43 geleneksel spor disiplinini kültür ve bilim programlarıyla buluşturan organizasyon, göçebe mirasının korunmasının yanında fiziksel aktivite, kuvvet, denge, koordinasyon ve sosyal etkileşimin sağlık açısından taşıdığı değeri de yeniden gündeme taşıdı.
Kırgızistan, 31 Ağustos 2026’da bağımsızlığının 35. yılını kutlarken aynı gün dünyanın en geniş kapsamlı geleneksel spor buluşmalarından biri olan VI. Dünya Göçebe Oyunları’nı başlattı. Cumhurbaşkanı Sadır Caparov’un açılışını yaptığı organizasyonun ilk töreni Bişkek Arena’da gerçekleştirildi. Spor, kültür ve bilim programları ise 6 Eylül’e kadar ağırlıklı olarak Issık Göl bölgesinde devam ediyor.
Açılış sonrası açıklanan organizasyon verileri oyunların ulaştığı ölçeği ortaya koydu. 104 ülkeden 3 binden fazla sporcu organizasyonda yer alırken program 43 geleneksel spor disiplinini kapsıyor.
Bişkek Belediyesi verilerine göre yeni Bişkek Arena’daki açılış törenini 30 binden fazla seyirci izledi. Başkentin dört bölgesinde kurulan alanlarda da tören canlı olarak takip edildi.
Bağımsızlığın 35. yılında iki tarih aynı güne geldi
31 Ağustos, Kırgızistan için devlet bağımsızlığının simgesi.
Kırgızistan, 31 Ağustos 1991’de kabul edilen bağımsızlık kararıyla egemen devlet statüsünü ilan etti. Ülkenin resmî kurumları 2026 yılını bağımsızlığın 35. yılı olarak kutluyor.
VI. Dünya Göçebe Oyunları’nın tam olarak Bağımsızlık Günü’nde başlaması ise spor organizasyonuna farklı bir kültürel anlam kazandırdı.
Göçebe yaşam biçimi, at yetiştiriciliği, geleneksel oyunlar, sözlü kültür, müzik, zanaat ve topluluk yaşamı Kırgız kültürel mirasının önemli parçaları arasında bulunuyor. Dünya Göçebe Oyunları bu unsurları uluslararası spor organizasyonu çatısı altında yeniden görünür hâle getiriyor.
Dünya Göçebe Oyunları yeniden doğduğu ülkeye döndü
Dünya Göçebe Oyunları ilk kez 2014 yılında Kırgızistan’ın Çolpon-Ata kentinde düzenlendi.
İlk organizasyonda 19 ülkeden 583 katılımcı ve 10 spor disiplini bulunuyordu. 2016’daki ikinci oyunlarda ülke sayısı 62’ye, katılımcı sayısı 1200’e ve spor disiplini sayısı 26’ya yükseldi.
2018’de yine Kırgızistan’ın ev sahipliğinde düzenlenen üçüncü oyunlara 82 ülkeden yaklaşık 2 bin katılımcı geldi ve 37 spor disiplini programda yer aldı.
Organizasyon daha sonra Kırgızistan sınırlarının dışına çıktı. Dördüncü Dünya Göçebe Oyunları 2022’de Türkiye’nin İznik ilçesinde, beşinci oyunlar ise 2024’te Kazakistan’ın başkenti Astana’da gerçekleştirildi.
2026 organizasyonu böylece Dünya Göçebe Oyunlarının başladığı ülkeye dönüşünü de temsil ediyor.
104 ülkeden 3 binden fazla sporcu
VI. Dünya Göçebe Oyunlarının dikkat çeken yönlerinden biri katılım coğrafyasının genişliği.
Açılış sonrası açıklanan organizasyon verilerine göre 104 ülkeden 3 binden fazla sporcu oyunlarda yer aldı.
Organizasyonun hazırlık döneminde oluşturduğu uluslararası akreditasyon ve temsil ağı da bu genişliği gösteriyor. Resmî sistemde 100 ülke için ulusal delegasyonların oluşturulmasını ve katılım süreçlerini destekleyen temsil veya koordinasyon yapıları yer aldı.
Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Tacikistan'ın yanında Moğolistan, Çin, Japonya, Güney Kore, Hindistan, Pakistan ve İran gibi Asya ülkeleri sistemde temsil edildi.
Avrupa’dan Almanya, Fransa, İtalya, İspanya, Birleşik Krallık, Avusturya, Macaristan, Polonya ve Portekiz; Amerika kıtasından ABD, Kanada, Brezilya, Arjantin, Meksika, Şili ve Kolombiya; Afrika’dan Güney Afrika, Nijerya, Gana ve Etiyopya ile Avustralya ve Yeni Zelanda da uluslararası katılım ağında yer aldı.
Bu tablo Dünya Göçebe Oyunlarının yalnızca Türk dünyasını veya Orta Asya’yı kapsayan bir etkinlik olmaktan çıkarak çok kıtalı bir geleneksel spor platformuna dönüştüğünü gösteriyor.
Organizasyonu Kırgızistan Bakanlar Kurulu üstleniyor
VI. Dünya Göçebe Oyunlarının organizasyon yapısı da devlet düzeyinde oluşturuldu.
Oyunların resmî organizatörü Kırgız Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu.
Bakanlar Kurulunun 31 Aralık 2024 tarihli 872-r sayılı kararıyla oyunların hazırlanması ve yürütülmesi için Organizasyon Komitesi kuruldu.
Komitenin başkanlığına Kırgız Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı Edil Baysalov getirildi.
Komitede yetkili devlet kurumlarının yöneticileri, bölgelerdeki Cumhurbaşkanlığı temsilcileri, büyük şehirlerin yöneticileri, ulusal şirket ve işletmeler ile çeşitli toplumsal kuruluşların temsilcileri yer aldı.
Oyunların sekretarya görevini ise Dünya Göçebe Oyunları Uluslararası Sekretaryası yürütüyor. Sekretaryanın başında Nursultan Adenov bulunuyor.
Dünya Göçebe Oyunları projesinin fikir sahiplerinden Askhat Akibaev da hazırlık ve organizasyon yapısında görev alan isimler arasında.
Kültür ve spor programında ayrı sorumluluklar
Büyük organizasyonun farklı bölümleri kurumlar arasında paylaştırıldı.
Kırgızistan Devlet Fiziksel Kültür ve Spor Ajansı, oyunların sportif bölümünün koordinasyonundan sorumlu tutuldu. Milli takımların oluşturulması, sporcuların seçimi, hazırlık kampları, müsabakaların yürütülmesi ve hakem organizasyonu bu yapının görev alanları arasında bulunuyor.
Kültür, Enformasyon ve Gençlik Politikası Bakanlığı ise kültür programında görev üstleniyor. Bakan Mirbek Mambetaliev aynı zamanda hazırlık sürecindeki Organizasyon Komitesinin başkan yardımcılığı görevini yürüttü.
Organizasyonun bilim ayağında yükseköğretim ve bilim kurumları da sürece dahil edildi.
Hazırlık sürecinin son aylarında Bakanlar Kurulu Başkan Yardımcısı Ulan Mamatkanov başkanlığında yapılan koordinasyon toplantılarında ulaştırma, konaklama, akreditasyon, altyapı, sağlık hizmetleri ve sanitasyon başlıkları birlikte değerlendirildi.
Ağustos ayındaki son hazırlık toplantısında katılımcıların tıbbi ve sıhhi-epidemiyolojik güvenliğinin de organizasyon planının bir parçası olduğu kayıtlara geçti.
Federasyonlar da organizasyona doğrudan katılıyor
Geleneksel sporların uluslararası federasyonları da bazı branşların yürütülmesinde sorumluluk alıyor.
Örneğin geleneksel Kırgız kemer güreşi Alysh için Dünya Alysh Federasyonu ile Dünya Göçebe Oyunları Uluslararası Sekretaryası arasında iş birliği anlaşması imzalandı.
