10 Kasım’da Mustafa Kemal Atatürk’ün anısına…

Her 10 Kasım’da saat 09.05’te zaman sanki kısa bir an için durur. Sokaklarda, hastanelerde, okullarda, hayatın devam ettiği her yerde aynı sessizlik hissedilir. Bu sessizlikte yalnızca büyük bir liderin kaybına duyulan hüzün yoktur. Bir milletin nereden geldiğini, neleri başardığını ve nereye gitmek istediğini yeniden düşünme ihtiyacı da vardır.

Bir cerrah olarak 10 Kasım bana hep başka bir soruyu da düşündürür: Bugün sahip olduğumuz bilimsel birikimi, cerrahi eğitimimizi, hastanelerimizi ve yetiştirdiğimiz hekimleri mümkün kılan tarihsel yolculuğun ne kadar farkındayız?

Çünkü Türk cerrahisinin tarihi, yalnızca ameliyat tekniklerinin gelişiminden ibaret değildir. Bu tarih; yokluklar içinde bilgiye ulaşmaya çalışan hekimlerin, bilimi kurumsallaştırmaya çalışan kuşakların ve insan hayatını her şeyin üzerinde tutan bir meslek anlayışının tarihidir.

Ve bu yolculuğun en önemli dönüm noktalarından biri, hiç kuşkusuz Cumhuriyet’tir.

Geçmişi Bilmeden Bugünü Anlayamayız

Türk cerrahisinin köklerini yalnızca Cumhuriyet’in kuruluşuyla başlatmak tarihsel bir eksiklik olur.

Anadolu’nun tıp geleneğinde önemli bir yere sahip olan Şerafeddin Sabuncuoğlu’ndan, Osmanlı’nın modernleşme döneminde yetişen cerrahlara kadar uzanan köklü bir birikimimiz vardır. On dokuzuncu yüzyılda modern tıp eğitiminin gelişmesi, antisepsi ve anestezi uygulamalarının yaygınlaşması, cerrahinin bilimsel bir disiplin olarak güçlenmesinin önünü açmıştır.

Cemil Topuzlu gibi öncü cerrahlar, modern cerrahi anlayışının ülkemizde yerleşmesinde önemli roller üstlenmişlerdir.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Bireysel başarılar bir ülkenin tıp tarihinde iz bırakabilir; fakat kalıcı bilimsel gelişme, bu başarıların kurumlara, eğitim sistemlerine ve sürdürülebilir bir akademik kültüre dönüşmesiyle mümkündür.

Cumhuriyet’in Türk tıbbına en önemli katkılarından biri de tam olarak bu dönüşümü hızlandırmasıdır.

1923 yılında kurulan genç Cumhuriyet, savaşlardan çıkmış, ekonomik kaynakları sınırlı, sağlık altyapısı yetersiz bir ülkeyi devralmıştı. Böylesi koşullarda bilimsel eğitimi ve sağlık hizmetlerini geliştirmeyi temel hedeflerden biri hâline getirmek, dönemin şartları düşünüldüğünde son derece önemliydi.

Atatürk’ün önderliğinde şekillenen çağdaşlaşma anlayışı, tıbbın gelişmesi için gerekli düşünsel ve kurumsal zemini güçlendirdi.

1933 Üniversite Reformu bu bakımdan özel bir yere sahiptir. Üniversitelerin yeniden yapılandırılması, Avrupa’dan gelen bilim insanlarının Türk akademisyenlerle birlikte çalışması ve modern bilimsel yöntemlerin eğitim ortamına taşınması, cerrahi dahil pek çok tıp alanında yeni bir dönemin kapısını açtı.

Rudolf Nissen gibi uluslararası düzeyde tanınan cerrahların Türkiye’de görev yapması, bu dönemdeki bilimsel etkileşimin somut örneklerinden biridir.

Asıl kazanım ise yalnızca yeni tekniklerin öğrenilmesi değildi. Cerrahinin bilimsel düşünce, sistematik eğitim ve akademik sorumlulukla birlikte ele alınmasıydı.

Türk Cerrahisinin Asıl Gücü: Yetiştirdiği İnsanlar

Cumhuriyet döneminde Türk cerrahisi, farklı kuşakların emeğiyle gelişti.

