Obezite ve tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 grubu ilaçlar, bağımlılık ve bazı beyin hastalıklarının tedavisinde yeni bir araştırma alanı oluşturuyor. Nature dergisinin 13 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı değerlendirmeye göre ilaç şirketleri, alkol kullanım bozukluğundan depresyona, şizofreniden Parkinson hastalığına kadar farklı alanlarda bu ilaçların etkilerini araştıran klinik programlarını genişletiyor.
Araştırmaların en somut sonuçları şimdilik alkol kullanım bozukluğunda elde edildi. Semaglutid ile yürütülen kontrollü klinik çalışmalar, bazı katılımcılarda alkol isteğinin ve yoğun içki tüketiminin azaldığını gösteriyor. Bununla birlikte bu bulgular, GLP-1 ilaçlarının bağımlılık veya psikiyatrik hastalıklar için onaylanmış tedaviler olduğu anlamına gelmiyor.
Zayıflama ilaçları beyni nasıl etkileyebilir?
Semaglutid gibi GLP-1 reseptör agonistleri, bağırsak kaynaklı bir hormonun etkilerini taklit ederek kan şekeri düzenlenmesini ve iştah kontrolünü etkiliyor. Tirzepatid gibi bazı ilaçlar ise GLP-1 ve GIP adı verilen iki farklı hormonal yolu birlikte hedefliyor.
Araştırmacılar, bu ilaçların yalnızca açlık ve tokluk sinyallerini değil, beynin ödül, istek ve motivasyonla ilişkili mekanizmalarını da etkileyebileceği üzerinde duruyor.
Bu olasılık, ilaçları kullanan bazı kişilerin alkol veya sigaraya yönelik ilgilerinin azaldığını bildirmesiyle daha fazla araştırılmaya başlandı.
Ancak gözlenen davranış değişikliklerinin ne kadarının doğrudan beyindeki ödül mekanizmalarından, ne kadarının iştah azalması veya başka fizyolojik etkilerden kaynaklandığı henüz tam olarak açıklığa kavuşmuş değil.
108 kişiyle yapılan araştırmada dikkat çeken sonuç
Mayıs 2026'da The Lancet dergisinde yayımlanan randomize kontrollü araştırma, GLP-1 ilaçlarının alkol kullanım bozukluğundaki potansiyeline ilişkin önemli klinik veriler sağladı.
Danimarka'da yürütülen çalışmaya, hem obezitesi hem de orta veya ağır düzeyde alkol kullanım bozukluğu bulunan 108 yetişkin katıldı.
Katılımcıların 54'üne semaglutid, diğer 54'üne ise etkisiz ilaç (plasebo) verildi. Her iki grup da standart bilişsel davranışçı terapi aldı. Tedavi ve takip süresi 26 haftaydı.
Araştırmada yoğun alkol tüketilen günlerin oranı, semaglutid grubunda başlangıca göre 41,1 yüzde puan, plasebo grubunda ise 26,4 yüzde puan azaldı. İstatistiksel olarak düzeltilmiş gruplar arası fark 13,7 yüzde puan olarak hesaplandı.
Bu sonuç, semaglutidin mevcut psikolojik tedaviye eklenmesinin yoğun alkol tüketimini azaltabileceğini düşündürüyor.
Bununla birlikte çalışma yalnızca obezitesi de bulunan kişilerde gerçekleştirildi. Sonuçların normal kilolu bireylere veya bütün alkol kullanım bozukluğu hastalarına doğrudan genellenmesi mümkün değil.
2025'te başlayan klinik bulgular güçleniyor
Christian Hendershot ve çalışma arkadaşlarının Şubat 2025'te JAMA Psychiatry dergisinde yayımladığı araştırma, bu alandaki ilk randomize insan çalışmalarından biriydi.
Alkol kullanım bozukluğu bulunan 48 yetişkinin katıldığı dokuz haftalık çalışmada düşük doz semaglutid, plaseboyla karşılaştırıldığında laboratuvar ortamında tüketilen alkol miktarını ve haftalık alkol isteğini azalttı.
Bununla birlikte araştırmada bütün alkol tüketimi ölçütlerinde anlamlı iyileşme görülmedi. Örneğin içki içilen gün sayısında belirgin bir farklılık saptanmadı.
Temmuz 2026'da çevrim içi yayımlanan bir başka çalışmada ise Colorado Üniversitesi araştırmacıları, tedavi arayan 50 yetişkinde ağızdan alınan semaglutidi sekiz hafta boyunca değerlendirdi.
American Journal of Psychiatry dergisindeki sonuçlara göre ilaç, yoğun içki tüketilen günleri ve günlük yaşamda bildirilen alkol isteğini azalttı. Ancak çalışmanın önceden belirlenmiş birincil sonucu olan laboratuvar ortamındaki alkol isteğinde plaseboya göre anlamlı bir farklılık bulunmadı.
Bu ayrım önemli. Araştırmalar olumlu sinyaller verse de sonuçların bütün ölçütlerde aynı yönde olmaması, daha büyük ve uzun süreli çalışmaların gerekliliğini gösteriyor.
İlaç şirketleri bağımlılık tedavisine yöneldi
Akademik araştırmalardan elde edilen bulgular, ilaç endüstrisinin de ilgisini artırdı.
Eli Lilly, GLP-1 ve GIP reseptörlerini birlikte hedefleyen deneysel brenipatid ilacını alkol kullanım bozukluğunda değerlendiriyor.
