Gündüz uyuklama alışkanlığına genetik yatkınlık, toplam beyin hacminin daha büyük olmasıyla ilişkili bulundu. University College London ve Uruguay Cumhuriyet Üniversitesi araştırmacılarının yer aldığı, 2023’te Sleep Health dergisinde yayımlanan çalışma, şekerleme ile beyin sağlığı arasındaki ilişkiye ilişkin bulgular sundu.
379 bin kişinin tamamına beyin taraması yapılmadı
UK Biobank verilerinin kullanıldığı araştırmada örneklem, incelenen sonuca göre 378 bin 932 kişiye kadar ulaşıyordu. Beyin görüntüleri ve genetik verileri birlikte değerlendirilen grup ise 35 bin 80 kişiden oluşuyordu.
Araştırmacılar, gündüz uyuklamaya yatkınlıkla bağlantılı 92 genetik varyantı kullandı. Mendelci randomizasyon adı verilen bu yöntem, yaşam tarzı ve hastalıkların oluşturabileceği karıştırıcı etkileri azaltarak olası neden-sonuç ilişkisini araştırıyor. Ancak katılımcılara belirli bir uyku programının uygulandığı klinik deneyin yerini tutmuyor.
15,8 santimetreküplük fark ne anlatıyor?
Genetik analizde gündüz uyuklamaya yatkınlıkla ilişkili toplam beyin hacmi farkı 15,8 santimetreküp olarak hesaplandı. Tahminin yüzde 95 güven aralığı 0,25–31,34 santimetreküptü; bu geniş aralık, farkın büyüklüğü konusunda belirsizlik bulunduğunu gösteriyor.
Araştırmacılar hacim farkını, yaşlanmayla görülen ortalama beyin hacmi kaybıyla karşılaştırarak 2,6–6,5 yıllık yaşlanmaya denk gelebileceğini belirtti. Bu hesaplama, şekerleme yapanların beyninin gerçekten bu kadar gençleştiği veya yaşlanmanın aynı süreyle geciktirildiği anlamına gelmiyor.
Hacim bulgusu hafıza testlerine yansımadı
Hafızayla ilişkili hipokampus bölgesinin hacmi, görsel hafıza ve tepki süresi açısından belirgin bir ilişki saptanmadı. Dolayısıyla toplam beyin hacmine ilişkin bulgu, tek başına daha güçlü hafıza veya demanstan korunma göstergesi sayılamaz.
30 dakika sonucu bu araştırmadan çıkmadı
Çalışmada şekerlemelerin süresine ilişkin bilgi bulunmuyordu. UCL açıklamasındaki 30 dakika veya daha kısa uyku değerlendirmesi, önceki araştırmalarda bildirilen kısa vadeli bilişsel yararlara dayanıyordu. Günün daha erken saatlerinde uyumanın gece uykusunu bozma olasılığının daha düşük olduğu da bu bağlamda aktarıldı.
Bu nedenle araştırma, beyin hacmini korumak için belirlenmiş bir şekerleme süresi sunmuyor. Ayrıca katılımcıların beyaz Avrupa kökenli olması, sonuçların farklı toplumlara genellenmesini sınırlıyor.
KAYNAKLAR
1. Paz V, Dashti HS, Garfield V. Is there an association between daytime napping, cognitive function, and brain volume? A Mendelian randomization study in the UK Biobank. Sleep Health. 2023;9(5):786–793. DOI: 10.1016/j.sleh.2023.05.002.
2. University College London. Regular napping linked to larger brain volume. 19 Haziran 2023.
