“Hocam, kolesterol ilacını kullanmasam olur mu? Zararlı diyorlar.” “Kolesterol zaten vücuda lazım diyorlar.”
Son cümle doğru! Kolesterol, vücudumuzda hiç bulunmaması gereken bir madde değil. Hücrelerimizin yapısına katılıyor, bazı hormonların ve D vitamininin oluşumunda görev alıyor. Kısacası, yaşam için gerekli.
Asıl mesele, kolesterolün kanda gereğinden fazla bulunması. Çünkü kandaki fazla kolesterol damar sağlığını olumsuz etkiler.
Beslenme ile sağlık arasında ilişki olduğu yüzyıllardır gözlemleniyor zaten. Eski doktorlar da kolesterol ilaçlarından çok çok önceleri, aşırı ve ağır yemeklerden kaçınmamız gerektiğini söylüyorlardı. O dönemde damar hastalıklarının nedenleri bugünkü gibi bilinmese de yediklerimizin sağlığımızı nasıl etkilediğini anlamaya çalışıyorlardı.
Kolesterolün kendisi ise ilk kez safra taşları incelenirken fark edildi. Araştırmacıların dikkatini çeken mumsu madde, zamanla daha ayrıntılı olarak tanındı ve adlandırıldı. Başlangıçta yalnızca laboratuvarlarda merak edilen bir maddeyken, sonraki araştırmalar onun insan vücudundaki önemini ortaya çıkardı. Böylece kolesterolün yalnızca hastalıklarla değil, vücudun normal işleyişiyle de bağlantılı olduğu anlaşıldı.
Ama asıl soru şu:
Kolesterol damarları nasıl etkiliyordu?
Geçen yüzyılın başlarında yapılan hayvan deneyleri, fazla kolesterolün damar duvarında birikimlerle ilişkili olabileceğini gösterdi. Daha sonra insanlarda yapılan araştırmalarla da beslenme alışkanlıkları, kandaki kolesterol ve kalp hastalıkları arasındaki ilişki kanıtlandı.
Damar duvarında zamanla oluşan birikimler darlıklara yol açar; ancak sorun yalnızca daralma değil. Bazı birikimlerin yüzeyi bozulduğunda pıhtı oluşabilir ve kan akışı kesilebilir.
Yani kolesterolü kontrol altında tutmaya çalışmanın amacı, kolesterolü vücuttan tamamen atmak değil, bu ciddi sonuçların yaşanma ihtimalini azaltmaktır.
Kan tahlillerinde karşılaştığımız LDL ve HDL de çoğu zaman kafa karıştırır. Kolesterol kanda tek başına dolaşmaz; onu taşıyan yapılar vardır. LDL, günlük dilde “kötü kolesterol” diye bilinir. Gereğinden fazla olduğunda damar duvarındaki birikimlere katkıda bulunabilir. HDL ise kolesterolün dokulardan karaciğere taşınmasında görev aldığı için “iyi kolesterol” olarak anılır. Bu adlar konuyu kolaylaştırır; ancak ikisi de aynı sistemin parçalarıdır.
Önemli olan, kolesterolün vücutta nasıl taşındığı ve damarlar üzerindeki etkisidir. Önemli olan, fazla kolesterolün damar sağlığı üzerindeki zararlı etkisini azaltabilmektir.
Bu amaçla araştırmalar yapan bilim adamları, küf mantarlarından elde edilen bazı maddelerin vücuttaki kolesterol üretimini azaltabildiğini keşfetti. Bugün “kolesterol ilacı” olarak bildiğimiz ilaçların geliştirilmesine giden yol böyle açıldı.
Bu ilaçlar karaciğerin kolesterol üretimini kısıtlar. Karaciğer de kandaki kolesterolü daha fazla toplar. Böylece özellikle LDL düzeyi düşer.
Tedavinin asıl hedefi, damar duvarındaki birikimlerin ilerlemesini yavaşlatmak ve kalp krizi ya da inme gibi ciddi olayların riskini azaltmaktır.
Kolesterol ilacı, tıkanmış bir damarı bir anda açan ya da bütün birikimleri silip süpüren bir temizlik maddesi değildir. Buna rağmen önemli bir koruma sağlayabilir. Damar duvarındaki birikimlerin daha kararlı hale gelmesine yardımcı olur. Bu da birikimlerin bozulup pıhtı oluşturmasıyla ortaya çıkabilecek tehlikeleri sınırlayabilir. Yani ilacın değeri, yalnızca kolesterol sayısındaki değişiklikten ibaret değildir.
“Bu ilaçlar gerçekten insanların daha uzun yaşamasını sağladı mı peki?”
Uzun yıllar boyunca yapılan çalışmalar, özellikle kalp ve damar hastalığı bulunan ya da bu hastalıklar açısından yüksek risk taşıyan kişilerde kolesterol ilaçlarının yararını gösterdi. Daha önce kalp krizi geçirmiş kişiler için bu koruma özellikle önemlidir.
“Kolesterolüm düşerse vücudumun ihtiyaç duyduğu maddeler de azalır mı?”
diye düşünülebilir. Tedavinin amacı kolesterolü vücuttan tamamen yok etmek değildir. Amaç, yaşam için gerekli olan bu maddeyi damarlar açısından daha güvenli bir düzeyde tutmaktır.
Yani özet olarak, kandaki kötü kolesterol düzeylerinin yüksekliği damar sağlığımız için çok çok zararlıdır. Yağ, şeker ve tuz oranı yüksek beslenme alışkanlığı, hareketsiz yaşam tarzı… Bence asıl endişelenmemiz gerekenler bunlar. Eğer bir türlü bunları yapamıyorsak ya da yapmamıza rağmen hâlâ riskli damar darlıkları yaşıyorsak, sigara, diyabet, genetik faktörler gibi etkenlerden kurtulamıyorsak bence kolesterol ilaçlarına burun kıvırmayalım derim.
Saygılarımla.
Sağlıcakla kalın…
Uzm. Dr. Cemil Ulusan
