Bulgular ADHD ile bağırsak sorunları arasında ilişki bulunduğunu gösteriyor ancak neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yalnızca dikkat, dürtüsellik ve hareketlilikle ilişkili belirtilerle sınırlı olmayabilir. Yeni ve geniş kapsamlı bir bilimsel değerlendirme, ADHD tanısı bulunan kişilerde bazı bağırsak yakınmalarının daha yüksek odds ile ilişkili olduğunu gösterdi.
University of Warwick araştırmacıları tarafından yürütülen sistematik derleme ve meta-analiz 10 Eylül 2026’da Journal of Attention Disorders’ta yayımlandı.
Araştırmacılar bilimsel literatürdeki binlerce kaydı taradı ve kriterleri karşılayan 23 çalışmanın sonuçlarını bir araya getirdi.
Toplam örneklem 1,9 milyondan fazla kişiyi kapsadı.
Birleştirilmiş analizde ADHD tanısı bulunan kişilerde genel gastrointestinal yakınmalar için oddsın karşılaştırma grubuna göre yaklaşık yüzde 50 daha yüksek olduğu bildirildi.
Ancak bu sonuç, ADHD olan kişilerin yüzde 50 daha fazlasında bağırsak hastalığı görüldüğü anlamına gelmiyor. Odds oranı iki grup arasındaki göreli ilişkiyi ifade ediyor ve doğrudan mutlak risk artışı olarak yorumlanamıyor.
Kabızlık için odds yaklaşık iki kat
Meta-analizde en belirgin ilişkilerden biri kabızlıkta görüldü.
ADHD tanısı bulunan kişilerde kabızlık oddsı karşılaştırma grubunun yaklaşık iki katı olarak bildirildi.
Bu sonuç ADHD’nin doğrudan kabızlığa neden olduğunu göstermiyor. Beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite, kullanılan ilaçlar, uyku düzeni ve başka sağlık durumları ilişkiye katkıda bulunabilir.
IBS için yüzde 58 daha yüksek odds
İrritabl bağırsak sendromu açısından da anlamlı bir ilişki bulundu.
ADHD tanısı olan kişilerde IBS oddsının karşılaştırma grubuna göre yüzde 58 daha yüksek olduğu bildirildi.
İrritabl bağırsak sendromu; tekrarlayan karın ağrısı ile kabızlık, ishal veya dışkılama alışkanlıklarında değişikliklerin birlikte görülebildiği işlevsel bir bağırsak bozukluğu.
Yeni meta-analiz ADHD ile IBS’nin birlikte daha sık görülmesine ilişkin kanıtları destekliyor ancak ADHD’nin IBS’ye yol açtığını göstermiyor.
En yüksek ilişki enkopreziste görüldü
Araştırmada dikkat çeken bir başka bulgu enkoprezis ile ilgiliydi.
Enkoprezis, bağırsak kontrolünün kazanılmasının beklendiği yaştan sonra dışkının tekrarlayan biçimde uygunsuz yerlere kaçırılması olarak tanımlanıyor.
Meta-analizde ADHD bulunan kişilerde enkoprezis oddsının karşılaştırma grubuna göre dört kattan fazla olduğu bildirildi.
Ancak bu sonuç tek başına ADHD’nin enkoprezise neden olduğunu göstermiyor.
Özellikle çocuklarda kronik kabızlık, tuvalet alışkanlıkları, dikkatin başka yöne kayması, davranışsal etkenler ve eşlik eden gelişimsel sorunlar tabloyu etkileyebilir.
Bağırsak-beyin ekseni olası açıklamalardan biri
ADHD ile gastrointestinal yakınmalar arasındaki ilişkinin neden ortaya çıktığı henüz net değil.
Araştırmacıların üzerinde durduğu olası açıklamalardan biri bağırsak-beyin ekseni.
Bağırsak sistemi ile beyin arasında sinir sistemi, bağışıklık sistemi, hormonlar ve bağırsak mikroorganizmaları üzerinden çift yönlü iletişim bulunduğu biliniyor.
ADHD olan kişilerde bağırsak mikrobiyotasında bazı farklılıklar olabileceğini bildiren daha önceki araştırmalar bulunuyor.
Ancak yeni meta-analiz doğrudan bağırsak bakterilerini ölçmedi.
Bu nedenle “ADHD’nin nedeni bağırsak florasıdır” veya “mikrobiyota düzeltilirse ADHD tedavi edilir” şeklinde bir sonuç bu çalışmadan çıkarılamaz.
Beslenme alışkanlıkları ilişkiye katkıda bulunabilir
ADHD ile ilişkili bazı davranış özellikleri de bağırsak yakınmalarını etkileyebilir.
Düzensiz öğünler, öğün atlama, dürtüsel yeme ve düşük lifli beslenme bazı kişilerde bağırsak hareketlerini etkileyebilir.
Bazı çocuklarda yiyeceklerin dokusuna, kokusuna veya tadına karşı hassasiyet de besin çeşitliliğinin azalmasına yol açabiliyor.
Bu tür faktörler kabızlık ve diğer gastrointestinal yakınmalara katkıda bulunabilir.
