Endometriozisli Kadınlarda Hemşirelik Desteği Yaşam Kalitesini İyileştirdi
Türkiye'de endometriozis tanısı bulunan 46 kadınla gerçekleştirilen randomize kontrollü araştırmada, yapılandırılmış hemşirelik desteği alan hastaların yaşam kalitesinde anlamlı iyileşme görüldü. İki bireysel görüşmeden oluşan programa katılan kadınların sağlıklı yaşam davranışlarını değerlendiren puanları da yükseldi. Rutin bakım alan kontrol grubunda ise yaşam kalitesi puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik saptanmadı.
17 Ekim 2026 tarihinde uluslararası bilim dergisi Scientific Reports'ta yayımlanan araştırma, endometriozis bakımında bireysel eğitim ve danışmanlığın önemine ilişkin klinik veriler ortaya koydu. Ancak çalışma, hemşirelik görüşmelerinin hastalığı ortadan kaldırdığını veya cerrahi ve ilaç tedavisinin yerini alabileceğini göstermiyor. Bulgular, küçük bir hasta grubunda yaşam kalitesi ve sağlık davranışlarına ilişkin ölçek sonuçlarını yansıtıyor.
Endometriozisli 46 Kadın İki Gruba Ayrıldı
Araştırma, Fenerbahçe Üniversitesi akademisyeni Ayşe Gül Bursa ile araştırmacı Nevin Şahin tarafından gerçekleştirildi.
İstanbul'daki Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesinin endometriozis polikliniğinde yürütülen çalışmaya, endometriozis tanısı bulunan ve yaşam kalitesi değerlendirmesinde belirli bir olumsuz etkilenme düzeyine sahip 46 kadın katıldı.
Katılımcılar rastgele iki gruba ayrıldı.
Birinci gruptaki 23 kadına Endometriozis Hemşirelik Bakım Programı uygulandı. Diğer 23 kadın ise rutin sağlık hizmetlerinden yararlanmaya devam etti.
Araştırmacılar, program öncesinde ve sonrasında kadınların yaşam kalitesi ile sağlıklı yaşam davranışlarını standart ölçüm araçları kullanarak değerlendirdi.
Böylece yalnızca görüşmelere katılan kadınların zaman içerisindeki değişimleri değil, bu değişimlerin rutin bakım alan grupta görülüp görülmediği de incelendi.
İki Hemşirelik Görüşmesi Nasıl Uygulandı?
Araştırmada kullanılan Endometriozis Hemşirelik Bakım Programı, sağlık davranışlarının geliştirilmesine yönelik bir kuramsal yaklaşım olan Sağlığı Geliştirme Modeli temel alınarak hazırlandı.
Program kapsamında kadınlarla iki hafta arayla bireysel görüşmeler gerçekleştirildi.
Her görüşme 60 dakika sürdü.
Görüşmelerde hastalığın kişinin yaşamı üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi ve sağlığı destekleyen davranışların geliştirilmesi amaçlandı.
Bu yaklaşım, yalnızca hastalık hakkında bilgi verilmesine değil, kişinin kendi sağlık davranışlarını yönetme kapasitesinin desteklenmesine dayanıyor.
Araştırmacılar, yapılandırılmış programın yaşam kalitesine etkisini EHP-5 adı verilen endometriozise özgü yaşam kalitesi ölçeğiyle ölçtü.
Sağlıklı yaşam davranışlarındaki değişim ise Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II kullanılarak değerlendirildi.
Yaşam Kalitesi Puanı 61,8'den 32,1'e Geriledi
Araştırmanın en dikkat çekici sonucu, hemşirelik programına katılan kadınların yaşam kalitesi ölçeğinde ortaya çıktı.
Program öncesinde müdahale grubunun ortalama EHP-5 puanı 61,8 olarak ölçüldü.
Program sonrasında bu değer 32,1'e geriledi.
EHP-5 ölçeğinde yüksek puan, endometriozisin yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkisinin daha fazla olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla puanın düşmesi olumlu bir değişim olarak değerlendiriliyor.
İki ölçüm arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu.
Rutin bakım alan kontrol grubunda ise aynı ölçekte anlamlı bir değişiklik saptanmadı.
Bu sonuç, yapılandırılmış hemşirelik programının araştırmaya katılan kadınların hastalıkla ilişkili yaşam kalitesi üzerinde olumlu etkisi olabileceğini gösteriyor.
Ancak puanın 61,8'den 32,1'e düşmesi, ağrının aynı oranda azaldığı veya hastalığın ilerlemesinin durduğu anlamına gelmiyor.