Bu yapı; Alysh müsabakalarının düzenlenmesi, uluslararası sporcuların katılımının sağlanması, hakemlerin görevlendirilmesi ve gerekli spor ekipmanlarının hazırlanmasında görev alıyor.
Benzer sistem, geleneksel sporların uluslararası standartlarda yürütülmesi ve farklı ülkelerden gelen sporcular için ortak müsabaka kurallarının oluşturulması açısından kullanılıyor.
43 geleneksel spor aynı programda
VI. Dünya Göçebe Oyunlarının spor programında 43 geleneksel disiplin bulunuyor.
Programın en bilinen dallarının başında Kökbörü ve Kökpar geliyor. At üzerinde oynanan bu takım sporlarına farklı geleneksel güreş türleri, okçuluk, at yarışları, güç müsabakaları ve strateji oyunları eşlik ediyor.
Çolpon-Ata ve çevresindeki programda Goresh, Kurash, Moğol Bökh güreşi, Alysh ve sumonun yanında Toguz Korgool, Mangala ve Oware gibi geleneksel zekâ oyunları da yer alıyor.
Kırçın bölgesindeki program ise daha farklı bir fiziksel mücadele alanı oluşturuyor. Burada 300 kilometrelik atlı dayanıklılık maratonunun yanı sıra halat çekme, Mas-Wrestling, Strongman ve çeşitli geleneksel oyunlar bulunuyor.
Bu çeşitlilik, Dünya Göçebe Oyunlarını yalnızca atlı spor veya güreş organizasyonu olmaktan çıkarıyor.
Üç temel sütun: Spor, kültür ve bilim
Dünya Göçebe Oyunları resmî olarak üç temel alan üzerine kuruluyor:
Etnospor, etnokültür ve geleneksel bilgiyle birlikte bilim.
Bu nedenle oyunların programı müsabakalarla sınırlı değil.
Kırçın bölgesinde oluşturulan etno-kültür alanları, geleneksel müzik etkinlikleri, zanaat gösterileri, kültür festivalleri ve farklı halkların yaşam biçimlerini tanıtan programlar spor müsabakalarına eşlik ediyor.
Bilim programında ise “Göçebe Medeniyetler: Miras, Paradigmalar ve Perspektifler” başlıklı uluslararası bilimsel ve uygulamalı konferans bulunuyor.
Böylece organizasyon sporcularla birlikte tarihçileri, kültür araştırmacılarını, geleneksel bilgi taşıyıcılarını ve akademisyenleri de bir araya getiriyor.
UNESCO geleneksel oyunları koruma modelini kayda aldı
Kırgızistan’ın geleneksel oyunları yaşatma çalışmaları UNESCO tarafından da belgelenmiş durumda.
“Nomad Games: Rediscovering Heritage, Celebrating Diversity” programı 2021 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın İyi Koruma Uygulamaları Kaydı’na alındı.
UNESCO belgelerine göre Sovyet dönemindeki zorunlu yerleşik hayata geçiş sürecinde Kırgız toplumunun bazı geleneksel oyunları ve bunlarla ilişkili bilgiler kaybolma riskiyle karşılaştı.
Bağımsızlığın ardından yerel topluluklar, geleneksel oyunların yeniden belirlenmesi, belgelenmesi ve gençlere aktarılması için çalışmalar başlattı.
UNESCO değerlendirmesinde Kırgızistan’da 220 geleneksel oyunun belgelenerek ulusal somut olmayan kültürel miras envanterine dahil edilmesi ve yaklaşık 55 bin uygulayıcıya ulaşılması da programın ölçeğini gösteren veriler arasında bulunuyor.
Kökbörü ise 2017’den bu yana UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’nde yer alıyor.
Göçebe sporları insan sağlığı açısından ne ifade ediyor
Dünya Göçebe Oyunlarının tamamının sağlık üzerindeki etkisini ölçen büyük ölçekli bir klinik araştırma bulunmuyor.
Bu nedenle oyunların kalp hastalığını, diyabeti veya başka bir hastalığı doğrudan önlediği şeklinde bir sonuç çıkarmak doğru değil.
