ABD’de 65 yaş ve üzerindeki 164 bin 797 kişinin sağlık kayıtları üzerinde yapılan araştırma, yüksek doz grip aşısı yaptıranlarda Alzheimer demansı riskinin standart doz aşı olanlara göre daha düşük olduğunu ortaya koydu. Neurology dergisinde 1 Nisan 2026 tarihinde çevrim içi yayımlanan çalışma, grip aşılarının yalnızca solunum yolu enfeksiyonlarına karşı değil, beyin sağlığıyla olası ilişkileri bakımından da araştırılmasına yeni veriler sağladı.
Texas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Merkezi (UTHealth Houston) araştırmacılarının yürüttüğü çalışma, Alzheimer riski açısından iki farklı grip aşısı dozunu karşılaştırmasıyla önceki araştırmalardan ayrılıyor. Ancak sonuçlar, grip aşısının Alzheimer hastalığını önlediğinin kanıtı olarak değerlendirilmiyor.
164 bin 797 kişinin sağlık kayıtları incelendi
Araştırmacılar, ABD’deki sağlık sigortası kayıtlarından yararlanarak 65 yaş ve üzerindeki kişilerin grip aşısı geçmişlerini ve sonraki Alzheimer demansı tanılarını değerlendirdi.
Çalışmada yüksek doz grip aşısı yaptıran 120 bin 775 kişi ile standart doz aşı alan 44 bin 22 kişinin verileri incelendi.
Yüksek doz aşı grubundaki kişilerin yaş ortalaması 74,4, standart doz grubundakilerin yaş ortalaması ise 73 olarak hesaplandı. Katılımcıların yarısından fazlası kadındı.
Araştırmaya alınan kişilerin başlangıçta bilinen bilişsel bozukluk tanısı veya buna işaret eden ilaç kullanım kaydı bulunmuyordu. Sağlık verileri geçmişe dönük değerlendirildi ve katılımcılar aşılamadan sonra üç yıla kadar izlendi.
Araştırmacılar, gruplar arasındaki sağlık ve demografik farklılıkların sonuçları etkilemesini azaltmak amacıyla istatistiksel düzeltmeler uyguladı.
Alzheimer riski ne kadar düşük bulundu?
Araştırmanın temel analizinde, yüksek doz aşı alan grupta Alzheimer demansı riskinin aşılamadan sonraki ilk 25 ay boyunca standart doz grubuna göre istatistiksel olarak daha düşük olduğu belirlendi.
Bilimsel makalede bildirilen göreli risk oranları, değerlendirme zamanına göre yaklaşık 0,78 ile 0,89 arasında değişti. Bu değerler, yüksek doz grubunda standart doz grubuna kıyasla yaklaşık yüzde 11 ile yüzde 22 arasında daha düşük göreli risk gözlendiği anlamına geliyor.
Mutlak risk farkı ise daha sınırlıydı.
Aşı türüyle uyumlu izlem koşullarının esas alındığı analizde, 25. ayda iki grup arasındaki en yüksek istatistiksel olarak anlamlı mutlak risk farkı yüzde 0,54 puan olarak hesaplandı.
Başka bir ifadeyle, araştırmadaki istatistiksel modele göre 1000 kişide yaklaşık 5,4 daha az Alzheimer demansı tanısına karşılık gelen bir farklılık söz konusuydu.
Bu hesaplama, yüksek doz aşının aynı sayıda kişide kesin olarak Alzheimer’ı önleyeceği anlamına gelmiyor. Çünkü araştırma, nedenselliği kanıtlayan randomize bir klinik deney değil.
Yüzde 55 iddiası nasıl değerlendirilmeli?
Araştırmanın kamuoyuna yansıyan bazı haberlerinde, yüksek doz grip aşısının Alzheimer riskini yaklaşık yüzde 55 azalttığı bilgisi öne çıktı.
Ancak bilimsel makaledeki yüksek doz ve standart doz aşıları doğrudan karşılaştıran temel risk oranları, bu büyüklükte bir azalmayı göstermiyor.
Çalışmanın temel analizinde farklı izlem zamanları için hesaplanan göreli risk farkı yaklaşık yüzde 11 ile yüzde 22 arasında değişirken, 25. aydaki mutlak fark yüzde 0,54 puan düzeyindeydi.
Dolayısıyla yüzde 55 ifadesini, bu araştırmanın doğrudan ortaya koyduğu ve bütün bireyler için geçerli bir Alzheimer’dan korunma oranı olarak yorumlamak bilimsel açıdan doğru değil.
Araştırmanın değerlendirilmesinde göreli risk ile mutlak risk arasındaki farkın korunması önem taşıyor.
Kadınlarda farklı bir ilişki saptandı
Araştırmacılar, sonuçları kadınlar ve erkekler açısından ayrı ayrı da değerlendirdi.
