürecin bir parçasıdır. Sizler yalnızca hekimlik mesleğini öğrenmiyorsunuz. Aynı zamanda Cumhuriyet'in kuruluşundan itibaren büyük emeklerle oluşturulan bilimsel ve mesleki birikimin sorumluluğunu üstlenmeye hazırlanıyorsunuz. Bu nedenle geçmişte nelerin başarıldığını bilmeniz, bugün karşılaştığımız sorunları anlamanız ve gelecekte daha iyi bir sağlık sistemi oluşturmak için çaba göstermeniz gerekiyor. Unutmayalım ki bir ülkenin sağlık alanındaki gelişmişliği, yalnızca en ağır hastaları tedavi edebilmesiyle değil, insanların önlenebilir hastalıklar nedeniyle yaşamlarını kaybetmesini engelleyebilmesiyle de ölçülür.
Yazımı Mustafa Kemal Atatürk'ün, Cumhuriyet'in sağlık anlayışını ve devletin topluma karşı sorumluluğunu açık biçimde ortaya koyan şu sözleriyle tamamlamak istiyorum:
“Milletimizin sağlığını korumak ve desteklemek, ölümü azaltmak, nüfusu çoğaltmak, bulaşıcı ve salgın hastalıkların yıkımına karşı koymak ve bu surette millet fertlerinin dinç ve çalışmaya kabiliyetli sağlıklı vücutlar halinde yetişmesini temin etmeliyiz.”
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı. Tarihçe. T.C. Sağlık Bakanlığı. Accessed November 19, 2026. https://www.saglik.gov.tr/TR-11492/tarihce.html
- Altıntaş A. Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâleti (Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı). Atatürk Ansiklopedisi. Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı. Published February 27, 2021. Accessed November 19, 2026. https://www.ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/312/S%C4%B1hhiye-ve-Muavenet-i-%C4%B0%C3%A7timaiye-Vek%C3%A2leti-%28Sa%C4%9Fl%C4%B1k-ve-Sosyal-Yard%C4%B1m-Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1%29
Türk Tabipleri Birliği Aile Hekimliği Kolu. Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliği’nde hukuka aykırılıklara yenilerini ekleyen düzenlemeler hakkında dava açıldı. Türk Tabipleri Birliği. Published October 7, 2025. Accessed November 19, 2026. https://ttb.org.tr/kollar/_ahek/haber_goster.php?Guid=47af9916-a37c-11f0-92e5-42010a9c0003