“Narsisistik bipolar” son yıllarda sosyal medyada, psikoloji içeriklerinde ve bazı klinik konuşmalarda daha sık duyulan ifadelerden biri hâline geldi. Ancak bu tanımlama, psikiyatride kabul edilmiş bağımsız bir hastalık adı değil.
Amerikan Psikiyatri Birliğinin ruhsal hastalıkların sınıflandırılmasında kullandığı DSM-5-TR’de “narsisistik bipolar” adıyla bir tanı bulunmuyor. Bilimsel açıdan daha doğru ifade, bipolar bozukluğa eşlik eden narsisistik kişilik bozukluğu veya narsisistik kişilik özelliklerinin eşlik ettiği bipolar bozukluk olarak kabul ediliyor. [1]
“Narsisistik bipolar” terimini kimler kullandı?
Bilimsel literatürde “narsisistik bipolar” adıyla yeni ve bağımsız bir hastalık tanımlayan yerleşik bir uzman grubu bulunmuyor.
Bununla birlikte bipolar bozukluk ile narsisizm arasındaki ilişkiyi doğrudan inceleyen psikologlar ve psikiyatri araştırmacıları bulunuyor.
Psikologlar Madeline G. Nagel, David K. Marcus ve Virgil Zeigler-Hill, 2023 yılında yayımlanan “Bipolar Disorders and Narcissism” başlıklı çalışmalarında bipolar bozukluk ile narsisistik kişilik bozukluğu arasındaki tanısal benzerlikleri ve olası ortak özellikleri inceledi. [2]
Araştırmacılar özellikle her iki klinik görünümde de ortaya çıkabilen büyüklük duygusuna, yani grandiyöziteye dikkat çekti. Ancak çalışma, “narsisistik bipolar” adıyla yeni bir hastalık veya tanı önermedi.
Bu nedenle ifade daha çok bazı psikiyatristlerin, klinik psikologların, psikoterapistlerin veya ruh sağlığı alanındaki içerik üreticilerinin, bipolar bozuklukla birlikte belirgin narsisistik özellikler gösteren kişileri tarif ederken kullandığı gayriresmî bir tanımlama olarak değerlendiriliyor.
Mani ile narsisizm neden karıştırılıyor?
Bipolar bozukluğun mani veya hipomani döneminde kişi kendisini olağanüstü güçlü, başarılı, yetenekli, önemli ya da dokunulmaz hissedebilir.
Bu dönemlerde şu belirtiler görülebilir:
- Çok az uyumasına rağmen kendisini enerjik hissetme
- Hızlı ve baskılı konuşma
- Düşüncelerin hızlanması
- Aşırı özgüven
- Büyük ve gerçekçi olmayan projeler geliştirme
- Kontrolsüz para harcama
- Cinsel dürtülerde artış
- Riskli kararlar alma
- Eleştiriye karşı öfkeli veya saldırgan tepkiler verme
Narsisistik kişilik bozukluğunda da büyüklük duygusu, üstün görülme beklentisi, sürekli hayranlık ihtiyacı, ayrıcalıklı davranılma isteği ve empati sorunları görülebilir. Amerikan Psikiyatri Birliği, narsisistik kişilik bozukluğunu süreklilik gösteren büyüklük duygusu, hayranlık ihtiyacı ve empati eksikliği örüntüsüyle tanımlıyor. [3]
Benzerlik özellikle büyüklük düşüncesinde ortaya çıkıyor. Ancak iki durum arasındaki temel ayrım, belirtilerin dönemsel mi yoksa kalıcı mı olduğunda saklı.
En önemli ayrım: Dönemsel mi, kalıcı mı?
Maniye bağlı büyüklük düşünceleri çoğunlukla hastalık dönemi sırasında ortaya çıkar. Kişinin duygu durumu dengelendiğinde veya mani tedavi edildiğinde bu düşünceler önemli ölçüde azalabilir.