Bilimsel olarak daha güçlü değerlendirme, organizasyondaki sporların içerdiği fiziksel aktivite, kas kuvveti, denge, koordinasyon ve sosyal katılım üzerinden yapılabiliyor.
Dünya Sağlık Örgütü yetişkinlerin haftada 150-300 dakika orta şiddette veya 75-150 dakika yüksek şiddette aerobik fiziksel aktivite yapmasını öneriyor. Büyük kas gruplarını çalıştıran kuvvet aktivitelerinin de haftada en az iki gün yapılması tavsiye ediliyor.
Düzenli fiziksel aktivitenin kalp ve damar hastalıkları ile tip 2 diyabet dahil çeşitli kronik hastalıkların riskini azaltmaya yardımcı olduğu; ruhsal iyilik hâli, düşünme ve öğrenme süreçleri açısından da yarar sağladığı biliniyor.
Göçebe sporlarının sağlık açısından en güçlü ortak paydası da burada ortaya çıkıyor: hareket.
Atlı sporlarda gövde ve denge sürekli çalışıyor
Kırgız göçebe kültürünün atla ilişkisi Dünya Göçebe Oyunlarının spor programında açık biçimde görülüyor.
Binicilik dışarıdan bakıldığında fiziksel yükün büyük bölümünü atın üstlendiği bir etkinlik gibi algılanabiliyor. Gerçekte binici atın hareketlerine uyum sağlamak için gövdesini, pelvisini ve ağırlık merkezini sürekli kontrol ediyor.
2025 yılında yayımlanan ve 75 kişinin değerlendirildiği bir araştırmada sportif binicilerin, spor yapmayan katılımcılara göre gövde stabilitesi testlerinde daha yüksek performans gösterdiği bildirildi.
Çalışmaya 20 sportif binici, 20 rekreasyonel binici ve binicilik yapmayan 35 kişi katıldı.
Araştırmanın gözlemsel yapısı ve katılımcı sayısının sınırlı olması nedeniyle sonuçlar biniciliğin tek başına daha güçlü gövde stabilitesine neden olduğunu kanıtlamıyor. Bulgular yine de binicilikte nöromüsküler kontrol ve gövde dengesinin yoğun biçimde kullanıldığını destekliyor.
Okçulukta kas gücünün yanında hareket kontrolü var
Geleneksel okçuluk göçebe kültürünün en bilinen spor becerilerinden biri.
Okçuluk performansını inceleyen sistematik bir derlemede 35 yıla yayılan 41 araştırma değerlendirildi.
Bulgular, deneyimli okçuların postüral dengeyi koruma ve kas aktivasyonunu tekrarlanabilir biçimde yönetme konusunda kendilerine özgü stratejiler geliştirdiğini gösterdi.
Yayı çekmek kas gücü gerektiriyor ancak hedefe yönelik istikrarlı bir atış için omuzların, gövdenin, kolun ve elin uyumlu çalışması gerekiyor.
Bilimsel veriler okçuluğun belirli bir hastalığı tedavi ettiğini göstermiyor. Araştırmalar daha çok denge, motor kontrol, tekrarlanabilir hareket ve sportif performans arasındaki ilişkiyi ortaya koyuyor.
Güreşte kuvvet kadar çeviklik de gerekiyor
Dünya Göçebe Oyunlarının en geniş alanlarından birini geleneksel güreşler oluşturuyor.
Güreş sırasında sporcu rakibinin hareketlerine kısa sürede cevap vermek, kuvvet üretmek, ağırlık merkezini korumak ve yön değiştirmek zorunda.
Bu nedenle kuvvetin yanında patlayıcı güç, denge, koordinasyon, çeviklik ve dayanıklılık birlikte kullanılıyor.
Fakat temas sporlarının sağlık açısından değerlendirilmesinde yaralanma riski de hesaba katılmalı.
2025 yılında çevrim içi yayımlanan kapsamlı bir sistematik incelemede omuz ve dirsek yaralanmalarının birlikte modern müsabaka güreşindeki bütün yaralanmaların yaklaşık yüzde 21,2’sini oluşturduğu hesaplandı. Omuz yaralanmaları dirsek yaralanmalarından daha sık görüldü.