1929 yılında Türk Cerrahi Cemiyeti’nin kuruluşuna yönelik girişimler, cerrahların ortak bir mesleki ve bilimsel kimlik etrafında örgütlenme arayışının önemli göstergelerindendi. Sonraki yıllarda gelişen üniversiteler, eğitim hastaneleri, uzmanlık dernekleri ve bilimsel kongreler bu birikimin yaygınlaşmasına katkı sağladı.

Bugün karaciğer ve böbrek nakillerinden ileri onkolojik girişimlere, laparoskopik cerrahiden robotik sistemlere kadar uzanan geniş bir alanda ülkemizde önemli çalışmalar yürütülüyor. Türk cerrahları uluslararası bilimsel toplantılarda, araştırmalarda ve çok merkezli çalışmalarda yer alıyor.

Bunlar elbette gurur verici gelişmelerdir.

Ancak cerrahinin gerçek başarısını yalnızca gerçekleştirilen ameliyatların sayısıyla, kullanılan teknolojinin gelişmişliğiyle ya da uluslararası görünürlükle ölçemeyiz.

Benim için bir cerrahi kliniğinin en önemli başarılarından biri, kendisinden daha iyi cerrahlar yetiştirebilmesidir.

Çünkü iyi bir cerrah yetiştirmek, yalnızca ameliyat yapmayı öğretmek değildir. Ne zaman ameliyat yapılacağını, daha da önemlisi ne zaman yapılmaması gerektiğini öğretebilmektir.

Komplikasyonlarla yüzleşebilmeyi, kendi kararlarını sorgulayabilmeyi, hastasının güvenini koruyabilmeyi ve bilimsel kanıt değiştiğinde alışkanlıklarını değiştirebilmeyi öğretebilmektir.

Cerrahi ustalık, yalnızca ellerin becerisinde değil, o elleri yönlendiren akılda ve vicdanda saklıdır.

Başarılarımız Kadar Sorunlarımızı da Konuşmalıyız

Bugün Türk cerrahisinin ulaştığı düzeyi değerlendirirken yalnızca başarılarımızdan söz etmek yeterli değildir.

Cerrahi eğitiminde standardizasyon, asistanların nitelikli ve yeterli ameliyat deneyimine ulaşması, yoğun hizmet yükü altında eğitime zaman ayrılması, akademik üretimin desteklenmesi ve genç hekimlerin mesleki geleceklerine güvenle bakabilmesi üzerinde ciddiyetle durmamız gereken konulardır.

Özellikle genç cerrahların eğitiminde yaşanan güçlükleri yalnızca bireysel gayretle aşabileceğimizi düşünmek doğru olmaz.

Bir cerrahın yetişmesi uzun yıllar alır. Bu süreç yalnızca bilgi edinmeyi değil, deneyim kazanmayı, hata yapmadan öğrenmenin yollarını geliştirmeyi, doğru rol modellerle çalışmayı ve giderek artan sorumluluklar üstlenmeyi gerektirir.

Bu nedenle cerrahi eğitimi, kişisel fedakârlıklara bağımlı olmaktan çıkarılıp ölçülebilir, denetlenebilir ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulmalıdır.

Simülasyon temelli eğitim, yetkinlik değerlendirmeleri, yapılandırılmış asistanlık programları ve sürekli mesleki gelişim artık birer tercih değil, nitelikli cerrahi eğitiminin temel bileşenleridir.

Aynı şekilde bilimsel araştırma da yalnızca yayın sayıları üzerinden değerlendirilmemelidir. Ürettiğimiz bilginin hastalarımızın yaşamına ne kattığını, klinik uygulamalarımızı ne ölçüde iyileştirdiğini ve dünya literatürüne nasıl bir katkı sunduğunu sorgulamalıyız.

Atatürk’ün bilimsel düşünceye verdiği önemi bugün yaşatmak istiyorsak, eleştirel düşünceye açık, liyakati önemseyen ve gençlerin bilim üretmesini destekleyen bir akademik ortam oluşturmak zorundayız.

Geleceğin Cerrahisi: Teknoloji mi, İnsan mı?

Cerrahi hızla değişiyor.