Burada ölçülen sonuç, kadınların endometriozis nedeniyle yaşadıkları sorunların yaşam kalitelerine yansımasını değerlendiren bir ölçek puanı.
Sağlıklı Yaşam Davranışlarında da İyileşme Görüldü
Araştırmacılar, hemşirelik programının kadınların sağlıklı yaşam davranışları üzerindeki etkisini de inceledi.
Müdahale grubunda Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II puanı program öncesinde ortalama 132,04 iken uygulama sonrasında 164,17'ye yükseldi.
Bu artış da istatistiksel olarak anlamlı bulundu.
Söz konusu ölçek, kişinin sağlığı destekleyen yaşam alışkanlıklarına ilişkin davranışlarını değerlendirmek amacıyla kullanılıyor.
Elde edilen sonuç, programa katılan kadınların sağlık davranışlarına ilişkin değerlendirme puanlarında olumlu bir değişim olduğunu gösteriyor.
Ancak bu ölçek sonuçları, kadınların uzun dönemde daha az hastalandığını veya endometriozis belirtilerinin kalıcı biçimde azaldığını tek başına kanıtlamıyor.
Sağlıklı yaşam davranışlarındaki değişimin ne kadar sürdüğünün ve klinik sonuçlara nasıl yansıdığının daha uzun süreli araştırmalarla incelenmesi gerekiyor.
Endometriozis Neden Yaşam Kalitesini Etkiliyor?
Endometriozis, rahmin iç yüzeyini döşeyen dokuya benzer hücrelerin rahim dışında bulunmasıyla karakterize kronik bir hastalık.
Hastalığın en sık görülen belirtileri arasında şiddetli adet ağrıları, kronik pelvik ağrı, cinsel ilişki sırasında ağrı ve bazı kişilerde gebe kalma güçlüğü bulunuyor.
Endometriozis yalnızca üreme sağlığıyla ilgili bir sorun değil.
Hastalık nedeniyle yaşanan ağrı ve diğer belirtiler çalışma hayatını, eğitimi, günlük aktiviteleri, uyku düzenini ve sosyal ilişkileri etkileyebiliyor.
Dünya Sağlık Örgütüne göre endometriozis, dünya genelinde üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10'unu etkiliyor. Bu oran yaklaşık 190 milyon kişiye karşılık geliyor.
Hastalık bazı kişilerde hafif belirtilerle seyrederken bazı hastalarda günlük yaşamı ciddi ölçüde kısıtlayabiliyor.
Endometriozisin kesin olarak ortadan kaldırılmasını sağlayan bir tedavi bulunmuyor. Mevcut tedavi yaklaşımları ağrının azaltılması, belirtilerin kontrolü ve hastalığın yaşam üzerindeki etkilerinin sınırlandırılması amacıyla uygulanıyor.
Bu nedenle tedavinin başarısı değerlendirilirken yalnızca ağrı veya görüntüleme bulguları değil, hastanın günlük yaşamını nasıl sürdürdüğü de önem taşıyor.
Hemşirelik Desteği Tedaviye Nasıl Katkı Sağlayabilir?
Endometriozis bakımında ilaç tedavileri, gerektiğinde cerrahi girişimler ve hastanın ihtiyaçlarına göre düzenlenen destekleyici yaklaşımlar kullanılabiliyor.
Yeni araştırmanın ele aldığı hemşirelik programı, hastalığın doğrudan ortadan kaldırılmasından ziyade kadınların sağlıkla ilişkili yaşam kalitelerinin desteklenmesine odaklanıyor.
Yapılandırılmış bireysel görüşmeler, hastaların yaşadıkları sorunları sağlık profesyonelleriyle ayrıntılı biçimde değerlendirmelerine ve kendi sağlık süreçlerine daha etkin katılmalarına yardımcı olabilir.
Özellikle uzun süreli hastalıklarda bakımın yalnızca muayene ve reçeteyle sınırlı kalmaması önem taşıyor.
Hastanın belirtilerini takip edebilmesi, sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi ve günlük yaşamında karşılaştığı güçlükleri ifade edebilmesi bütüncül bakımın parçaları arasında yer alıyor.
Araştırma, bu yaklaşımın endometriozisli kadınların yaşam kalitesi ve sağlık davranışları açısından ölçülebilir sonuçlar sağlayabileceğine ilişkin kontrollü veriler sunuyor.
Ancak iki görüşmenin bütün endometriozis hastalarında aynı etkiyi yaratacağı veya belirli bir hemşirelik uygulamasının tek başına standart tedavi olarak benimsenmesi gerektiği sonucuna varılamaz.