Narsisistik kişilik özellikleri ise yalnızca birkaç gün ya da birkaç hafta süren taşkınlık dönemleriyle sınırlı değildir.
Bu özellikler kişinin:
- İş ilişkilerinde
- Aile hayatında
- Arkadaşlıklarında
- Eleştiriye verdiği tepkilerde
- Kendini değerlendirme biçiminde
- Başkalarına yönelik empatisinde
uzun yıllar boyunca devam eden daha kalıcı bir örüntü oluşturabilir.
Örneğin kişi yalnızca mani dönemlerinde kendisini üstün görüyor, çok büyük projelerden söz ediyor ve eleştiriye öfkeyle karşılık veriyorsa bu belirtiler bipolar bozuklukla ilişkili olabilir.
Ancak üstünlük duygusu, hayranlık beklentisi, empati eksikliği, insanları kendi çıkarı için kullanma ve eleştiriye tahammülsüzlük kişinin dengeli dönemlerinde de sürekli devam ediyorsa narsisistik kişilik bozukluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Araştırmalar narsisizm ve mani arasında ne buldu?
Daniel Fulford, Sheri L. Johnson ve Charles S. Carver tarafından yapılan araştırmada, mani eğilimi taşıyan kişilerle narsisistik özellikleri yüksek kişiler arasındaki ortak ve farklı yönler incelendi. [4]
Çalışmada iki grup arasında yüksek hedefler belirleme, başarıya aşırı önem verme, kendini güçlü görme ve ödüle duyarlılık gibi bazı ortak özellikler bulundu.
Bununla birlikte mani riski ile narsisizmin tamamen aynı psikolojik yapı olmadığı da gösterildi. Başka bir ifadeyle, benzer görünen davranışların arkasında farklı ruhsal mekanizmalar bulunabiliyor.
Katherine Stanton ve çalışma arkadaşlarının araştırması da narsisizm ile mani eğilimi arasında ölçülebilir ilişkiler bulunduğunu, ancak iki yapının birbirinden tamamen ayırt edilemez olmadığını ortaya koydu. [5]
Bipolar hastaların tamamı narsisistik mi?
Hayır. Bipolar bozukluğu bulunan bir kişinin otomatik olarak narsisistik olduğu söylenemez.
1998 yılında yayımlanan bir araştırmada, duygu durumu dengeli olan bipolar hastaların diğer psikiyatri hastalarından daha yüksek düzeyde patolojik narsisizm veya narsisistik kişilik bozukluğu göstermediği bildirildi. [6]
Bu bulgu önemli bir ayrımı ortaya koyuyor: Mani sırasında görülen büyüklük düşünceleri, kişinin kalıcı olarak narsisistik bir kişilik yapısına sahip olduğunu göstermeyebilir.
Bu nedenle tanı yalnızca kişinin taşkın, öfkeli veya kontrolsüz olduğu bir döneme bakılarak konulmamalıdır. Kişinin dengeli dönemlerdeki davranışları, geçmiş ilişkileri ve uzun süreli kişilik yapısı da değerlendirilmelidir.
İki hastalık aynı kişide bulunabilir mi?
Evet. Bipolar bozukluk ile narsisistik kişilik bozukluğu aynı kişide birlikte görülebilir.
Psikiyatride iki ayrı hastalığın aynı kişide bulunmasına eş tanı veya komorbidite adı verilir.
Bu durumda bilimsel olarak daha doğru tanımlama:
“Bipolar bozukluk ve narsisistik kişilik bozukluğu eş tanısı”
veya
“Narsisistik kişilik özelliklerinin eşlik ettiği bipolar bozukluk”
şeklindedir.
Ancak yalnızca mani sırasında narsisizme benzeyen davranışların görülmesi, narsisistik kişilik bozukluğu tanısı koymak için yeterli değildir.