Kadınlarda yüksek doz aşının daha düşük Alzheimer demansı riskiyle ilişkisi, kullanılan analiz yöntemine göre ilk 13 ila 17 ay boyunca istatistiksel anlamlılık gösterdi.
Erkeklerde ise anlamlı ilişki daha geç dönemde ve yalnızca belirli bir analiz yaklaşımında saptandı.
Araştırma ekibi, kadınlarda daha tutarlı bulgular elde edildiğini bildirdi. Ancak bu sonuç, yüksek doz aşının kadınlarda kesin olarak daha etkili olduğu veya erkeklerin aynı ölçüde yarar görmeyeceği anlamına gelmiyor.
Cinsiyetler arasındaki farklılıkların nedenleri henüz açıklığa kavuşmuş değil.
2022 yılında yapılan araştırmada da benzer ilişki bulunmuştu
Grip aşısı ile Alzheimer hastalığı arasındaki olası bağlantı ilk kez bu çalışmayla gündeme gelmedi.
Aynı araştırma grubunun 2022 yılında Journal of Alzheimer’s Disease dergisinde yayımladığı başka bir çalışmada, 65 yaş ve üzerindeki kişilerin sağlık kayıtları incelenmişti.
Grip aşısı yaptıran ve yaptırmayan 935 bin 887 eşleştirilmiş çiftin değerlendirildiği araştırmada, yaklaşık dört yıllık takip süresince Alzheimer tanısı alma oranı aşılanan grupta yüzde 5,1, aşılanmayan grupta ise yüzde 8,5 olarak belirlenmişti.
Bu sonuç, grip aşısı yaptıranlarda yaklaşık yüzde 40 daha düşük göreli Alzheimer riskiyle ilişkilendirilmişti.
Ancak 2022 tarihli araştırmada aşılananlarla aşılanmayanlar karşılaştırılırken, 2026 tarihli çalışmada iki farklı dozda grip aşısı alan kişiler karşılaştırıldı.
Bu nedenle iki araştırmada bildirilen risk oranlarının birbirine doğrudan eklenmesi veya aynı etkiyi gösteriyormuş gibi yorumlanması mümkün değil.
Yaklaşık 10 milyon kişilik analiz ne söylüyor?
2025 yılında Age and Ageing dergisinde yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analiz de grip aşısıyla demans riski arasındaki ilişkiyi değerlendirdi.
Toplam 9 milyon 938 bin 696 kişiyi kapsayan sekiz kohort araştırmasının sonuçları bir araya getirildi.
Analizde, grip aşısıyla daha düşük demans riski arasındaki ilişki, özellikle demans açısından yüksek risk taşıyan gruplarda görüldü. Genel popülasyonun tamamında ise istatistiksel olarak anlamlı bir risk azalması gösterilemedi.
Bu sonuç, grip aşısının Alzheimer veya diğer demans türleri üzerindeki olası etkisinin yaş, eşlik eden hastalıklar ve bireysel risk özelliklerine göre değişebileceğini düşündürüyor.
Grip aşısı beyni nasıl etkileyebilir?
Araştırmacıların üzerinde durduğu olası açıklamalardan biri, enfeksiyonların vücutta oluşturduğu iltihabi yanıtın sinir sistemi üzerindeki etkileri.
İnfluenza enfeksiyonu sırasında bağışıklık sistemi çeşitli iltihabi süreçleri harekete geçiriyor. Şiddetli enfeksiyonlar, özellikle ileri yaştaki kişilerde genel sağlık durumunu ve bilişsel işlevleri olumsuz etkileyebiliyor.
Grip aşısının enfeksiyonları ve ağır hastalık tablolarını azaltması, dolaylı olarak bu süreçlerin beyin üzerindeki etkilerini de sınırlayabilir.
Bir başka olasılık ise aşılama sonrasında oluşan bağışıklık yanıtının, yaşlanma ve nörodejeneratif hastalıklarla ilişkili bağışıklık süreçlerini etkilemesi.
Bununla birlikte 2026 tarihli araştırmada beyin dokusu, Alzheimer biyobelirteçleri veya iltihap göstergeleri üzerinden doğrudan bir mekanizma kanıtlanmadı.
Dolayısıyla grip aşısının Alzheimer hastalığının biyolojik gelişimini yavaşlattığı ya da beyinde hastalıkla ilişkili değişiklikleri engellediği henüz söylenemiyor.
Yüksek doz grip aşısı nedir?
Yüksek doz grip aşıları, yaşlanmayla birlikte bağışıklık sisteminin aşıya verdiği yanıtın zayıflayabilmesi nedeniyle özellikle ileri yaş grupları için geliştirildi.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerine (CDC) göre Fluzone High-Dose adlı grip aşısı, standart doz inaktive grip aşılarına kıyasla dört kat daha fazla antijen içeriyor.
