Bu yazı Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Nuskabayeva Gulnaz'ın danışmanlığında hazırlanmıştır.
Obezite, günümüzde küresel ölçekte artış gösteren önemli bir halk sağlığı sorunudur. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 2022 yılında dünya nüfusunun yaklaşık sekizde biri obezdir ve 2035 yılına kadar fazla kilolu veya obez bireylerin oranının yarıdan fazla olacağı öngörülmektedir. Bu durumun ekonomik yükünün ise 4 trilyon ABD dolarını aşacağı tahmin edilmektedir.
Üreme çağındaki kadınlar açısından özellikle dikkat çeken nokta, karın bölgesinde yağ birikimi ile doğurganlık bozuklukları, gebelik komplikasyonları, gestasyonel diyabet ve hipertansiyon arasındaki güçlü ilişkidir. Ayrıca gelişmekte olan ülkelerde yetersiz beslenme ile aşırı beslenmenin aynı toplumda birlikte görülmesi, koruyucu sağlık programlarının planlanmasını zorlaştırmaktadır.
Bu çalışmanın amacı, üreme çağındaki kadınlarda abdominal obezite ile ilişkili sosyo-demografik, üreme sağlığına ait ve davranışsal faktörleri güncel veriler ışığında sistematik olarak değerlendirmektir.
Abdominal obezite, kardiyovasküler hastalıklar, tip 2 diyabet ve üreme fonksiyon bozuklukları açısından bağımsız bir risk faktörüdür. Epidemiyolojik çalışmalar, bel-kalça oranının metabolik riskleri öngörmede vücut kitle indeksine kıyasla daha güçlü bir gösterge olduğunu ortaya koymaktadır. Üreme çağındaki kadınlar ise hormonal ve sosyal faktörlerin etkisiyle visseral yağ birikimine daha yatkın bir grup olarak öne çıkmaktadır.
Farklı bölgelerde yapılan çalışmalar, abdominal obezitenin yaygınlığının oldukça yüksek olduğunu göstermektedir. Nepal’in Kaski ilçesinde yürütülen bir çalışmada, üreme çağındaki kadınlarda abdominal obezite prevalansı bel çevresine göre yaklaşık %70, bel-kalça oranına göre ise %77’nin üzerinde bulunmuştur. Fas’ta gerçekleştirilen ulusal bir araştırmada ise kadınların yaklaşık %58’inin fazla kilolu veya obez olduğu, popülasyona özgü hesaplamalar kullanıldığında bu oranın %62’ye ulaştığı bildirilmiştir. Bu bulgular, Orta Doğu ve Afrika ülkelerindeki genel eğilimlerle uyumludur.
Yaş, abdominal obezitenin en önemli belirleyicilerinden biridir. Nepal verilerine göre 30–39 yaş grubundaki kadınlarda risk, 30 yaş altına göre yaklaşık üç kat daha yüksektir. Fas çalışmasında da benzer şekilde, genç yaş grubunda %19 olan fazla yağ oranının 40 yaş üzerinde %70’in üzerine çıktığı gösterilmiştir. Ayrıca çok değişkenli analizlerde yaş arttıkça yağ kütlesinde ortalama artış olduğu saptanmıştır.
Üreme sağlığına ilişkin faktörler de abdominal obezite gelişiminde rol oynamaktadır. Doğum sayısının artmasıyla birlikte risk yükselmekte; bunun temelinde gebelik sırasında kazanılan kilonun doğum sonrasında tam olarak kaybedilememesi yer almaktadır. İki ve daha fazla doğum yapmış kadınlarda abdominal obezite sıklığı daha yüksek bulunmuştur.
Sosyo-ekonomik faktörler incelendiğinde, eğitim düzeyi ile obezite arasında ters bir ilişki olduğu görülmektedir. Eğitim seviyesi yükseldikçe obezite sıklığı azalmaktadır. Buna karşılık kentsel yaşam, kırsal alanlara göre daha yüksek obezite oranlarıyla ilişkilidir. Medeni durum da etkili bir faktör olup, evli kadınlarda obezite prevalansının daha yüksek olduğu bildirilmektedir.
Davranışsal faktörler, abdominal obezitenin en önemli değiştirilebilir belirleyicileridir. Düşük fiziksel aktivite düzeyine sahip bireylerde obezite riski yaklaşık iki kat artmaktadır. Buna karşılık düzenli meyve tüketiminin koruyucu etkisi olduğu ve abdominal obezite riskini anlamlı ölçüde azalttığı gösterilmiştir. Bu durum, beslenme alışkanlıklarının obezite gelişimindeki kritik rolünü ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak, abdominal obezite üreme çağındaki kadınlarda yaygın ve çok yönlü bir sağlık sorunudur. Yaş ve doğum sayısı gibi değiştirilemeyen faktörler riski artırırken, fiziksel aktivite ve beslenme alışkanlıkları gibi değiştirilebilir faktörler üzerinden etkili önleyici stratejiler geliştirilebilir. Bu nedenle koruyucu yaklaşımların erken yaşta başlatılması, yaşam tarzı değişikliklerinin teşvik edilmesi ve sosyo-kültürel özellikler dikkate alınarak planlanması büyük önem taşımaktadır.
KAYNAKLAR
- Tripathi N, Parajuli B, Koirala AK, Dhakal Joshi R. Factors associated with abdominal obesity among reproductive age women of Kaski district. J Karnali Acad Health Sci. 2022;5(2):[sayfa numarası eklenmeli].
- Mekkaoui B, Auajjar N, Lahmam H, et al. Obesity and associated risk factors among women of reproductive age in Morocco. Rocz Panstw Zakl Hig. 2025;76(2):177–187.
- World Health Organization. Obesity and overweight [Internet]. Geneva: WHO; 2025 [cited 2026 Apr 27].
- World Obesity Federation. World Obesity Atlas 2023 [Internet]. London: World Obesity Federation; 2023 [cited 2026 Apr 27].
