Beynin belirli bir bölgesine elektriksel uyarı vermek, titremeyi artırmak yerine azaltabiliyordu. Fransa’nın Grenoble kentinde Alim Louis Benabid, Pierre Pollak ve çalışma arkadaşlarının 1987 tarihli yayını, talamusun VIM adı verilen çekirdeğinde yüksek frekanslı uyarımın bu etkisini bildirdi. Modern derin beyin stimülasyonuna uzanan yolda önemli olan, belirtilere elektriksel uyarımla müdahale edilebilmesiydi.
Talamusta iki farklı müdahale
Dönemin cerrahi yöntemlerinden talamotomi, hedeflenen talamus bölgesinde kontrollü bir doku hasarı oluşturuyordu. Benabid ve ekibi, bu işlem sırasında VIM bölgesine saniyede 100 uyarı verilmesinin titremeyi durdurabildiğini gözlemledi.
1987 tarihli klinik bildiride, ilaç tedavisine dirençli ve vücudunun iki tarafında titremesi bulunan hastalarda iki yöntem birleştirildi. Daha fazla etkilenen tarafın titremesi için talamotomi, diğer taraf için ise beyne yerleştirilen elektrot ve cilt altındaki uyarıcıyla sürekli elektriksel uyarım uygulandı.
İlk sonuçların sınırı vardı
Sürekli uyarım titremeyi belirgin azaltmış, ancak talamotomi kadar tam baskılayamamıştı. Araştırmacılar bunu kısmen cihazın frekansının 130 Hz ile sınırlı olmasına bağladı; kendi gözlemlerinde en uygun frekansın 200 Hz civarında göründüğünü bildirdi. Bu değerler tarihsel uygulamanın bulgularıydı; herkes için geçerli tedavi ayarları değildi.
Çalışma, bütün Parkinson belirtilerinin giderildiğini veya hastalığın iyileştirildiğini göstermiyordu. Temel bulgu, titremenin sürekli uyarımla kontrol edilebilmesiydi.
Elektriksel uyarı neden titremeyi azaltabiliyor?
Derin beyin stimülasyonu, hareket belirtilerine yol açan sinirsel sinyalleri düzenlemeyi amaçlar. Beyne yerleştirilen elektrot, cilt altındaki bir bağlantı üzerinden elektriksel darbeler üreten cihaza bağlanır. Uyarımın hedefi ve ayarları, etkilenecek beyin devrelerini belirler.
Dolayısıyla burada yapılan işlem, kasa doğrudan elektrik vererek eli sabitlemek değildir. Hareketi yöneten beyin ağlarının etkinliğine müdahale edilir. Bununla birlikte 1987 çalışması, titremenin azalmasına yol açan bütün hücresel mekanizmaları açıklayan bir deney olarak okunmamalıdır.
1991’de daha uzun izlem sonuçları yayımlandı
Benabid ve çalışma arkadaşlarının 1991’de The Lancet’te yayımladığı araştırma, 26 Parkinson hastası ile esansiyel tremoru bulunan 6 kişiyi kapsıyordu. Esansiyel tremor, Parkinson hastalığından farklı bir titreme bozukluğudur.
Bazı hastalarda iki taraflı uygulama yapıldığı için toplam 43 talamus tarafı uyarıldı. Bunların 27’sinde titreme tamamen baskılandı, 11’inde belirgin düzelme görüldü. Birlikte değerlendirildiğinde bu oran yaklaşık yüzde 88’di; ancak oran 32 hastanın değil, uyarılan 43 tarafın sonuçlarını ifade ediyordu.
Ortalama izlem 13 ay, en uzun izlem 29 aydı. Araştırmacılar yararın izlem boyunca korunduğunu bildirdi. Bununla birlikte bu klinik seri, geniş ve rastgele gruplara ayrılmış bir karşılaştırmalı araştırma değildi. Bulgular, bütün hastalarda aynı başarıyı garanti etmiyordu.
Ayarlanabilir tedaviye açılan kapı
1991 yayınının öne çıkardığı özelliklerden biri, uyarımın azaltılabilmesi veya durdurulabilmesiydi. Araştırmada bildirilen hafif yan etkiler bu şekilde giderilebilmişti. Böylece tedavinin etkisine müdahale etmek için yeniden doku hasarı oluşturmak gerekmiyordu.
Bugün halk arasında “beyin pili” olarak bilinen derin beyin stimülasyonunda talamusun yanı sıra subtalamik çekirdek ve globus pallidus internus gibi farklı hedefler de kullanılabiliyor. Hedef seçimi hastalığa ve belirtilere göre değişiyor.
Uyarımın ayarlanabilmesi, ameliyatın risksiz olduğu anlamına gelmiyor. Kanama, enfeksiyon, cihaz sorunları ve konuşma ya da denge üzerinde olumsuz etkiler görülebiliyor. Yöntem uygun hastalarda belirtileri hafifletebilse de Parkinson’u ortadan kaldırmıyor ve sinir hücrelerindeki kaybın ilerlemesini durdurmuyor.
KAYNAKLAR
1. Benabid AL, Pollak P, Louveau A, Henry S, de Rougemont J. Combined (thalamotomy and stimulation) stereotactic surgery of the VIM thalamic nucleus for bilateral Parkinson disease. Applied Neurophysiology. 1987;50(1–6):344–346. DOI: 10.1159/000100803.
2. Benabid AL ve arkadaşları. Long-term suppression of tremor by chronic stimulation of the ventral intermediate thalamic nucleus. The Lancet. 1991;337(8738):403–406. DOI: 10.1016/0140-6736(91)91175-T.
3. National Institute of Neurological Disorders and Stroke (NINDS). Deep Brain Stimulation (DBS). Hasta ve toplum bilgilendirme metni.