Antijen, bağışıklık sisteminin virüse karşı koruyucu yanıt geliştirmesini sağlayan aşı bileşenidir.
Yüksek doz aşıdaki amaç, ileri yaştaki bireylerde daha güçlü bağışıklık yanıtı oluşturmak ve gribe karşı korumayı artırmaktır.
CDC, 65 yaş ve üzerindeki kişiler için yüksek doz, adjuvanlı veya rekombinant grip aşılarından birinin tercih edilmesini öneriyor. Bu aşılar bulunmadığında yaşa uygun diğer grip aşılarının uygulanabileceğini belirtiyor.
Ancak söz konusu öneriler, Alzheimer hastalığını önledikleri kanıtlandığı için değil, grip ve gribin ciddi komplikasyonlarına karşı koruma sağlama potansiyelleri nedeniyle yapılıyor.
Yüksek doz grip aşısının yan etkileri var mı?
Yüksek doz aşılar, standart doz grip aşılarına benzer güvenlilik özellikleri taşıyor. Bununla birlikte bazı geçici yan etkiler yüksek doz aşı sonrasında daha sık görülebiliyor.
En sık bildirilen etkiler arasında enjeksiyon yerinde ağrı ve kızarıklık, baş ağrısı, kas ağrısı ve halsizlik bulunuyor.
Bu etkiler çoğunlukla hafif ve kısa süreli oluyor.
Aşının uygunluğu değerlendirilirken kişinin yaşı, alerji öyküsü ve mevcut sağlık durumu dikkate alınmalı.
Alzheimer’dan korunmak için grip aşısı yaptırılmalı mı?
Grip aşısının temel amacı influenza enfeksiyonunu ve bu enfeksiyona bağlı ciddi hastalık riskini azaltmak.
Alzheimer hastalığı açısından ortaya çıkan gözlemsel bulgular ise henüz bağımsız bir aşılama gerekçesi oluşturacak kesinlikte değil.
2026 tarihli çalışmanın başlıca sınırlılıkları arasında sağlık sigortası kayıtlarına dayanması, izlem süresinin üç yılla sınırlı kalması ve katılımcıların yaşam tarzı, bazı sosyodemografik özellikleri, biyolojik göstergeleri ve ölüm verileri hakkında eksik bilgiler bulunması yer alıyor.
Ayrıca Alzheimer demansı tanıları sağlık kayıtları ve ilaç kullanım bilgileri üzerinden belirlendi. Bütün katılımcıların ayrıntılı nörolojik muayene veya Alzheimer biyobelirteç testlerinden geçirildiği bir araştırma değildi.
Grip aşısının Alzheimer hastalığını gerçekten önleyip önlemediğinin anlaşılması için daha uzun izlem sürelerine, bağımsız araştırmalara ve mümkün olduğunda randomize klinik çalışmalara ihtiyaç bulunuyor.
Mevcut bilimsel veriler, grip aşısının enfeksiyonlardan korunmadaki yerini desteklerken, Alzheimer üzerindeki olası ilave yararının hâlâ araştırılmakta olduğunu gösteriyor.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Grip aşısının türü ve uygulanma kararı; yaş, sağlık durumu ve güncel aşı önerileri dikkate alınarak hekimle birlikte değerlendirilmelidir. Grip aşısı, Alzheimer hastalığına karşı kanıtlanmış bir tedavi veya özel korunma yöntemi değildir.
KAYNAKLAR
- Bukhbinder AS, Ling Y, Jhin L ve ark. Risk of Alzheimer Dementia After High-Dose vs Standard-Dose Influenza Vaccination. Neurology. 2026;106(8):e214782. Çevrim içi yayın: 1 Nisan 2026. DOI: 10.1212/WNL.0000000000214782.
- UTHealth Houston. Risk of Alzheimer’s dementia significantly reduced after high-dose influenza vaccination compared to the standard dose, study finds. Kurumsal araştırma açıklaması, 1 Nisan 2026.
- Bukhbinder AS, Ling Y, Hasan O ve ark. Risk of Alzheimer’s Disease Following Influenza Vaccination: A Claims-Based Cohort Study Using Propensity Score Matching. Journal of Alzheimer’s Disease. 2022;88(3):1061-1074. DOI: 10.3233/JAD-220361.
- Yang WK, Shao SC, Liu CC, Chi CC. Influenza vaccination and risk of dementia: a systematic review and meta-analysis. Age and Ageing. 2025;54(7):afaf169. DOI: 10.1093/ageing/afaf169.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Fluzone High-Dose Seasonal Influenza Vaccine. Güncelleme: 11 Haziran 2026.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Interim Clinical Considerations for the Use of Seasonal Influenza Vaccines in the United States. 2026-2027 influenza sezonu rehberi.