Robotik sistemler, yapay zekâ, artırılmış gerçeklik, gelişmiş görüntüleme yöntemleri ve kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımları, cerrahi pratiğin sınırlarını yeniden tanımlıyor.

Bugünün genç cerrahları, bizim eğitim yıllarımızda hayal bile edemediğimiz teknolojilerle çalışacaklar.

Ancak burada kendimize sormamız gereken önemli bir soru var: Teknoloji geliştikçe daha iyi cerrahlar mı yetiştiriyoruz, yoksa teknolojiye daha bağımlı cerrahlar mı?

Geleceğin cerrahisi kuşkusuz teknolojiden bağımsız düşünülemez. Fakat teknoloji, klinik muhakemenin, anatomi bilgisinin, deneyimin ve hasta ile kurulan insani ilişkinin yerini alamaz.

Bir ameliyatın başarısı yalnızca teknik olarak tamamlanmış olması değildir. Hastanın yaşam kalitesi, uzun dönem sonuçları, güvenliği ve tedavi sürecindeki deneyimi de başarının ayrılmaz parçalarıdır.

Geleceğin Türk cerrahisi, teknolojiyi kullanan değil, teknolojinin gelişimine katkıda bulunan; yalnızca uluslararası kılavuzları izleyen değil, bu kılavuzların oluşmasına bilimsel veri sunan bir konuma ulaşmalıdır.

Bunun yolu güçlü araştırma altyapılarından, ulusal klinik veri sistemlerinden, çok merkezli çalışmalardan ve nitelikli cerrahi eğitiminden geçiyor.

En önemlisi de genç hekimlere yalnızca bir meslek değil, bilimsel merak ve gelecek umudu verebilmekten geçiyor.

Atatürk’ü Anmak, Geleceğe Karşı Sorumluluk Almaktır

10 Kasım’ın benim için taşıdığı anlam, geçmişe duyulan saygının ötesindedir.

Atatürk’ün mirasını yalnızca tarihsel başarılarla sınırlamak, onun bilim ve çağdaşlaşma anlayışının bugüne uzanan anlamını eksik bırakır.

Cumhuriyet’in bizlere sunduğu en önemli imkânlardan biri, bilginin ve eğitimin dönüştürücü gücüne inanabilmektir.

Bugün bir ameliyathanede hayat kurtarmaya çalışan cerrahın, bir laboratuvarda yeni yöntemler araştıran bilim insanının, gecenin geç saatlerinde hastasının başında bekleyen asistanın ve öğrencisine bildiği her şeyi aktarmaya çalışan öğretim üyesinin emeğinde bu tarihsel birikimin izleri vardır.

Fakat geçmişten devraldığımız miras, kendiliğinden geleceğe taşınmaz.

Onu korumak için çalışmak, geliştirmek için sorgulamak, eksiklerini gidermek için cesaret göstermek gerekir.

Türk cerrahisinin geleceğine ilişkin en büyük umudum, bizden sonraki kuşakların bizden daha bilgili, daha donanımlı, daha sorgulayıcı ve daha iyi cerrahlar olmasıdır.

Belki de bir öğretim üyesinin meslek hayatının sonunda duyabileceği en büyük mutluluk budur: Yetiştirdiği öğrencilerin kendisini aşmış olduğunu görmek.

Cumhuriyet’in bilimsel mirasına yakışan da budur.

Çünkü Atatürk’e duyduğumuz saygının en anlamlı karşılığı, geçmişin başarılarıyla yetinmek değil, gelecek kuşaklara daha güçlü bir bilim ve daha iyi bir cerrahi bırakabilmektir.

10 Kasım’da Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı, minnet ve özlemle anarken, Türk cerrahisinin geçmişine emek veren bütün hocalarımızı da hatırlıyor; geleceğimizi emanet edeceğimiz genç meslektaşlarımıza olan inancımı bir kez daha ifade etmek istiyorum.

Bir cerrahın elleri bir insanın hayatına dokunur. İyi bir cerrahi eğitim ise nesiller boyunca binlerce insanın hayatını değiştirir.

Atatürk’ün bizlere bıraktığı bilimsel ve düşünsel mirası yaşatmanın en anlamlı yollarından biri, işte bu sorumluluğu gelecek kuşaklara taşıyabilmektir.