Bu verilerin geleneksel Kırgız güreşlerine doğrudan aktarılması doğru değil. Araştırma farklı modern güreş türlerinden elde edilen verileri kapsıyor. Yine de temas sporlarında koruyucu sağlık önlemlerinin gerekliliğini gösteriyor.
Atlı sporların yaralanma riski unutulmamalı
Göçebe sporlarının sağlıkla ilişkisi yalnızca faydalar üzerinden değerlendirilemez.
2024 yılında yayımlanan sistematik bir derleme, binicilik sporlarında göğüs bölgesi, baş ve boyun yaralanmalarının ağır travmalar arasında yer aldığını gösterdi.
Baş ve boyun yaralanmaları özellikle ciddi sonuçlarla ilişkilendiriliyor. Bilimsel veriler uygun kask kullanımının kafatası kırıkları ve travmatik beyin yaralanmalarına karşı koruma sağlayabildiğini gösteriyor.
Atlı sporlar üzerine yapılan başka çalışmalar da düşme ve atın tekmelemesi gibi mekanizmaların yaralanmalarda öne çıktığını bildiriyor.
Bu nedenle Kökbörü gibi hızın, at kontrolünün ve fiziksel mücadelenin aynı anda bulunduğu branşlarda sporcu eğitimi, koruyucu ekipman, uygun müsabaka kuralları, saha sağlık ekipleri ve acil müdahale planları vazgeçilmez unsurlar arasında.
Kırgızistan’daki organizasyon hazırlıklarında tıbbi ve sıhhi-epidemiyolojik hizmetlerin ayrıca planlanmış olması da bu güvenlik boyutunun organizasyon düzeyinde ele alındığını gösteriyor.
Spor yalnızca kasları değil sosyal bağları da etkiliyor
Dünya Göçebe Oyunlarını farklılaştıran bir başka unsur spor ile topluluk kültürünün iç içe geçmesi.
Takım müsabakaları, geleneksel müzik, ortak kültür alanları ve farklı ülkelerden katılımcıların aynı organizasyonda buluşması etkinliğin sosyal yönünü güçlendiriyor.
Yetişkinlerde spor katılımının ruh sağlığı ve sosyal sonuçlarını inceleyen 2023 tarihli sistematik derlemede 29 çalışma değerlendirildi.
Spor katılımının daha iyi psikolojik iyilik hâli, sosyal etkileşim, aidiyet ve kişiler arası iletişim gibi olumlu sonuçlarla ilişkili olduğu bildirildi. Takım sporlarında bazı sonuçlar bireysel sporlara göre daha güçlü görüldü.
Araştırmaların önemli bölümünün gözlemsel olması nedeniyle bu ilişkiler doğrudan neden-sonuç kanıtı olarak kabul edilmiyor.
Ancak fiziksel aktivitenin yalnız yapılan egzersizden ibaret olmadığı; sporun aynı zamanda sosyal ilişki ve topluluk katılımı sağlayabildiği bilimsel literatürde giderek daha fazla inceleniyor.
Geleneksel oyunların çocuklar için ayrı bir yönü var
Geleneksel oyunların çocukların hareketle ilişkisi üzerindeki etkileri konusunda da yeni çalışmalar yayımlanıyor.
Türkiye’de 11-12 yaşlarındaki 60 öğrenci üzerinde gerçekleştirilen ve 2026 yılında yayımlanan yarı deneysel bir araştırmada çocuklar sekiz hafta boyunca geleneksel oyun programına katıldı.
Program sonunda deney grubunda fiziksel okuryazarlığın fiziksel, psikolojik, sosyal ve bilişsel boyutlarında kontrol grubuna göre daha fazla gelişme bildirildi.
Örneklemin küçük olması ve araştırmanın Kırgızistan’da yapılmamış olması nedeniyle sonuçlar Dünya Göçebe Oyunlarına veya bütün çocuklara doğrudan genellenemez.