Ancak mevcut meta-analiz hangi mekanizmanın ne kadar etkili olduğunu belirleyemiyor.
ADHD ilaçlarının etkisi tam olarak ayrıştırılamadı
Araştırmanın yorumlanmasındaki önemli sorulardan biri ADHD tedavisinde kullanılan ilaçların olası etkisi.
Metilfenidat gibi uyarıcı ilaçlarda iştah azalması, karın ağrısı, bulantı ve bazı gastrointestinal yakınmalar görülebiliyor.
Meta-analiz, ADHD ilaçlarının gözlenen gastrointestinal ilişkideki payını kesin olarak ayrıştırmaya imkân vermiyor.
Araştırmacılar biyolojik etkenlerle ilaç etkilerinin gelecekteki çalışmalarda ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Bu durum klinik açıdan önemli.
ADHD tanısı bulunan bir kişide yeni başlayan veya uzun süren bağırsak yakınmalarının otomatik olarak ADHD’ye bağlanmaması gerekiyor.
Kullanılan ilaçlar, beslenme düzeni ve olası gastrointestinal hastalıklar ayrıca değerlendirilmeli.
Önceki araştırmalarda tablo daha karmaşıktı
ADHD ile bağırsak sorunları arasındaki ilişki daha önce de incelendi.
2025’te Scientific Reports’ta yayımlanan ayrı bir sistematik derleme ve meta-analiz, 11 çalışmada 3,8 milyondan fazla kişinin verisini değerlendirdi.
Bu analizde bütün intestinal bozukluklar birlikte ele alındığında ADHD ile anlamlı bir ilişki gösterilemedi.
Buna karşılık IBS açısından anlamlı ilişki bulundu ve odds oranı 1,63 olarak hesaplandı.
Yeni Warwick çalışması, daha fazla gastrointestinal belirti ve tanıyı kapsayan daha geniş bir değerlendirme sunuyor.
İki meta-analiz arasındaki farklılıklar; dahil edilen çalışmalar, tanımlar, yaş grupları ve analiz yöntemlerinden kaynaklanabilir.
Bu nedenle bilimsel tablo “ADHD bağırsak hastalığına neden oluyor” biçiminde basitleştirilemez.
Büyük örneklem güçlü, ancak nedensellik kanıtlanmadı
1,9 milyondan fazla kişinin verisinin değerlendirilmesi araştırmanın önemli güçlü yönlerinden biri.
Ancak meta-analiz yeni bir randomize klinik deney değil.
Bir araya getirilen gözlemsel araştırmalar ADHD ile gastrointestinal sorunların birlikte görülmesini gösterebilir ancak hangisinin diğerine neden olduğunu ortaya koyamaz.
Diyet, uyku, ilaç kullanımı, fiziksel aktivite, psikiyatrik eş tanılar ve sosyoekonomik faktörler gibi değişkenlerin tamamı her araştırmada aynı biçimde kontrol edilmiş değil.
Bu nedenle bulunan ilişkilerin bir bölümü ADHD dışındaki ortak faktörlerden kaynaklanabilir.
ADHD takibinde bağırsak yakınmaları gözden kaçırılmamalı
Araştırmanın klinik açıdan en doğrudan mesajı, ADHD tanısı bulunan kişilerde gastrointestinal belirtilerin göz ardı edilmemesi.
Uzun süren kabızlık, tekrarlayan karın ağrısı, dışkılama alışkanlığındaki belirgin değişiklikler veya IBS benzeri yakınmalar kişinin yaşam kalitesini etkileyebilir.
Bu belirtilerin varlığında kullanılan ilaçlar, beslenme düzeni ve olası gastrointestinal hastalıklar ayrıca değerlendirilmelidir.
Yeni çalışma ADHD için probiyotik, özel diyet veya başka bir bağırsak tedavisinin etkili olduğunu göstermiyor.
Bağırsak mikrobiyotasını değiştiren herhangi bir müdahalenin ADHD belirtilerini tedavi ettiği sonucu da bu araştırmadan çıkarılamaz.
Meta-analizin ortaya koyduğu temel bulgu daha sınırlı: ADHD tanısı bulunan kişilerde bazı gastrointestinal yakınmalar ve işlevsel bağırsak sorunları, ADHD bulunmayan kişilere göre daha yüksek odds ile ilişkili.
Bu ilişkinin hangi biyolojik ve davranışsal mekanizmalar üzerinden ortaya çıktığını anlamak için ilaç kullanımı, diyet, uyku ve mikrobiyota gibi değişkenlerin daha ayrıntılı değerlendirildiği ileriye dönük araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.
KAYNAKLAR
• Journal of Attention Disorders – The Association Between Attention-Deficit Hyperactivity Disorder and Gastrointestinal Symptoms: A Systematic Review and Meta-Analysis, 10 Eylül 2026
• University of Warwick – People with ADHD More Likely to Suffer From Gut Problems, Major Review Finds, 10 Eylül 2026
• Scientific Reports – ADHD ile gastrointestinal bozukluklar arasındaki ilişkiyi değerlendiren sistematik derleme ve meta-analiz, 2025
