Bir kişinin kilosunu ve boyunu bilmek, obeziteye bağlı bir hastalığı olup olmadığını anlamak için yeterli mi?
Tıp dünyasında uzun yıllardır kullanılan beden kitle indeksi (BKİ), fazla kiloluluk ve obezitenin belirlenmesinde temel ölçütlerden biri. Ancak İngiltere'de yürütülen yeni bir araştırma, aynı kişilerin farklı obezite tanımları kullanıldığında farklı sağlık kategorilerinde sınıflandırılabildiğini gösterdi.
University College London araştırmacılarının yürüttüğü ve International Journal of Obesity dergisinde 11 Kasım 2026'da yayımlanan çalışmada, 1970 Britanya Doğum Kohortu'ndan 6.978 kişinin sağlık verileri incelendi.
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, BKİ'ye göre fazla kilolu kabul edilen kişilerin %16,6'sının klinik obezite ölçütlerini karşılamasıydı.
Bulgular, yalnızca BKİ'ye dayanmanın bazı kişilerde mevcut sağlık sorunlarını yeterince ortaya koyamayabileceğini düşündürüyor.
6.978 Kişilik Araştırmada Ne Bulundu?
Araştırmacılar, İngiltere, İskoçya ve Galler'de 1970 yılında doğan kişilerin uzun süreli sağlık verilerinden yararlandı.
Katılımcıların 46 yaşındaki değerlendirmelerinde elde edilen veriler, iki ayrı obezite sınıflandırması kullanılarak incelendi.
İlk yöntemde geleneksel beden kitle indeksi esas alındı. İkinci yöntemde ise aşırı yağlanma, günlük yaşamda işlevsel kısıtlılık ve obeziteyle ilişkili organ işlev bozuklukları birlikte değerlendirildi.
Geleneksel BKİ sınıflandırmasına göre katılımcıların:
-
%0,7'si düşük kilolu,
-
%29,1'i normal kilolu,
-
%37,8'i fazla kilolu,
-
%32,4'ü obezite grubundaydı.
Yeni klinik obezite çerçevesine göre ise:
-
%29,8'inde obezite bulunmuyordu.
-
%52,5'i preklinik obezite grubundaydı.
-
%17,7'si klinik obezite ölçütlerini karşılıyordu.
İki sınıflandırmanın sonuçları arasındaki farklılık dikkat çekiciydi.
Bununla birlikte bu yüzdeler doğrudan aynı hastalık tanımının iki ayrı ölçümü olarak görülmemeli. Geleneksel BKİ sınıflandırması ağırlık ve boy ilişkisine dayanırken yeni çerçeve, aşırı yağlanmanın sağlık üzerindeki mevcut etkilerini de değerlendiriyor.
Fazla Kilolu Grubundaki Her Altı Kişiden Biri Klinik Obezite Ölçütlerini Karşıladı
Çalışmanın öne çıkan bulgusu, BKİ'ye göre fazla kilolu kabul edilen kişilerde klinik obezite ölçütlerinin de görülebilmesiydi.
BKİ değeri 25 ile 30 arasında bulunan katılımcıların %16,6'sı klinik obezite grubuna girdi.
Aynı gruptaki kişilerin yaklaşık %65'i preklinik obezite, %18'i ise obezite bulunmayan grup içinde değerlendirildi.
BKİ değeri 30 ve üzerinde olan katılımcılarda da dikkat çekici bir farklılık ortaya çıktı.
Bu kişilerin yalnızca %31,4'ü klinik obezite ölçütlerini karşılarken, %68,6'sı preklinik obezite kategorisinde yer aldı.
Sonuçlar, beden kitle indeksinin tek başına organ işlev bozukluklarını ve günlük yaşam kısıtlılıklarını belirleyemediğine işaret ediyor.
Ancak klinik obezite ölçütlerini karşılamayan kişilerde sağlık riski bulunmadığı sonucuna varmak da doğru değil.
Klinik Obezite Nedir, Preklinik Obeziteden Farkı Ne?
Obezite tanımına ilişkin önemli bir gelişme, 14 Ocak 2025'te The Lancet Diabetes & Endocrinology dergisinde çevrim içi yayımlanan uluslararası komisyon raporuyla gündeme geldi.
Komisyon, obezitenin yalnızca beden büyüklüğü veya yağlanma miktarı üzerinden değerlendirilmesinin bireyin mevcut sağlık durumunu yeterince açıklamayabileceğini belirtti.
Raporda klinik obezite ve preklinik obezite kavramları birbirinden ayrıldı.