Şirketin RENEW-ALC-1 ve RENEW-ALC-2 adlı üçüncü faz araştırma programları, toplam yaklaşık 2.200 katılımcıyı kapsayacak şekilde planlandı.
Bu araştırmalarda ilacın alkol tüketim davranışlarını değiştirip değiştirmediği ve uzun süreli güvenliliği değerlendiriliyor. Programın temel sonuçlarının 2028 yılında elde edilmesi bekleniyor.
Brenipatidin depresyon, bipolar bozukluk ve diğer bazı psikiyatrik durumlarda kullanılmasına yönelik çalışmalar da bulunuyor.
Ancak bir ilacın klinik araştırmaya alınması, ilgili hastalıkta etkili olduğunun gösterildiği anlamına gelmiyor.
Parkinson hastalığında yeni ilaç araştırmaları
GLP-1 temelli ilaçların araştırıldığı bir diğer alan Parkinson hastalığı.
Biyoteknoloji şirketi Kariya Pharmaceuticals, beyin dokusuna ulaşması hedeflenen KP405 adlı deneysel GLP-1/GIP reseptör agonistini geliştiriyor.
Şirketin bildirdiği birinci faz çalışmaya 88 kişi katıldı. Sağlıklı gönüllülerin yanı sıra Parkinson hastalarını da kapsayan araştırmada öncelikle güvenlilik, ilacın vücuttaki davranışı ve tolere edilebilirliği değerlendirildi.
Şirket, ciddi bir advers olay bildirilmediğini ve ikinci faz klinik araştırma hazırlıklarının sürdüğünü açıkladı.
Ancak bu erken aşama sonuçlar, KP405'in Parkinson belirtilerini iyileştirdiğini veya hastalığın ilerlemesini yavaşlattığını göstermiyor.
Parkinson hastalığı, depresyon ve şizofreni gibi farklı hastalıklarda aynı ilaç grubunun yararlı olup olmayacağı, her hastalık için ayrı klinik çalışmalarla ortaya konulmak zorunda.
Alkol isteğindeki azalma bütün bağımlılıklar için geçerli mi?
GLP-1 ilaçlarıyla ilgili en önemli sorulardan biri, alkol kullanımında gözlenen etkilerin nikotin, opioid ve diğer madde kullanım bozukluklarında da ortaya çıkıp çıkmayacağı.
Bu hastalıkların ortak bazı ödül ve motivasyon mekanizmaları bulunsa da biyolojik süreçleri ve tedavi gereksinimleri birbirinden farklı.
Bu nedenle alkol kullanım bozukluğunda elde edilen olumlu sonuçları bütün bağımlılık türlerine genellemek bilimsel açıdan doğru değil.
Ayrıca GLP-1 ilaçlarının bulantı, kusma ve diğer sindirim sistemi yan etkileri bulunuyor. Uzun süreli bağımlılık tedavisinde yarar ile risk dengesinin ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.
Mevcut tedavilerin yerini alabilir mi?
GLP-1 ilaçları, alkol kullanım bozukluğu için henüz standart veya onaylanmış bir tedavi seçeneği değil.
ABD Ulusal Alkol Bağımlılığı ve Alkolizm Enstitüsünün bilgilerine göre alkol kullanım bozukluğunda naltrekson, akamprosat ve disülfiram gibi onaylı ilaçların yanı sıra psikososyal tedaviler uygulanıyor.
Yeni araştırmaların cevaplaması gereken temel sorular arasında GLP-1 ilaçlarının mevcut tedavilerden daha etkili olup olmadığı, kimlerin tedaviden yarar görebileceği ve ilaç kesildiğinde etkinin devam edip etmeyeceği bulunuyor.
Bugün için bilimsel verilerin en güçlü olduğu alan alkol kullanım bozukluğu. Depresyon, şizofreni ve Parkinson hastalığındaki araştırmalar ise farklı gelişim aşamalarında ve etkinlik açısından daha fazla kanıta ihtiyaç duyuyor.
TIBBİ UYARI
Bu haber bilimsel araştırmalar hakkında genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. GLP-1 ilaçları, bağımlılık veya psikiyatrik hastalıkların tedavisi için hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır. Mevcut tedaviler hekim değerlendirmesi olmadan değiştirilmemelidir.
KAYNAKLAR
1. Lenharo M. Can GLP-1s heal the brain? Obesity drugs get a makeover for addiction and depression. Nature. 13 Ekim 2026. DOI: 10.1038/d41586-026-03252-3.
2. Klausen MK ve ark. Once-weekly semaglutide versus placebo in patients with alcohol use disorder and comorbid obesity: a randomised, double-blind, placebo-controlled trial. The Lancet. 2026;407:1687-1698. DOI: 10.1016/S0140-6736(26)00305-3.
3. Hendershot CS ve ark. Once-Weekly Semaglutide in Adults With Alcohol Use Disorder: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry. 2025;82:395-405. DOI: 10.1001/jamapsychiatry.2024.4789.
4. Schacht JP ve ark. Oral Semaglutide for Alcohol Use Disorder: A Randomized Clinical Trial. American Journal of Psychiatry. 2026;183:636-645. DOI: 10.1176/appi.ajp.20260003.
5. Eli Lilly and Company. Brenipatide Clinical Development Program: RENEW-ALC-1 and RENEW-ALC-2. Clinical trial information and Psych Congress presentations. 2026.
6. Kariya Pharmaceuticals. KP405 Clinical Development and Phase I Program. Şirketin klinik araştırma ve ürün geliştirme bilgileri. 2026.
7. National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. Treatment for Alcohol Problems: Finding and Getting Help. ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri.
