Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF), toplumda diyabet konusunda farkındalığın artırılması ve diyabetin öneminin vurgulanması amacıyla, 1921 yılında insülin hormonunun keşfinde önemli rol oynayan Kanadalı tıp doktoru Frederick Banting'in doğum günü olan 14 Kasım'ın “Dünya Diyabet Günü” olarak kutlanmasını önermiştir.
Dünya Diyabet Günü, her yıl 160'tan fazla ülkede ve bir milyardan fazla insana ulaşan, dünyanın en büyük diyabet farkındalık kampanyalarından biridir. Diyabet konusunda toplumu, hükümetleri ve medyayı bilgilendirmek ve bilinçlendirmek amacıyla çeşitli etkinliklerin düzenlendiği bu günde; diyabet farkındalığını artırmaya yönelik toplantılar, yürüyüşler, eğitim programları, radyo ve televizyon yayınları ile kan şekeri taramaları gerçekleştirilmektedir.
Ülkemizde de birçok kurum tarafından diyabetin nedenleri, belirtileri, risk faktörleri, tedavisi ve yol açabileceği organ hasarları konusunda toplumu bilgilendirmeye yönelik çeşitli etkinlikler düzenlenmektedir. Diyabet ve diyabete bağlı sorunlara dikkat çekmek amacıyla 14 Kasım Dünya Diyabet Günü etkinliklerinde Mavi Halkasembolü kullanılmaktadır. Mavi renk umudu, halka ise diyabetle mücadelede birlik ve beraberliği temsil etmektedir.
Dünya Diyabet Günü, 1991 yılından bu yana her yıl Uluslararası Diyabet Federasyonu tarafından belirlenen farklı temalar çerçevesinde çeşitli etkinliklerle kutlanmaktadır. 2026–2027 yılları için Uluslararası Diyabet Federasyonu tarafından belirlenen Dünya Diyabet Günü teması “Diyabette Erken Harekete Geçin (Early Action on Diabetes)” olarak açıklanmıştır.
Bu yılki kampanya; diyabetin erken tanınmasının, risk faktörlerinin belirlenmesinin, önleyici yaklaşımların benimsenmesinin ve diyabetle yaşayan bireylerin zamanında, nitelikli ve kesintisiz sağlık hizmetlerine erişiminin önemini vurgulamaktadır. Erken tanı ve zamanında müdahale ile diyabete bağlı komplikasyonların önlenmesi veya geciktirilmesi, bireylerin yaşam kalitesinin artırılması ve sağlıklı bir geleceğin desteklenmesi hedeflenmektedir.
Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) 2025 Diyabet Atlası: Dünya Diyabet Verileri
Dünya genelindeki veriler (20–79 yaş):
● Dünya genelinde yaklaşık 589 milyon yetişkin diyabetle yaşamaktadır. Bu, her 9 yetişkinden 1'inin diyabetli olduğu anlamına gelmektedir.
● Diyabetli yetişkinlerin yaklaşık %42,8'i (252 milyon kişi) diyabetli olduğunun farkında değildir.
● Diyabetli birey sayısının 2050 yılında 853 milyona (her 8 yetişkinden 1'i)ulaşacağı öngörülmektedir.
● Diyabetle yaşayan yetişkinlerin yaklaşık %81'i düşük ve orta gelirli ülkelerdebulunmaktadır.
● Diyabet, 2024 yılında yaklaşık 3,4 milyon ölümden sorumlu olmuştur. Bu, yaklaşık her 9 saniyede bir kişinin diyabet nedeniyle yaşamını kaybetmesi anlamına gelmektedir.
● Dünya genelinde yaklaşık 635 milyon yetişkinde (%12) glukoz tolerans bozukluğu bulunmaktadır. Bu durum tip 2 diyabet gelişimi açısından önemli bir risk oluşturmaktadır.
● Yaklaşık 488 milyon yetişkinde açlık glukoz bozukluğu bulunmaktadır.
● Gebelikte hiperglisemi yaklaşık 23 milyon doğumu etkilemektedir.
● Diyabetle ilişkili küresel sağlık harcamaları 2024 yılında yaklaşık 1,015 trilyon ABD dolarına ulaşmıştır.
Türkiye'de diyabetin mevcut durumu ve geleceğe yönelik öngörüler:
Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) tarafından yayımlanan 2025 Diyabet Atlası'nın 11. baskısında yer alan 2024 yılı tahminlerine göre;
• Türkiye'de 20–79 yaş grubunda yaklaşık 9,6 milyon yetişkin diyabetle yaşamaktadır.
• Türkiye'de diyabet prevalansı %16,3, yaşa göre standardize edilmiş diyabet prevalansı ise %16,5 olarak tahmin edilmiştir.
• Diyabetle yaşayan yetişkinlerin yaklaşık %45,5'i (4,37 milyon kişi) diyabetli olduğunun farkında değildir.
• Türkiye'de yaklaşık 5 milyon yetişkinde açlık glukoz bozukluğu, 4,5 milyon yetişkinde ise glukoz tolerans bozukluğu bulunmaktadır.
• Diyabete atfedilen ölüm sayısı 2024 yılında yaklaşık 42.558 olarak tahmin edilmektedir.
• Türkiye'de diyabetle yaşayan yetişkin sayısının 2050 yılında yaklaşık 14,1 milyona ulaşacağı öngörülmektedir.
• Türkiye, IDF Avrupa Bölgesi'nde diyabetli yetişkin sayısı ve yaşa göre standardize edilmiş diyabet prevalansı bakımından ilk sırada yer almaktadır.
Kaynak: International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas, 11th Edition, 2025. Türkiye Country Report.