Klinik obezite, aşırı yağlanmanın organ veya dokuların işlevlerinde bozulmaya ya da günlük yaşam faaliyetlerinde önemli kısıtlılıklara yol açtığı kronik hastalık durumu olarak tanımlandı.
Preklinik obezite ise aşırı yağlanma bulunmasına rağmen klinik obeziteyi tanımlayan mevcut organ işlev bozukluklarının veya belirgin günlük yaşam kısıtlılıklarının gösterilmediği durum olarak açıklandı.
Preklinik obezite, kişinin tamamen sağlıklı olduğu veya gelecekte hastalık gelişmeyeceği anlamına gelmiyor.
Bu gruptaki kişilerde diyabet, kalp ve damar hastalıkları ve diğer sağlık sorunlarına ilişkin risklerin bireysel olarak değerlendirilmesi gerekiyor.
Yeni yaklaşım, obezitenin değerlendirilmesinde hastanın yalnızca kilosuna değil, mevcut sağlık durumuna ve aşırı yağlanmanın vücuttaki etkilerine de odaklanılmasını öneriyor.
Beden Kitle İndeksi Nasıl Ortaya Çıktı?
Bugün obezite değerlendirmesinde yaygın biçimde kullanılan beden kitle indeksinin kökeni 19. yüzyıla uzanıyor.
Belçikalı matematikçi ve istatistikçi Adolphe Quetelet, insan topluluklarının fiziksel özelliklerini istatistiksel yöntemlerle inceleyen araştırmacılardan biriydi.
Quetelet, yetişkinlerde vücut ağırlığı ile boyun karesi arasındaki ilişkiyi inceleyerek sonraki yıllarda kendi adıyla anılacak bir ölçüm yaklaşımının gelişmesine katkı sağladı.
Ancak bu yaklaşım başlangıçta bireylerde obezite hastalığını teşhis etmek için tasarlanmamıştı.
Amaç, insan topluluklarının fiziksel özelliklerini karşılaştırabilecek istatistiksel ilişkileri belirlemekti.
Modern beden kitle indeksi kavramının bilimsel literatürde yerleşmesinde ise 1972 yılı önemli bir dönüm noktası oldu.
Epidemiyolog Ancel Keys ve arkadaşları, Journal of Chronic Diseases dergisinde yayımladıkları araştırmada beş ülkedeki 12 kohorttan 7.424 erkeğin verilerini inceledi.
Araştırmacılar, farklı ağırlık-boy oranlarını karşılaştırarak vücut ağırlığının boyun karesine bölünmesiyle elde edilen ölçütün kullanım açısından avantajlı olduğunu gösterdi.
Bu ölçüt, beden kitle indeksi adıyla yaygınlaşmaya başladı.
Zamanla BKİ, hem toplum sağlığı araştırmalarında hem de klinik değerlendirmelerde obezite sınıflandırmasının temel araçlarından biri hâline geldi.
Beden Kitle İndeksi Neden Tek Başına Yeterli Olmayabilir?
Beden kitle indeksi, kilogram cinsinden vücut ağırlığının metre cinsinden boyun karesine bölünmesiyle hesaplanıyor.
Hesaplamanın kolay olması, bu yöntemin geniş nüfus gruplarında kullanılmasını sağlıyor.
Ancak BKİ doğrudan vücut yağ oranını ölçmüyor.
Kas kütlesi yüksek bir kişi, beden kitle indeksine göre fazla kilolu veya obezite kategorisinde değerlendirilebilir.
Buna karşılık normal BKİ değerine sahip bir kişide de fazla yağlanma veya metabolik sağlık sorunları bulunabilir.
BKİ ayrıca yağ dokusunun vücuttaki dağılımını, organların işlevlerini ve günlük yaşamda meydana gelen sağlık kısıtlılıklarını doğrudan göstermiyor.
Bu nedenle bireysel sağlık değerlendirmesinde bel çevresi, vücut yağlanması, kan basıncı, metabolik bulgular ve klinik muayene gibi ek verilerin değerlendirilmesi önem taşıyor.
Yeni klinik obezite yaklaşımı, BKİ'nin tamamen terk edilmesini değil, tek başına hastalık tanısı için yeterli kabul edilmemesini esas alıyor.
Klinik Obezite ile Ölüm Riski Arasında İlişki Var mı?
Araştırmada, farklı obezite sınıflandırmaları ile beş yıllık ölüm verileri arasındaki ilişkiler de incelendi.
Sınırlı istatistiksel analizler, klinik ve preklinik obezite kategorilerinde daha yüksek ölüm olasılığına işaret eden bulgular ortaya koydu.
