Kırgızistan, 1991’de bağımsızlığını kazandığında Sovyetler Birliği’nden altı yıllık bir tıp eğitimi ve branş hekimlerinin ağırlık taşıdığı bir sağlık sistemi devraldı. Otuz beş yılda temel tıp eğitiminin süresi korunurken aile hekimliği müfredata girdi, mezuniyet sonrası eğitimin bir bölümü bölge hastanelerine taşındı ve devlet dışı kurumlar tıp eğitimi vermeye başladı. Sağlık Bakanlığının Haziran 2026 açıklamasına göre tıp programı yürüten 34 yükseköğretim kurumu vardı. Mayıs ayındaki devlet akreditasyonu değerlendirmesine başvuran 24 kurumdan 11’i onay aldı.
Sovyet döneminden nasıl bir eğitim sistemi kaldı?
Sovyet döneminde Kırgızistan’daki hekim eğitimi, hastanelerin ve branş polikliniklerinin ağırlık taşıdığı bir hizmet düzeni içinde gelişti. Genel tıp, çocuk sağlığı ve koruyucu sağlık gibi alanlar, farklı görevler üstlenecek hekimler yetiştiriyordu. Bu yapının bir sonucu olarak öğretim, belirli bir branşta çalışacak hekimlerin hazırlanmasına ağırlık veriyordu.
Bağımsızlıktan sonra altı yıllık genel tıp eğitimi sürdü. Değişen nokta, hastayı ilk karşılayan hekimin göreviydi. Birinci basamakta çalışan hekimin, farklı yaş gruplarından gelen hastaların yaygın sorunlarını değerlendirmesi, kronik hastalıkları izlemesi ve gerektiğinde hastayı uygun uzmana yönlendirmesi bekleniyordu. Bu görev tanımı, hem çalışan hekimlerin yeniden eğitilmesini hem de üniversite müfredatının yenilenmesini gerektirdi.
Polikliniklerden aile hekimliği birimlerine geçiş
1996’da başlayan Manas sağlık reformu kapsamında bazı poliklinikler aile hekimliği birimlerine dönüştürüldü. İlk aşamada yeni birimlerde görev alacak branş hekimlerine yeniden eğitim verildi. Böylece aynı birimde bir çocuğun düzenli sağlık izlemi yapılabiliyor, yüksek tansiyonu olan bir yetişkin takip edilebiliyor ve uzman değerlendirmesi gereken hasta sevk edilebiliyordu.
Üniversite müfredatı daha sonra yenilendi. Eğitim Bakanlığı 2012’de yeni tıp eğitimi standardını onayladı. Kırgız Devlet Tıp Akademisi genel hekimlik müfredatını bu standarda göre düzenleyen ilk kurum oldu. Yeni program ilk mezunlarını 2018’de verdi.
Tıp eğitimi devlet ve özel üniversitelere yayıldı
Avrupa Sağlık Sistemleri ve Politikaları Gözlemevine göre tıp eğitimi veren kurum sayısı 2010’da dörtten 2021’de 22’ye çıktı. 2020–2021 öğretim yılında yaklaşık 36 bin 800 tıp öğrencisinin yaklaşık 20 bini yabancıydı. Bu öğrencilerin çoğu Hindistan ve Pakistan’dan geliyordu. Gözlemevi, öğrenci sayısı artarken hasta başında uygulama olanaklarının yetersiz kaldığını bildirdi.
Sağlık Bakanlığı, Haziran 2026’da tıp programı yürüten 34 yükseköğretim kurumunun 12’sinin devlet, 22’sinin devlet dışı statüde olduğunu açıkladı. Devlet kurumları arasında Bişkek’teki Kırgız Devlet Tıp Akademisi, Oş Devlet Üniversitesi, Balasagun Kırgız Millî Üniversitesi ve Celal-Abad Devlet Üniversitesi bulunuyor. Bişkek’teki Uluslararası Yüksek Tıp Okulu ile Kant’taki Satkınbay Tentişev Asya Uluslararası Üniversitesi ise özel kurumlara örnek oluşturuyor.
Kırgız Devlet Tıp Akademisinin yapısı ve görevi
Bişkek’teki İ. K. Ahunbayev Kırgız Devlet Tıp Akademisi, sağlık alanında eğitim ve araştırma yapan bir devlet yükseköğretim kurumudur. Akademinin bünyesinde genel tıp, pediatri, diş hekimliği, eczacılık, koruyucu sağlık ve hemşirelik alanlarında eğitim veren fakülte ve birimler bulunur. Koruyucu sağlık eğitimi, hastalıkların toplumda nasıl yayıldığı ve önlenebileceği gibi konuları kapsar.
Akademi, öğrencileri mesleğe hazırlamanın yanı sıra mezun hekimlere uzmanlık eğitimi verir ve sağlık çalışanlarının mesleki gelişimine katkı sağlar. Mezuniyet Sonrası Tıp Eğitimi Fakültesi diploma sonrası programları yürütür. Ülkede hemşirelik ve ebelik eğitiminde sağlık kolejleri de görev alır. Gözlemevinin 2022 incelemesinde hemşirelik eğitimi veren 25 kolej bildirildi. Aynı inceleme, aile hekimi açığı bulunan kırsal alanlarda hemşirelerin birinci basamakta daha fazla sorumluluk üstlenmesine yönelik adımlar atıldığını kaydetti.