Çalışma yine de geleneksel oyunların çocuklarda fiziksel aktiviteyi kültür, sosyal etkileşim ve öğrenmeyle bir araya getirebileceğine ilişkin güncel bir örnek oluşturuyor.
35 yıllık bağımsızlığın kültürel tarafı
VI. Dünya Göçebe Oyunlarının Kırgızistan’ın bağımsızlığının 35. yıl dönümünde başlaması organizasyonu yalnızca spor takviminin bir parçası olmaktan çıkarıyor.
1991’de siyasi egemenliğini ilan eden Kırgızistan, sonraki yıllarda göçebe kültürüne ait geleneksel oyunların belgelenmesi ve yeniden yaşatılması konusunda kapsamlı çalışmalar yürüttü.
2014’te 19 ülkeyle başlayan Dünya Göçebe Oyunlarının 2026’da 104 ülkenin temsil edildiği bir organizasyona dönüşmesi bu sürecin ulaştığı uluslararası ölçeği gösteriyor.
Dünya Göçebe Oyunları bugün Kırgızistan açısından aynı anda üç işlev taşıyor: geleneksel sporların yaşatılması, kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması ve farklı ülkelerin spor ile kültür üzerinden bir araya getirilmesi.
İnsan sağlığı açısından ortaya çıkan mesaj ise daha evrensel.
Bilimsel kanıtlar geleneksel sporların tamamına özel bir sağlık etkisini kanıtlamıyor. Buna karşılık bu sporların merkezinde bulunan hareket, kuvvet, denge, koordinasyon ve sosyal katılım sağlıklı yaşamın bilimsel olarak desteklenen bileşenleri arasında bulunuyor.
Atlı ve temas sporlarının yaralanma riskleri ise güvenli spor ortamının, koruyucu ekipmanın, sağlık hizmetlerinin ve doğru eğitimin kültürel miras kadar korunması gerektiğini hatırlatıyor.
Kırgızistan’ın bağımsızlığının 35. yılında düzenlenen VI. Dünya Göçebe Oyunları böylece aynı sahnede iki farklı mirası buluşturuyor: modern bir devletin bağımsızlık hafızasını ve yüzyıllardır hareket, dayanıklılık ve topluluk yaşamıyla şekillenen göçebe kültürünü.
KAYNAKLAR
• Kırgız Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu – VI. Dünya Göçebe Oyunları Organizasyon Komitesi ve hazırlık kararları
• Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı – VI. Dünya Göçebe Oyunları açılış kayıtları, 31 Ağustos 2026
• Kırgız Cumhuriyeti Merkez Seçim ve Referandum Komisyonu – Bağımsızlığın 35. yılı açıklaması, 31 Ağustos 2026
• Bişkek Belediyesi – VI. Dünya Göçebe Oyunları açılış töreni ve seyirci bilgileri, 31 Ağustos 2026
• Dünya Göçebe Oyunları Uluslararası Sekretaryası – VI. Dünya Göçebe Oyunları programı, akreditasyon sistemi ve organizasyon kayıtları
• Dünya Göçebe Oyunları Organizasyon Komitesi – VI. Dünya Göçebe Oyunları düzenlemeleri ve 43 geleneksel spor programı
• Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü – Nomad Games: Rediscovering Heritage, Celebrating Diversity
• Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü – Kok Boru, Traditional Horse Game
• Dünya Sağlık Örgütü – Fiziksel Aktivite Rehberi
• Folia Medica Cracoviensia – Assessment of Core Stability in Equestrian Riders, 2025
• Sports Medicine – Open – Performance Assessment in Archery: A Systematic Review
• Sports Health – The Burden of Shoulder and Elbow Injuries in Wrestling: A Systematic Review of Incidence, Injury Types, and Competition-Level Comparisons
• Sports Health – CNS and Thorax Injury and Associated Risk Factors in Equestrian Sports
• Systematic Reviews – The Impact of Sports Participation on Mental Health and Social Outcomes in Adults
• Frontiers in Sports and Active Living – The Effects of Traditional Games on Physical Literacy Among School-Aged Children