Geleneksel BKİ kategorilerinde ise aynı düzeyde istatistiksel kanıt elde edilmedi.
Bununla birlikte araştırmacılar, bu sonuçların kesin olarak yorumlanamayacağını vurguladı.
Çalışmada ölüm sayısının az olması, istatistiksel gücü sınırladı. Ayrıca analizlerde olası karıştırıcı faktörlerin tamamı dikkate alınamadı.
Bu nedenle bulgular, klinik obezite sınıflandırmasının ölüm riskini geleneksel BKİ'den daha doğru tahmin ettiğini kesin biçimde kanıtlamıyor.
Yeni yaklaşımın uzun dönemli sağlık sonuçlarını ne ölçüde öngörebildiğinin belirlenmesi için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.
Araştırmanın Sınırlılıkları Neler?
Çalışmanın önemli güçlü yönlerinden biri, uzun süredir takip edilen geniş bir doğum kohortundan yararlanılmasıydı.
Ancak araştırmanın sonuçlarını değerlendirirken bazı sınırlılıkların dikkate alınması gerekiyor.
Öncelikle katılımcılar 46 yaşındaydı. Bu nedenle bulguların çocuklara, genç yetişkinlere veya ileri yaştaki kişilere doğrudan genellenmesi mümkün değil.
İkinci olarak araştırmacılar, yeni klinik obezite ölçütlerini mevcut kohort verileriyle değerlendirebilmek için bazı uyarlamalar yaptı.
Bu durum, çalışmada kullanılan sınıflandırmanın bütün ayrıntılarıyla klinik muayene ortamındaki tanı sürecine eşdeğer olmadığı anlamına geliyor.
Bir diğer önemli sınırlılık ise eksik verilerdi.
46 yaş değerlendirmesine katılan 8.581 kişiden 6.978'i her iki sınıflandırma için yeterli veriye sahipti.
Eksik veriler nedeniyle değerlendirme dışında kalan kişilerin ortalama beden kitle indeksinin analize alınanlardan daha yüksek olması, klinik obezite sıklığının olduğundan düşük hesaplanmış olabileceğini düşündürüyor.
Araştırmanın farklı yaş gruplarında, toplumlarda ve etnik gruplarda tekrarlanması gerekiyor.
Obezite Tanısında Yeni Bir Dönem mi Başlıyor?
Obezite değerlendirmesi yaklaşık iki asır boyunca önemli değişimler geçirdi.
-
yüzyılda toplulukların fiziksel özelliklerini incelemek için kullanılan matematiksel ilişkiler, 20. yüzyılda beden kitle indeksinin yaygınlaşmasıyla halk sağlığı araştırmalarının temel araçlarından birine dönüştü.
2025 yılında önerilen klinik obezite çerçevesi ise mevcut hastalık bulgularının değerlendirmede daha belirgin biçimde yer alması gerektiğini gündeme taşıdı.
2026 yılında yayımlanan yeni araştırma, aynı kişilerin geleneksel BKİ sınıflandırması ile klinik obezite ölçütleri kullanıldığında farklı kategorilere yerleşebildiğini göstererek bu tartışmaya yeni veriler ekledi.
Bulgular, fazla kiloluluk ve obezitenin değerlendirilmesinde yalnızca tartıdaki rakama odaklanmanın yeterli olmayabileceğini ortaya koyuyor.
Ancak yeni tanı çerçevesinin rutin klinik uygulamalarda nasıl kullanılacağı ve uzun dönemli sağlık sonuçlarını ne ölçüde öngörebileceği konusunda daha fazla bilimsel kanıta ihtiyaç duyuluyor.
Tıp dünyasının önündeki temel soru artık yalnızca bir kişinin ne kadar kilolu olduğu değil, aşırı yağlanmanın o kişinin sağlığını nasıl etkilediğinin en güvenilir biçimde nasıl belirleneceği.
Akademik Kaynaklar
-
Blodgett JM, Mitchell JJ, Makaronidis J, Hamer M. Rethinking obesity: comparison of the new clinical obesity framework with traditional BMI-based classifications in midlife UK adults. International Journal of Obesity. 11 Kasım 2026.
-
Rubino F ve arkadaşları. Definition and diagnostic criteria of clinical obesity. The Lancet Diabetes & Endocrinology. 2025;13(3):221–262.
-
Keys A, Fidanza F, Karvonen MJ, Kimura N, Taylor HL. Indices of relative weight and obesity. Journal of Chronic Diseases. 1972;25(6–7):329–343.