Araştırmayı Türk Bilim İnsanları Gerçekleştirdi
Scientific Reports dergisinde yayımlanan çalışmanın yazarları Ayşe Gül Bursa ve Nevin Şahin.
Makalenin yayımlandığı tarihte Ayşe Gül Bursa'nın kurumsal adresi Fenerbahçe Üniversitesi, Nevin Şahin'in ise bağımsız araştırmacı olarak belirtildi.
Araştırma, İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulunun onayıyla yürütüldü.
Çalışma, uluslararası klinik araştırma kayıt sistemine de kaydedildi.
Araştırmanın hasta verileri daha önce toplanmış olmakla birlikte bilimsel makale 17 Ekim 2026 tarihinde yayımlandı.
Bu yönüyle çalışma, Türkiye'de yürütülen bir hemşirelik müdahalesinin sonuçlarını uluslararası hakemli bilimsel yayın aracılığıyla bilim dünyasına kazandırdı.
Araştırmanın Sınırları Neler?
Çalışma randomize kontrollü tasarımıyla dikkat çekse de sonuçların yorumlanmasında bazı önemli sınırlamalar bulunuyor.
Öncelikle araştırmaya yalnızca 46 kadın katıldı.
Çalışma tek bir sağlık merkezinde gerçekleştirildi. Bu nedenle farklı yaş gruplarındaki, farklı hastalık şiddetine sahip veya farklı sağlık kuruluşlarında izlenen kadınlarda aynı sonuçların ortaya çıkacağı bilinmiyor.
Ayrıca araştırmaya yaşam kalitesi belirli ölçüde etkilenmiş hastalar alındı. Sonuçların daha hafif belirtileri bulunan bütün endometriozis hastalarına doğrudan genellenmesi mümkün değil.
Değerlendirmeler büyük ölçüde katılımcıların verdiği yanıtlara dayanan ölçeklerle yapıldı.
Bu tür ölçekler yaşam kalitesini ve sağlık davranışlarını anlamak açısından önemli olmakla birlikte hastalığın biyolojik aktivitesindeki değişimi doğrudan ölçmüyor.
Araştırma, endometriozis odaklarının küçüldüğünü, doğurganlığın arttığını veya cerrahi müdahale ihtiyacının azaldığını göstermedi.
Programın olumlu etkilerinin uzun dönemde sürüp sürmediğinin ve daha geniş hasta gruplarında aynı sonuçların elde edilip edilmeyeceğinin de araştırılması gerekiyor.
Endometriozis Bakımında Yeni Bir Yaklaşımın Önemi
Araştırmanın öne çıkardığı temel konu, endometriozisli kadınların sağlık ihtiyaçlarının yalnızca ağrı ve hastalığın fiziksel belirtileri üzerinden değerlendirilmemesi.
46 kadının katıldığı çalışmada iki yapılandırılmış hemşirelik görüşmesi sonrasında yaşam kalitesi ve sağlıklı yaşam davranışlarına ilişkin ölçümlerde anlamlı iyileşme görülmesi, bireysel danışmanlık ve hemşirelik desteğinin önemini ortaya koyuyor.
Elde edilen bulgular, kadın sağlığı hizmetlerinde hasta eğitimini ve bireysel destek programlarını değerlendiren daha geniş klinik araştırmalar için bilimsel bir başlangıç oluşturuyor.
Endometriozis gibi uzun süreli hastalıklarda tedavinin amacı yalnızca belirtileri hafifletmek değil, hastaların günlük yaşamlarını daha iyi sürdürebilmelerine de yardımcı olmak.
Türkiye'de gerçekleştirilen bu araştırma, hemşirelik desteğinin söz konusu hedefe sağlayabileceği katkıyı doğrudan ölçen kontrollü çalışmalardan biri olarak bilimsel literatüre eklendi.
TIBBİ UYARI
Hemşirelik eğitimi ve danışmanlık, endometriozis tedavisinin yerine geçmez. Şiddetli adet ağrısı, sürekli pelvik ağrı veya diğer endometriozis belirtileri yaşayan kişilerin kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurması gerekir. Tedavi planı hastanın belirtileri ve klinik özelliklerine göre bireysel olarak belirlenmelidir.
KAYNAKLAR
1. Scientific Reports — Effect of nursing care program on healthy lifestyle behaviours and quality of life in women with endometriosis: a randomised controlled trial — 17 Ekim 2026.
2. Dünya Sağlık Örgütü — Endometriosis — 15 Ekim 2025.
