"Ateşi yakamadım, suları ıslatamadım. Güneşi ısıtamadım, geceyi karartamadım..."

Eşyanın doğasına karşı durma çabasının en yalın ifadesidir bu satırlar. Ateş zaten yakandır, su zaten ıslatan; güneş sıcaklığın kaynağıdır, gece ise karanlığın kendisi. Şair, tabiatın ve maddelerin özündeki niteliklerin insan iradesiyle değiştirilemeyeceğini söyleyerek bize acziyetin ve haddini bilmenin dersini verir.

​Kâinatın bu sarsılmaz nizamını klasik İslam mantığı ve kelâm geleneği tek bir kaideyle özetler:

​"Lâ müctemi'âni'z-zıddân." İki zıt aynı anda bir araya gelmez.

​Bir mekân aynı anda hem mutlak aydınlık hem mutlak karanlık olamaz. İnsan bedeni bile iç dengesini koruyabilmek için savaşan sempatik sistem ile dinlendiren parasempatik sistemi aynı anda değil, sırayla çalıştırır. Zıtları zorla aynı potada eritmeye kalkışmak fıtratı incitir.

​Ne var ki insan bazen öyle tecrübeler yaşar ki aklın "imkânsız" dediği iki zıtlık aynı hissin içinde buluşur. Tıpkı buzun yakması gibi...

​Biyolojinin "çelişkili sıcaklık" (soğuk yanığı), divan şairlerinin ise tezat sanatı olarak kullandığı "ateş-i bârid" dediği bu çarpıcı hakikati, geçtiğimiz günlerde dizimdeki üç menisküs yırtığı nedeniyle yaşadığım tedavi sürecinde bizzat tecrübe ettim.

​Bir şifa kapısından içeri giren insan yalnızca bedenindeki arızayı değil, endişelerini ve umutlarını da beraberinde taşır. Çünkü sağlık hizmeti sadece teknik bir müdahale değil, aynı zamanda insana verilen bir güvendir. Ancak bazen hastayı yoran şey hastalığın kendisinden çok, şifaya ulaşmaya çalışırken karşılaştığı belirsizlikler ve bitmek bilmeyen bekleyişler olur.

​İlk muayene randevusunu alabilmek için günlerce sistem başında beklemekle başlayan süreç, randevu günü geldiğinde yerini başka bir hayal kırıklığına bıraktı. İlk muayenede enjeksiyon planlanırken, sonuçları göstermek için güçlükle alabildiğim ikinci randevuda bambaşka bir hekimle karşılaşmak, bütün hikâyeyi en baştan anlatmak ve tedavinin tamamen değiştiğini öğrenmek güven duygumu derinden sarstı. Ardından verilen fizik tedavi randevusunun tam sekiz ay sonrasına bırakılması ve aylarca süren bu bekleyişin sonunda gelen "Tedaviye çağırmak için bir kez aranacaksınız, açmazsanız hakkınız yanar." uyarısı... Ağrıyla yaşayan biri için merdiven basamaklarında sayılan sızılarla geçen sekiz ayın ardından duyulan bu soğuk bürokratik dil... Oysa tek bir kısa bilgilendirme mesajıyla çözülebilecek bu iletişim, hastanın omzundaki belirsizlik yükünü hafifletebilir.

​Bekleyişin kendisi; uykusuz gecelerden ve ertelenen hayattan oluşuyor. Aylarca sıra bekleyip nihayet kapıdan içeri adım attığınızda ise karşınıza çıkan dil çoğu zaman soğuk ve bürokratik oluyor.

​Asıl kırılma ise fizik tedavinin ikinci haftasında yaşandı. Dizime herhangi bir koruyucu örtü kullanılmadan doğrudan yerleştirilen buz kesesi, kısa sürede derimde soğuk yanığına dönüştü.

​Uygulamayı yapan uzmanın yanında bulunan stajyer öğrencilerin önünde mesleki otoriteyi sarsmamak adına o anda sessiz kalmayı tercih ettim. Çünkü bilgi kadar üslup da öğretilir; meslekler yalnızca teknik beceriyle değil, usta-çırak terbiyesiyle de olgunlaşır.

​Ancak durumu sonradan nazikçe ifade ettiğimde aldığım cevap, dizimdeki kızarıklıktan daha derin bir iz bıraktı:

​"Olur böyle şeyler."

​Belki kötü niyet taşımayan, yoğunluğun ürettiği sıradan bir refleks... Fakat aylarca randevu beklemiş, canı yanan bir hastanın kulağında bu söz, "Yaşadığın şey de sen de önemli değilsin." şeklinde yankılanıyor.

​Neden aynı sağlık çalışanı özel hastanede son derece ilgili, güler yüzlü ve sabırlı davranabilirken kamu hastanesinde daha mesafeli, daha yorgun ve bazen daha huysuz ve duyarsız görünebiliyor?

​Özel sağlık kuruluşlarında hasta memnuniyeti kurumun ekonomik sürdürülebilirliğinin doğrudan parçasıdır. Hekim ve sağlık çalışanı daha az hasta görmekte, her birine daha uzun süre ayırabilmekte ve performansı hasta deneyimi üzerinden de değerlendirilmektedir.

​Kamuda ise tablo bambaşkadır. Bir polikliniğin önünde yüzlerce hasta beklerken, birkaç dakikaya sıkışan muayeneler içinde sağlık çalışanından hem kusursuz tıbbi hizmet hem de yüksek düzeyde duygusal destek beklenmektedir. Sürekli artan iş yükü, personel eksikliği, performans baskısı ve tükenmişlik sendromu zamanla en idealist insanlarda bile duygusal bir aşınmaya yol açabilmektedir.

​Bu durum elbette nezaketsizliği veya ihmali haklı çıkarmaz. Ancak sorunun yalnızca kişilerde değil, onları kuşatan sistemde de aranması gerektiğini gösterir.

​Kelâm ilminde bir ilke daha vardır:

​"Teklif-i mâ lâ yutâk." İnsana taşıyamayacağı yük yüklenmez.

​Eğer bir sistem sağlık çalışanlarına insanüstü bir tempo dayatıyorsa, teknik bilgi artarken merhamet ve dinleme becerisi zamanla erimeye başlar. Bu yalnızca çalışanların değil, aylarca şifa bekleyen hastaların da ortak kaybıdır.

​Geleceğin hekimlerini, hemşirelerini ve fizyoterapistlerini yetiştirirken müfredatlara anatomi ve teknoloji kadar "insan acısına hürmet etmeyi" de nakşetmek zorundayız.

​Dizimdeki yanık izinin zamanla geçeceğini biliyorum. Beden kendini onarır, dokular iyileşir. Fakat insanın kendisini duyulmamış, anlaşılmamış ve değersiz hissettiği anlar hafızada çok daha uzun süre yaşar.

​Meğer sadece ateş değil, buz da yakarmış. Ve duyulmayan bir özür, esirgenen bir ilgi, deriye düşen bir yanık izinden daha derin yaralar bırakırmış.

​16.11.2026

Nevin Toraman