Her öfkeli veya kibirli kişi “narsisistik bipolar” değildir
Bir kişinin çalışanlarını azarlaması, öfke nöbetleri yaşaması, kendisini üstün görmesi, geceleri uyumaması veya eleştiriye sert tepki vermesi tek başına bipolar bozukluk ya da narsisistik kişilik bozukluğu tanısı koydurmaz.
Benzer davranışlar şu durumlarda da görülebilir:
- Başka kişilik bozuklukları
- Madde veya alkol kullanımı
- Uyarıcı ilaçlar
- Kortizon içeren tedaviler
- Tiroit hastalıkları
- Uyku bozuklukları
- Yoğun stres
- Bazı nörolojik hastalıklar
- Başka psikiyatrik rahatsızlıklar
Bipolar bozukluk değerlendirmesinde belirtilerin günler veya haftalar boyunca belirgin bir dönem oluşturması önemlidir. Çok az uyuma, enerji artışı, hızlı konuşma, aşırı özgüven, kontrolsüz harcama ve riskli davranışların birlikte görülmesi klinik açıdan daha anlamlıdır.
“Narsisistik bipolar” doğru bir ifade mi?
“Narsisistik bipolar” ifadesi bir kişinin klinik görünümünü kabaca tarif edebilir. Ancak bu ifade resmî bir tanıymış gibi kullanıldığında yanıltıcı ve damgalayıcı olabilir.
Bilimsel ve tıbbi açıdan tercih edilebilecek ifadeler şunlardır:
- Bipolar bozukluk ve narsisistik kişilik bozukluğu eş tanısı
- Narsisistik kişilik özelliklerinin eşlik ettiği bipolar bozukluk
- Bipolar bozuklukta belirgin narsisistik özellikler
- Bipolar bozukluk ile narsisizm arasındaki klinik örtüşme
Sonuç olarak “narsisistik bipolar”, belirli bir araştırmacının ortaya koyduğu veya psikiyatri sınıflandırmalarında kabul edilmiş bağımsız bir hastalık adı değildir.
Bipolar bozukluk ile narsisizm arasındaki ilişkiyi inceleyen bilimsel çalışmalar vardır. Ancak bu çalışmalar iki durumu tek bir tanı altında birleştirmekten çok, mani sırasında görülen büyüklük düşüncelerinin narsisistik kişilik özelliklerinden nasıl ayırt edileceğini tartışmaktadır.
Asıl klinik soru, kişinin narsisizme benzeyen davranışlarının yalnızca mani dönemlerinde mi ortaya çıktığı, yoksa duygu durumu dengeliyken de kalıcı biçimde devam edip etmediğidir.
Bu ayrım ancak psikiyatri uzmanının yapacağı ayrıntılı görüşme, geçmiş yaşam öyküsü, yakınlarından alınan bilgiler ve kişinin zaman içindeki takibiyle ortaya konabilir.
Kaynaklar
1. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision, DSM-5-TR. American Psychiatric Association Publishing, 2022.
2. Nagel MG, Marcus DK, Zeigler-Hill V. Bipolar disorders and narcissism: Diagnostic concerns, conceptual commonalities, and potential antecedents. Clinical Psychology & Psychotherapy. 2023;30(2):235-249. DOI: 10.1002/cpp.2796.
3. American Psychiatric Association. What Is Narcissistic Personality Disorder? APA News and Blogs, 30 Ocak 2024.
4. Fulford D, Johnson SL, Carver CS. Commonalities and differences in characteristics of persons at risk for narcissism and mania. Journal of Research in Personality. 2008;42(6):1427-1438. DOI: 10.1016/j.jrp.2008.06.002.
5. Stanton K, McDonnell CG, Hayden EP, Watson D. An integrative analysis of the narcissistic personality inventory and hypomanic personality scale. Assessment. 2017;24(3):315-327. DOI: 10.1177/1073191115625801.
6. Stormberg D, Roningstam E, Gunderson J, Tohen M. Pathological narcissism in bipolar disorder patients. Journal of Personality Disorders. 1998;12(2):179-185.
