Kilo tedavisinde kullanılan tirzepatid, obezitesi ve orta-ağır tıkayıcı uyku apnesi bulunan yetişkinlerde uykudaki solunum durması ve azalması olaylarını azaltabiliyor. İnsanlarda yapılan kontrollü araştırmalarla desteklenen bu yarar, bütün zayıflama ilaçlarına veya bütün uyku apnesi hastalarına genellenemiyor. İlaç kullanılması, solunum cihazı tedavisinin kendiliğinden gereksiz hâle geldiğini de göstermiyor.
Kilo kaybı uykuda solunumu nasıl etkiliyor?
Tıkayıcı uyku apnesinde üst hava yolu uyku sırasında daralıyor veya kapanıyor. Bunun sonucunda solunum tekrar tekrar kesilebiliyor. Fazla vücut ağırlığı önemli bir risk etkeni olsa da hastalık yalnızca obeziteden kaynaklanmıyor; çene ve üst hava yolunun yapısı da etkili olabiliyor.
Tirzepatid, iştah ve besin alımını düzenleyen GLP-1 ve GIP adlı iki hormonun reseptörlerini etkiliyor. Bu nedenle yalnızca GLP-1 üzerinden çalışan ilaçlarla birebir aynı değil. FDA, uyku apnesindeki düzelmenin muhtemelen ilacın sağladığı kilo kaybıyla ilişkili olduğunu belirtiyor.
52 haftalık araştırmada ne bulundu?
2024’te New England Journal of Medicine’da yayımlanan SURMOUNT-OSA araştırması, toplam 469 yetişkinin katıldığı iki randomize, çift kör, plasebo kontrollü çalışmadan oluştu. Katılımcılarda obezite ve orta-ağır tıkayıcı uyku apnesi vardı; tip 2 diyabet bulunmuyordu.
Bir çalışma pozitif hava yolu basıncı tedavisi kullanmayanları, diğeri bu tedaviyi kullananları kapsadı. Katılımcılar 52 hafta boyunca tirzepatid veya etken madde içermeyen plasebo aldı.
Temel ölçüt, bir saatlik uykuda solunumun kaç kez durduğunu veya azaldığını gösteren apne-hipopne indeksi, yani AHI idi. Cihaz tedavisi kullanmayanların çalışmasında bu değer tirzepatid grubunda saatte ortalama 25,3 olay, plasebo grubunda 5,3 olay azaldı. İlaç lehine fark saatte 20 olaydı.
Bu sayılar bir gecedeki toplam olayları değil, uyku saati başına düşen olayları ifade ediyor. Ayrıca ortalama azalma, her hastada apnenin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.
CPAP tedavisi bırakılabilir mi?
Bu bulgular tek başına CPAP’ı bırakma gerekçesi oluşturmuyor. Pozitif hava yolu basıncı tedavisi, uyku sırasında hava yolunun açık kalmasını sağlıyor; kilo tedavisi ise obeziteyle ilişkili yükü azaltmayı hedefliyor.
Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi, tirzepatidin hastalığın şiddetini azaltabileceğini ancak herkeste tamamen ortadan kaldırmayabileceğini vurguluyor. Bazı hastalarda ilaçla birlikte başka bir uyku apnesi tedavisinin sürdürülmesi gerekebiliyor.
Dolayısıyla tartıdaki düşüş, cihaz gereksiniminin sona erdiğini tek başına göstermiyor. Tedavinin değiştirilmesi, uyku apnesinin yeniden değerlendirilmesini gerektiriyor.
Onay hangi hastaları kapsıyor?
ABD Gıda ve İlaç Dairesi, 20 Aralık 2024’te tirzepatid içeren Zepbound’u obezitesi bulunan yetişkinlerde orta-ağır tıkayıcı uyku apnesi için onayladı. Onay, azaltılmış kalorili beslenme ve artırılmış fiziksel aktiviteyle birlikte kullanımı kapsıyor.
Bu karar, bütün GLP-1 ilaçlarına verilmiş ortak bir uyku apnesi onayı olarak okunmamalı. Araştırmanın sonuçları da obezitesi olmayanlara veya hafif uyku apnesi bulunanlara doğrudan taşınamaz.
Yararın yanında riskler de değerlendirilmeli
Tirzepatid bulantı, ishal, kusma ve kabızlık yapabiliyor. Pankreas iltihabı ve safra kesesi sorunları gibi önemli risklere ilişkin uyarıları da bulunuyor. Kişisel veya ailesel medüller tiroit kanseri öyküsü ya da MEN2 sendromu bulunanlarda kullanılmaması gerekiyor.
Araştırmadaki 52 haftalık sonuçlar, tedavi kesildikten sonra yararın kalıcı olacağını göstermiyor. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisine göre uyku apnesindeki faydanın sürmesi açısından verilen kilonun korunması önem taşıyor.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. İlaç veya CPAP tedavinizi kendi kendinize başlatmayın, bırakmayın ya da değiştirmeyin; tedavi kararlarını hekiminizle birlikte verin.
KAYNAKLAR
1. Malhotra A. ve arkadaşları. Tirzepatide for the Treatment of Obstructive Sleep Apnea and Obesity. New England Journal of Medicine, 2024;391:1193–1205. DOI: 10.1056/NEJMoa2404881.
2. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA). FDA Approves First Medication for Obstructive Sleep Apnea. 20 Aralık 2024.
3. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM). Zepbound approval for sleep apnea: American Academy of Sleep Medicine statement. 23 Aralık 2024.
