Yalnızca üç yıl yayımlanan dergi, Avrupa’nın ilk yerel dilde tıp dergisi olarak kabul ediliyor. Fransızca başlayan yayın kısa süre içinde Almanca ve Latinceye çevrildi; hatta Galileo’nun ünlü eserinin ilk yerel dil çevirilerinden biri de bu yayın çevresinden çıktı.
Ondan önce de bir tıp-bilim dergisi vardı
Blégny’nin dergisini “dünyanın ilk tıp dergisi” olarak tanımlamak tam olarak doğru değildir.
Alman bilim akademisi Leopoldina’nın öncülü olan Academia Naturae Curiosorum, 1670 yılında Miscellanea Curiosa Medico-Physica Academiae Naturae Curiosorum adlı Latince bir tıp ve doğa bilimleri dergisi yayımlamaya başlamıştı. Leopoldina bu yayını dünyanın ilk tıp-doğa bilimleri dergisi olarak tanımlıyor.
Blégny’nin 1679’daki girişimini farklı kılan ise başka bir özellikti:
Tıp bilgisini üniversitelerin Latince dünyasının dışına çıkararak yerel dilde yayımlaması.
Bu nedenle güncel bilim tarihi araştırmalarında Les Nouvelles découvertes, Avrupa’nın ilk yerel dilde tıp dergisi olarak tanımlanıyor.
1679’da Paris’te başladı
Derginin kurucusu ve yayın yönetmeni Fransız cerrah Nicolas de Blégny idi.
İlk sayıların amacı yeni tıbbi keşifleri, tedavileri, klinik gözlemleri ve uygulayıcıların deneyimlerini düzenli olarak okuyucuya ulaştırmaktı.
Fransa Millî Kütüphanesi kayıtlarına göre yayın aylık olarak hazırlanıyordu. Blégny’ye 2 Şubat 1679 tarihinde altı yıllık yayın ayrıcalığı da verilmişti.
Bu yaklaşım dönemi için önemliydi. Çünkü hekimlerin yanı sıra cerrahlar ve diğer sağlık uygulayıcıları da yeni gözlemlerini paylaşabiliyor; bilginin yalnızca Paris’in büyük akademik çevrelerinden gelmesi gerekmiyordu.
Üç yıl içinde dört farklı ad kullandı
Derginin yayın hayatı kısa fakat oldukça hareketliydi.
1679:
Les Nouvelles découvertes sur toutes les parties de la médecine
Ocak-Mayıs 1680:
Le Temple d’Esculape
Haziran-Ekim 1680:
Nouveautez Journalieres concernant les Sciences et les Arts, qui font parties de la Médecine
1681:
Journal des Nouvelles découvertes
Böylece yayın 1679–1681 arasında üç cilt halinde ancak dört farklı adla okuyucuya ulaştı.
Neden bu kadar kısa sürdü?
Blégny yalnızca yayıncı değildi; dönemin yerleşik tıp düzeniyle açık biçimde mücadele eden tartışmalı bir isimdi.
Paris Tıp Fakültesi ile cerrahlar, eczacılar ve üniversite dışındaki tıp uygulayıcıları arasında ciddi yetki ve statü çatışmaları bulunuyordu. Blégny’nin yayıncılığı da bu mücadelenin bir parçası haline geldi.
Buna Journal des Sçavans çevresiyle yaşanan yayın rekabeti de eklendi.
Sonuçta derginin yayın ayrıcalığı 24 Mart 1682’de geri çekildi. Fransızca ana yayın böylece sona erdi.
Ünlü yazarları kimlerdi?
Bugünkü bilimsel dergilerde olduğu gibi tanınmış akademisyenlerden oluşan düzenli bir “yazar kadrosu” yoktu.
Derginin merkezindeki kişi kuşkusuz Nicolas de Blégny idi. Hem editörlük yapıyor hem içerik üretiyor hem de başka uygulayıcılardan gelen gözlemleri bir araya getiriyordu.
Yayınla bağlantılı en dikkat çekici isimlerden biri ise Alexandre Tinelis de Castelet oldu.
Castelet 1681’de Galileo Galilei’nin Sidereus Nuntius adlı ünlü eserini Fransızcaya çevirdi. Araştırmacılar bu çalışmayı Galileo’nun eserinin Avrupa’da yayımlanan ilk yerel dil çevirisi olarak değerlendiriyor. Üstelik bu astronomi metni Blégny’nin tıp dergisi yayın projesinin parçası olarak çıktı.
Bir tıp dergisinde Galileo ne arıyordu?
Bu durum bugünün okuyucusuna şaşırtıcı gelebilir.
Ancak 17. yüzyılda tıp, astronomi, kimya ve doğa bilimleri arasındaki sınırlar bugünkü kadar kesin değildi.
