Prostat Kanserinin İlerlemesi Yavaşlatılabilir mi? Kanıtlar Ne Söylüyor?
Prostat kanserinin ilerlemesi; tümörün evresine, hücrelerin yapısına, PSA değerlerine, genetik özelliklere ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişiyor. Bazı düşük riskli tümörler yıllarca yavaş seyrederken bazıları daha hızlı büyüyebiliyor. Bu nedenle internette sıralanan genel öneriler, kişiye özel üroloji ve onkoloji değerlendirmesinin yerine geçmiyor.
Tanı alan birçok erkek, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için hangi yiyecekleri tüketmesi veya hangi takviyeleri kullanması gerektiğini araştırıyor. Bilimsel veriler sağlıklı yaşam alışkanlıklarının genel sağlık ve tedaviye dayanıklılık açısından yararlı olduğunu gösteriyor. Bununla birlikte hiçbir besin, egzersiz programı veya reçetesiz takviye prostat kanserini tedavi ettiği kanıtlanmış bir yöntem değil.
Her prostat kanseri aynı hızda ilerlemez
Prostat kanserinin davranışını belirleyen başlıca unsurlar arasında tümörün evresi, derecesi, PSA düzeyi ve biyopsi bulguları bulunuyor. Gleason derecelendirmesi adı verilen değerlendirme, kanser hücrelerinin normal prostat dokusundan ne ölçüde farklılaştığını gösteriyor.
Düşük riskli ve prostatla sınırlı bazı kanserlerde doktor, hemen ameliyat veya ışın tedavisi yerine aktif izlem önerebilir. Aktif izlem, hastalığın kendi hâline bırakılması anlamına gelmez. PSA ölçümü, muayene, prostat görüntülemesi ve gerektiğinde tekrarlanan biyopsilerle tümör yakından takip edilir.
Hastalığın daha saldırgan hâle geldiğini gösteren bir değişiklik saptanırsa tedaviye geçilir. Kontrol randevularının aksatılması, aktif izlemin güvenliğini azaltabilir.
Tedaviyi yaşam tarzı önerileri değil, hastalığın özellikleri belirler
Prostat kanserinde ameliyat, radyoterapi, hormon baskılayıcı tedavi, kemoterapi, hedefe yönelik ilaçlar ve radyoaktif maddelerle uygulanan tedaviler kullanılabilir. Hangi yöntemin seçileceği hastalığın yaygınlığına, risk grubuna, yaşa, eşlik eden hastalıklara ve hastanın tercihlerine göre belirlenir.
Sağlıklı beslenmek veya egzersiz yapmak, gerekli kanser tedavisini ertelemenin gerekçesi olamaz. Özellikle PSA yükselmesi, görüntüleme bulgularındaki değişiklik veya biyopside derecenin artması doktor tarafından yeniden değerlendirilmelidir.
Tabağın büyük bölümünü bitkisel besinlere ayırmak
Sebze, meyve, baklagil ve tam tahılların ağırlıkta olduğu bir beslenme düzeni; lif, vitamin, mineral ve çeşitli bitkisel bileşiklerin alınmasına yardımcı olur. Bu düzen aynı zamanda kilo kontrolünü, kalp sağlığını ve kan şekeri yönetimini destekleyebilir.
Gözlemsel araştırmalarda bitkisel gıdaları daha fazla tüketen bazı prostat kanseri hastalarında hastalığın ilerleme riskinin daha düşük olduğu bildirilmiştir. Ancak bu çalışmalar neden-sonuç ilişkisini kesin biçimde kanıtlamaz. Tek bir sebzeye veya özel bir diyete tedavi özelliği yüklemek doğru değildir.
Kırmızı ve işlenmiş eti sınırlamak
Sucuk, salam, sosis ve benzeri işlenmiş etleri sık tüketmek yerine balık, tavuk, yumurta veya baklagiller gibi farklı protein kaynaklarına yönelmek daha dengeli bir seçim olabilir. Kırmızı etin miktarı ve pişirme yöntemi de dikkate alınmalıdır.
