Mersin Üniversitesi ve Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi araştırmacılarının gerçekleştirdiği bilimsel çalışma, keratokonus hastalığında korneanın farklı bölgelerinde astigmatizma ölçümlerinin nasıl değiştiğine ilişkin önemli sonuçlar ortaya koydu. Toplam 12 bin kişinin birer gözünün incelendiği araştırmada, keratokonus bulunan gözlerde bölgeler arasındaki astigmatizma düzensizliğinin normal gözlere göre belirgin biçimde daha sık görüldüğü saptandı.
Uluslararası hakemli bilimsel dergi BMC Ophthalmology'de 6 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan çalışma, kornea tomografisiyle elde edilen ölçümlerin birlikte değerlendirilmesine yönelik yeni veriler sundu.
Araştırma, Mersin Üniversitesinden Özer Dursun, Pınar Eröz ve İsmail Türkmen ile Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesinden Ömer Özer, Levent Doğan ve Zeki Baysal tarafından gerçekleştirildi.
12 BİN KİŞİNİN KORNEA ÖLÇÜMLERİ İNCELENDİ
Araştırmada Haziran 2022 ile Ağustos 2026 arasında gerçekleştirilen kornea tomografisi incelemelerinin kayıtları geriye dönük olarak değerlendirildi.
Toplam 12 bin katılımcının yalnızca birer gözü çalışmaya dahil edildi.
İncelenen gözler üç gruba ayrıldı.
9 bin 580 göz normal kornea yapısına sahipti.
Bin 696 gözde keratokonus şüphesi bulunuyordu.
724 gözde ise keratokonus tanısı vardı.
Araştırmacılar, korneanın ön ve arka yüzeylerinden elde edilen ölçümleri birlikte inceleyerek farklı bölgelerdeki astigmatizmanın büyüklüğünü ve eksenini karşılaştırdı.
Çalışmanın temel amacı, yalnızca tek bir bölgedeki astigmatizma miktarını ölçmek yerine korneanın farklı bölgeleri arasında ne kadar değişiklik bulunduğunu ortaya koymaktı.
KERATOKONUS NEDİR?
Keratokonus, gözün ön bölümünde bulunan saydam kornea tabakasının zamanla incelmesi ve normal kubbe şeklinden uzaklaşarak öne doğru sivrileşmesiyle karakterize bir hastalık.
Kornea, göze giren ışığın doğru şekilde odaklanmasında önemli görev üstleniyor.
Kornea yüzeyinin düzenli yapısının bozulması, ışığın retina üzerinde düzgün odaklanmasını güçleştiriyor.
Bunun sonucunda bulanık görme, ışıkların dağılması, gece görüşünde güçlük ve düzensiz astigmatizma gibi sorunlar ortaya çıkabiliyor.
Hastalık sıklıkla ergenlik ve genç erişkinlik döneminde belirti vermeye başlıyor. İki gözü etkileyebilmekle birlikte hastalığın şiddeti gözler arasında farklı olabiliyor.
Keratokonusun değerlendirilmesinde göz muayenesiyle birlikte kornea topografisi ve tomografisi gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılıyor.
KORNEANIN ÜÇ FARKLI BÖLGESİ KARŞILAŞTIRILDI
Araştırmacılar, korneanın merkezine göre belirlenen 3, 5 ve 7 milimetrelik ölçüm bölgelerinde astigmatizma özelliklerini değerlendirdi.
Bu bölgeler arasında üç ayrı karşılaştırma yapıldı.
İlkinde 3 ve 5 milimetrelik bölgeler, ikincisinde 5 ve 7 milimetrelik bölgeler, üçüncüsünde ise 3 ve 7 milimetrelik bölgeler karşılaştırıldı.
Bilim insanları, yalnızca astigmatizma miktarının değişip değişmediğine bakmadı.
Astigmatizmanın eksenindeki farklılıklar da vektör analizi adı verilen matematiksel yöntemle hesaplandı.
Böylece korneanın farklı bölgelerinde astigmatizmanın ne kadar tutarlı olduğu değerlendirildi.
Araştırmada bu özellik, bölgeler arası torik kararlılık olarak tanımlandı.
Buradaki kararlılık, gözün zaman içerisinde değişmemesi anlamına gelmiyor. Aynı muayenede korneanın farklı bölgelerinden elde edilen astigmatizma ölçümlerinin birbirine ne kadar benzediğini ifade ediyor.
KERATOKONUSLU GÖZLERİN YÜZDE 94,5'İNDE DÜZENSİZLİK SAPTANDI
Araştırmanın ayrıntılı bölgeler arası analizine, merkezdeki 3 milimetrelik alanda en az 1 diyoptri toplam kornea astigmatizması bulunan 8 bin 47 göz dahil edildi.
Bu alt grubun 6 bin 245'i normal, bin 114'ü keratokonus şüpheli ve 688'i keratokonuslu gözlerden oluşuyordu.
Araştırmacılar 0,50 diyoptrilik vektör değişimi eşiğini kullandıklarında normal gözlerin yüzde 26,7'sinde bölgeler arası astigmatizma düzensizliği saptadı.