Daha önemlisi Galileo, gözlem ve deney üzerine kurulan yeni bilim anlayışının sembollerinden biriydi.
Blégny ve çevresi de tıbbın yalnız eski otoritelerin kitaplarına dayanmasına karşı çıkıyordu. Güncel bilim tarihi araştırmalarına göre Galileo’nun çalışması, özellikle Paris’in geleneksel tıp anlayışına ve astrolojinin tıptaki konumuna karşı yürütülen tartışmada bilinçli biçimde kullanıldı.
Fransızca başladı, Avrupa’ya yayıldı
Orijinal derginin dili Fransızcaydı.
Bu tercih yayın tarihinin en önemli özelliklerinden biriydi. Çünkü dönemin üniversite ve bilim dünyasında Latince hâkimdi.
Blégny’nin dergisi ise tıbbi bilgiyi Fransızca okuyabilen cerrahların ve diğer uygulayıcıların erişimine açıyordu.
Derginin etkisi kısa süre içinde Fransa dışına çıktı.
Almanca çevirisi, Monatliche neu eröffnete Anmerckungen über alle Theile der Artzney-Kunst adıyla 1680–1683 arasında dört cilt halinde yayımlandı.
Latince versiyonu Zodiacus medico-gallicus ise 1680–1685 arasında yayımlandı. Fransa Millî Kütüphanesi kayıtlarında ünlü Cenevreli hekim Théophile Bonet, bu Latince yayının çevirmeni olarak gösteriliyor.
Dolayısıyla Fransızca ana dergi yalnız üç yıl yaşamış olsa da içerikleri Avrupa’da birkaç yıl daha dolaşmaya devam etti.
Bilimsel etkisi neydi?
Bu dergiyi bugünkü anlamda “hakemli bilimsel dergi” olarak değerlendirmek doğru olmaz.
Bağımsız hakemlik, etik kurul onayı, klinik araştırma protokolleri, istatistiksel değerlendirme ve çıkar çatışması bildirimi gibi modern bilimsel yayıncılığın temel mekanizmaları henüz mevcut değildi.
Derginin tarihsel önemi yayımladığı her bilginin doğru olmasından çok, bilginin nasıl dolaşıma sokulduğunda yatıyordu.
Yeni gözlemler toplanıyor, yazılı hale getiriliyor, düzenli aralıklarla basılıyor ve başka sağlık uygulayıcılarına ulaştırılıyordu.
Üstelik Almanca ve Latince çevirilerin ortaya çıkması, derginin yalnız Paris çevresinde okunmadığını gösteriyor. Güncel araştırmacılar da bu çevirileri Blégny’nin Avrupa çapındaki etkisinin önemli göstergelerinden biri olarak değerlendiriyor.
Bugünkü tıp dergilerine bıraktığı miras
1679’daki bu dergiden doğrudan The Lancet, BMJ, JAMA veya New England Journal of Medicinee uzanan kesintisiz bir kurumsal soy çizgisi bulunduğunu söylemek doğru değildir.
Ancak kullandığı temel model bugün oldukça tanıdık:
Gözlem → kayıt → yayın → paylaşım → tartışma → yeni bilgi.
Modern bilimsel dergicilik, yüzyıllar içinde bu sistemi hakem değerlendirmesi, araştırma etiği, istatistik, standartlaştırılmış makale yapıları ve uluslararası veri tabanlarıyla çok daha ileri bir düzeye taşıdı.
Blégny’nin Fransızca dergisi yalnız 1679’dan 1681’e kadar yayımlandı.
Fakat tıbbi bilginin Latincenin ve kapalı akademik çevrelerin dışına çıkarılarak düzenli bir süreli yayın aracılığıyla daha geniş bir okuyucu kitlesine ulaştırılabileceğini gösterdi.
Belki de derginin tıp tarihindeki en önemli mirası tam olarak buydu:
Tıbbi bilgi yalnız üretilmemeli, dolaşıma da girmeliydi.
Kaynaklar
Bibliothèque nationale de France (BnF), Les Nouvelles descouvertes sur toutes les parties de la medecine ve devam yayınları katalog kayıtları.
Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina, Miscellanea Curiosa Medico-Physica tarihçesi ve akademi arşiv kayıtları.
Gipper A, Stefanelli D. Galileo as a Battering Ram Against the Fortress of Parisian Orthodox Medicine: Periodical Culture and Translation in Seventeenth Century France. 2025.
Nicholls AG. Nicolas de Blegny and the First Medical Periodical. Canadian Medical Association Journal. 1934.
Kronick DA. “Devant le Déluge” and Other Essays on Early Modern Scientific Communication.