Altı yıllık tıp eğitiminin ardından internatura ve ordinatura
Akademinin 2026–2027 kabul planında diploma sonrası iki eğitim yolu yer alıyor. İnternatura, genel hekimlik, genel pediatri, acil sağlık hizmetleri, patolojik anatomi ve klinik laboratuvar tanısı gibi alanlarda uygulamalı mesleki eğitim veriyor. Bu programlar Kırgızistan’da tıp diplomasından sonra başlıyor. Türkiye’de intörnlük ise tıp fakültesinin son yılında yapılıyor.
Ordinatura, bir branşta uzmanlaşmaya yönelik mezuniyet sonrası eğitimdir. Genel hekimlik internaturası ile aile hekimliği uzmanlığı için ayrı kontenjanlar açılıyor. Akademinin 2026–2027 planında aile hekimliği uzmanlığı için 70’i devlet bütçesinden karşılanan, 30’u ücretli olmak üzere 100 kontenjan ayrıldı.
Akademinin 2026–2027 planındaki başlıca uzmanlık alanları
Birinci basamak ve erişkin hastalıkları
Aile hekimliği, iç hastalıkları, kardiyoloji, gastroenteroloji, hematoloji, nefroloji, göğüs hastalıkları, romatoloji, endokrinoloji, enfeksiyon hastalıkları, alerji ve immünoloji, deri ve zührevi hastalıklar.
Cerrahi ve girişimsel alanlar
Genel cerrahi, kalp cerrahisi, beyin ve sinir cerrahisi, göğüs cerrahisi, plastik cerrahi, ortopedi ve travmatoloji, üroloji, kulak burun boğaz, göz hastalıkları, kadın hastalıkları ve doğum ile damar içi girişimsel cerrahi.
Çocuk sağlığı ve hastalıkları
Pediatri, yenidoğan uzmanlığı, çocuk cerrahisi, çocuk kardiyolojisi, çocuk nörolojisi, çocuk nefrolojisi, çocuk onkolojisi, çocuk endokrinolojisi, çocuk psikiyatrisi ve çocuk anesteziyolojisi.
Anestezi, tanı ve diğer uzmanlık alanları
Anesteziyoloji ve reanimasyon, radyoloji, patolojik anatomi, klinik farmakoloji, nöroloji, psikiyatri, onkoloji, adli tıp ve spor hekimliği.
Koruyucu sağlık ve diğer meslek programları
Koruyucu sağlık alanında genel hijyen, epidemiyoloji ve mikrobiyoloji bulunuyor. Ortodonti, çocuk diş hekimliği ve klinik eczacılık da ilgili meslek mezunlarına yönelik ayrı programlar arasında yer alıyor.
Uzmanlık eğitimi neden bölgelere taşındı?
Mezuniyet sonrası klinik eğitim uzun süre Bişkek ve Oş’ta yoğunlaştı. Hükümet 2017 sonunda eğitimin bir bölümünün bölge hastanelerinde yürütülmesini öngören düzenlemeyi kabul etti. Amaç, genç hekimlere farklı hasta gruplarıyla çalışma deneyimi kazandırmak ve aile hekimi ihtiyacının yüksek olduğu bölgelerde eğitim kapasitesi oluşturmaktı. Geçiş döneminde bölgedeki uygulama zorunluluğu devlet bütçesiyle eğitim alanlarla sınırlandı. Gözlemevinin 2022 incelemesine göre bu gruptakilerin yaklaşık yarısı bölgelere gitti.
2026–2027 kabul planı, Akademinin yanı sıra Oş Devlet Üniversitesi ve S. B. Daniyarov adına faaliyet gösteren Devlet Tıp Enstitüsü için de uzmanlık kontenjanları öngörüyor. Bölge hastanelerinde eğitim, hekimlerin o bölgedeki hasta grubunu ve çalışma koşullarını tanımasını sağlıyor. Halkın hizmete erişimi açısından belirleyici olan, bu hekimlerin eğitimden sonra bölgede göreve başlaması ve çalışmaya devam etmesi.
2026 devlet akreditasyonunda neler incelendi?
Sağlık Bakanlığı, Mayıs 2026 değerlendirmesinde öğretim kadrosunu, klinik uygulama yapılan sağlık kuruluşlarını, donanımı, müfredatı ve eğitimin nasıl yürütüldüğünü inceledi. Başvuran 24 kurumdan dördü altı yıl, yedisi bir yıl süreyle akreditasyon aldı. On üç kurum değerlendirmeyi geçemedi. Yedi kurum süresi içinde değerlendirmeye katılmadı.
Oş Devlet Üniversitesi, Uluslararası Yüksek Tıp Okulu ve Satkınbay Tentişev Asya Uluslararası Üniversitesi altı yıllık akreditasyon alan kurumlar arasındaydı. Balasagun Kırgız Millî Üniversitesi ile Celal-Abad Devlet Üniversitesi bir yıllık akreditasyon aldı. Kırgız Devlet Tıp Akademisi, Kırgız-Rus Slav Üniversitesi ve Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi bu değerlendirmeye tabi tutulmadı.
KAYNAKLAR
1. Avrupa Sağlık Sistemleri ve Politikaları Gözlemevi. Kyrgyzstan: Health System Review. Health Systems in Transition, 24(3), 2022.
2. Kırgız Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Tıp eğitimi veren yükseköğretim kurumlarının devlet akreditasyonu sonuçları. 4 Haziran 2026.
3. Kırgız Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. 2026–2027 öğretim yılı internatura ve ordinatura kabul planı. 7 Ekim 2026 tarihli ve 1163 sayılı emir, Ek 1 ve Ek 2.