Keratokonus şüphesi bulunan gözlerde bu oran yüzde 58,4 oldu.
Keratokonuslu gözlerde ise oran yüzde 94,5'e ulaştı.
Sonuçlar, keratokonus bulunan kornealarda astigmatizmanın farklı bölgeler arasında çok daha fazla değişebildiğini gösterdi.
Ancak bu oranlar bütün keratokonus hastalarına ait toplum verileri değil, araştırmanın belirli astigmatizma koşullarını karşılayan gözlerinde kullanılan ölçüm eşiğine göre hesaplanan sonuçlar.
Ayrıca yüzde 94,5 değeri, yeni yöntemin keratokonusu yüzde 94,5 doğrulukla teşhis ettiği anlamına gelmiyor.
DÜZENSİZLİK OLASILIĞINDA 33,95'LİK ODDS ORANI
Bilim insanları, korneanın başlangıçtaki astigmatizma düzeyini hesaba katan ek istatistiksel analizler gerçekleştirdi.
Bu analizlerde, 0,50 diyoptrilik eşikte keratokonus şüphesi bulunan gözlerin düzensiz olarak sınıflandırılma odds'u normal gözlere kıyasla 3,77 kat olarak hesaplandı.
Keratokonuslu gözlerde ise düzeltilmiş odds oranı 33,95 bulundu.
Bu ölçüm, araştırmada tanımlanan bölgeler arası düzensizlikle keratokonus grubu arasında güçlü istatistiksel ilişki bulunduğunu gösteriyor.
Ancak bu değer, bir kişide keratokonus gelişme riskinin 34 kat arttığı anlamına gelmiyor.
Çalışma zaten klinik ve tomografik değerlendirmelerle gruplandırılmış gözleri karşılaştırıyor.
Dolayısıyla sonuç, hastalığın gelecekte ortaya çıkma olasılığını değil, mevcut kornea yapısıyla ölçülen astigmatizma örüntüleri arasındaki ilişkiyi açıklıyor.
ÖLÇÜM EŞİĞİ DEĞİŞİNCE SONUÇLAR DA DEĞİŞTİ
Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, düzensizlik olarak kabul edilen ölçüm farkının değiştirilmesiyle sonuçların önemli ölçüde farklılaşması oldu.
Bilim insanları dört ayrı vektör değişimi eşiğini değerlendirdi: 0,25, 0,50, 0,75 ve 1,00 diyoptri.
En düşük eşik kullanıldığında keratokonuslu gözlerin yüzde 99'u bölgeler arası düzensizlik gösteren grupta yer aldı.
Eşik 1,00 diyoptriye yükseltildiğinde bu oran yüzde 78,8'e geriledi.
Normal gözlerde ise aynı iki eşikte düzensizlik oranları yüzde 63,9 ve yüzde 6,1 olarak hesaplandı.
Keratokonus şüphesi bulunan gözlerde oranlar yüzde 84,5 ile yüzde 25,9 arasında değişti.
Araştırmacılar, normal gözlerde düzensizlik oranının en düşük eşikte oldukça yüksek çıkmasının da dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu.
Bu sonuç, bir gözün yalnızca belirli matematiksel eşikte düzensiz olarak sınıflandırılmasının hastalık tanısı anlamına gelmediğini gösteriyor.
KORNEANIN ARKA YÜZEYİ HESABA KATILDIĞINDA NE DEĞİŞTİ?
Araştırmada korneanın yalnızca ön yüzeyine dayanan astigmatizma hesaplamalarıyla ön ve arka yüzey bilgilerini birlikte kullanan model karşılaştırıldı.
Bu karşılaştırmada, 0,50 diyoptrilik eşikte normal gözlerin yüzde 9,9'unun kararlılık sınıflandırması değişti.
Keratokonus şüphesi bulunan gözlerde sınıflandırma değişikliği yüzde 15,4 oldu.
Keratokonuslu gözlerde ise yüzde 4,4 olarak hesaplandı.
Bu farklılıklar, korneanın bütün kalınlığını dikkate alan modellemenin bazı gözlerde ölçüm sonucunu değiştirebildiğini gösteriyor.
Ancak iki model arasındaki fark yalnızca korneanın arka yüzeyinden kaynaklanmıyor. Kullanılan hesaplama yönteminde kornea kalınlığına bağlı optik düzenlemeler de bulunuyor.
Bu nedenle araştırma, arka yüzeyin tek başına bütün değişikliklerden sorumlu olduğunu göstermiyor.
ARAŞTIRMA GÖZ AMELİYATLARI AÇISINDAN NEDEN ÖNEMLİ?
Astigmatizma, gözdeki optik yapıların ışığı farklı doğrultularda farklı biçimde kırması nedeniyle görüntünün netliğinin bozulmasına yol açabiliyor.
Astigmatizmanın düzeltilmesine yönelik bazı göz içi lens uygulamalarında korneanın eğriliği ve astigmatizma ekseni önemli ölçümler arasında bulunuyor.
Özellikle torik göz içi lenslerin planlanmasında, astigmatizmanın büyüklüğünün ve yönünün doğru değerlendirilmesi gerekiyor.
Araştırmacılar, korneanın yalnızca merkezinden elde edilen tek bir ölçümün bazı gözlerde farklı bölgelerdeki optik özellikleri yeterince temsil etmeyebileceğine dikkat çekti.
Bununla birlikte çalışma, herhangi bir göz içi lens ameliyatının sonuçlarını değerlendirmedi.
Hastalara yeni bir lens uygulanmadı ve araştırmada geliştirilen ölçüm yaklaşımının ameliyat sonrası görme kalitesini artırdığı gösterilmedi.
Bulgular, gelecekte daha ayrıntılı kornea değerlendirme yöntemlerinin geliştirilmesi açısından araştırma değeri taşıyor.
YENİ BİR KERATOKONUS TANI TESTİ Mİ GELİŞTİRİLDİ?
Çalışma keratokonusla ilişkili yeni ölçüm verileri ortaya koymasına rağmen klinik kullanıma hazır bir tanı testi geliştirdiği anlamına gelmiyor.
Araştırmadaki gözler, mevcut klinik ve tomografik değerlendirmeler doğrultusunda normal, keratokonus şüpheli ve keratokonuslu olarak önceden sınıflandırılmıştı.
Bilim insanları bu grupların bölgeler arası astigmatizma özelliklerini karşılaştırdı.
Yeni yöntemin daha önce tanı almamış kişilerde keratokonusu hangi doğrulukla belirleyebileceği bağımsız bir klinik çalışma ile sınanmadı.
Ayrıca ölçümlerin farklı zamanlarda ne kadar tekrarlanabilir olduğu da doğrudan değerlendirilmedi.
Dolayısıyla araştırmada kullanılan matematiksel eşikler, günümüzde tek başına keratokonus tanısı koymak veya tedavi kararı vermek için doğrulanmış klinik sınırlar değil.
ARAŞTIRMANIN SINIRLILIKLARI NELER?
Çalışma geriye dönük olarak gerçekleştirildi.
Her katılımcının tek bir gözü ve bu gözün uygun bulunan ilk tomografi incelemesi değerlendirildi.
Daha önce kornea cerrahisi veya kornea çapraz bağlama tedavisi geçirmiş gözler araştırmaya alınmadı.
Bu nedenle bulgular tedavi edilmiş kornealara doğrudan uygulanamıyor.
Araştırmada kullanılan hesaplamalar, korneanın farklı bölgelerinden elde edilen ölçümlerle birlikte her göz için tek bir merkezi kornea kalınlığı değerine dayanıyordu.
Farklı optik modelleme yaklaşımlarının sonuçları etkileyebilmesi de araştırmanın sınırlılıkları arasında bulunuyor.
En önemlisi, çalışma hastalığın zaman içinde ilerleyip ilerlemediğini değerlendirmedi.
Korneanın farklı bölgelerinde aynı muayenede benzer ölçümler bulunması, keratokonusun ilerlemediği veya ilerlemeyeceği anlamına gelmiyor.
Araştırmacılar, geliştirdikleri sınıflandırmanın klinik kullanım değerinin belirlenebilmesi için farklı cihazlarla, tekrarlanan ölçümlerle ve ameliyat sonrası sonuçlarla desteklenen ileriye dönük çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtti.
MERSİN VE NİĞDE ÜNİVERSİTELERİNDEN ORTAK ARAŞTIRMA
Çalışmanın araştırma tasarımında Özer Dursun ve Ömer Özer görev aldı.
Verilerin istatistiksel analizleri ve bilimsel makalenin hazırlanması Ömer Özer tarafından yürütüldü.
Levent Doğan veri toplama ve yorumlama, Zeki Baysal yöntem değerlendirmesi ve veri analizi, Pınar Eröz ise veri toplama ve literatür incelemesi aşamalarına katkı sağladı.
İsmail Türkmen de sonuçların yorumlanması ve makalenin bilimsel değerlendirme sürecinde yer aldı.
Araştırma, 12 bin kişiye ait kornea tomografisi verilerini bir araya getirerek keratokonuslu ve normal kornealarda astigmatizma ölçümlerinin bölgelere göre nasıl farklılaşabildiğini ortaya koydu.
Çalışmanın klinik açıdan en önemli katkısı, kornea değerlendirmesinde tek bir astigmatizma değerinin yanında farklı bölgelerdeki ölçüm tutarlılığının da araştırılmaya değer olduğunu göstermesi oldu.
KAYNAKLAR
1. Dursun Ö, Özer Ö, Doğan L, Baysal Z, Eröz P, Türkmen İ. Tomographic analysis of total corneal astigmatism and interzonal toric stability. BMC Ophthalmology. 6 Kasım 2026. DOI: 10.1186/s12886-026-05522-0.
2. American Academy of Ophthalmology. What Is Keratoconus? 5 Kasım 2026.