Etin yanacak kadar yüksek sıcaklıkta veya doğrudan alev üzerinde pişirilmesi bazı zararlı bileşiklerin oluşumunu artırabilir. Haşlama, fırınlama ve daha düşük sıcaklıkta pişirme yöntemleri tercih edilebilir.
Doymuş yağ ve yüksek kalorili ürünlere dikkat
Yağlı etler, tam yağlı süt ürünleri, kızartmalar ve yoğun işlenmiş yiyecekler fazla kalori ve doymuş yağ içerebilir. Bunların sık tüketilmesi kilo artışını ve kalp-damar hastalıkları riskini artırabilir.
Prostat kanseri bulunan erkeklerde kalp sağlığının korunması ayrıca önem taşır. Özellikle hormon baskılayıcı tedaviler vücut yağında artış, kas kaybı, kan şekeri değişiklikleri ve kemik yoğunluğunda azalma gibi sonuçlara yol açabilir. Beslenme planı bu etkiler göz önünde bulundurularak hazırlanmalıdır.
Sağlıklı kiloya kademeli biçimde yaklaşmak
Fazla kilo ve obezite, prostat kanserinin daha saldırgan seyretmesi veya hastalığa bağlı olumsuz sonuçlarla ilişkilendiriliyor. Bununla birlikte hızlı ve kontrolsüz kilo kaybı da kas kaybına ve beslenme yetersizliğine neden olabilir.
Kilo vermesi gereken hastalar, bunu hekim ve diyetisyen gözetiminde kademeli biçimde yapmalıdır. Tedavi sırasında istemsiz kilo kaybı, iştahsızlık veya kas gücünde belirgin azalma yaşanıyorsa sağlık ekibine bilgi verilmelidir.
Aerobik hareket ile kuvvet egzersizini birleştirmek
Genel sağlık önerileri, yetişkinlerin haftada 150–300 dakika orta yoğunlukta veya 75–150 dakika yüksek yoğunlukta fiziksel aktivite yapmasını destekliyor. Tempolu yürüyüş orta yoğunluklu aktivitelere örnek verilebilir.
Haftada en az iki gün kasları çalıştıran direnç egzersizlerinin eklenmesi, özellikle hormon tedavisi alan hastalarda kas ve kemik sağlığını destekleyebilir. Daha önce hareketsiz olanlar, kalp hastalığı bulunanlar veya kemik metastazı gelişenler egzersize başlamadan önce doktorlarından kişisel program istemelidir. Kemik metastazında bazı hareketler kırık riskini artırabilir.
Sigara bırakılmalı, alkol sınırlandırılmalı
Sigaranın bırakılması kalp, akciğer ve damar sağlığı açısından güçlü yarar sağlar. Bazı araştırmalarda sigara kullanımı prostat kanserinin tekrarlaması ve hastalığa bağlı ölüm riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir.
Alkol tüketen hastalar miktarı sağlık ekipleriyle görüşmelidir. Kullanılan ilaçlar, karaciğer hastalıkları ve tedavinin yan etkileri nedeniyle bazı kişilerde alkolden tamamen kaçınmak gerekebilir.
Domates, nar, yeşil çay veya kahve tedavi değildir
Domatesteki likopen, yeşil çaydaki kateşinler ve farklı bitkisel ürünlerdeki antioksidanlar araştırılıyor. Ancak bu ürünlerin prostat kanserini tek başına durdurduğunu veya küçülttüğünü gösteren yeterli klinik kanıt bulunmuyor.
Bir besini normal öğünün parçası olarak tüketmek ile yoğunlaştırılmış takviye kullanmak aynı şey değildir. Yüksek doz ürünler ilaçlarla etkileşebilir, ameliyat sırasında kanama riskini değiştirebilir veya karaciğer ve böbrek sorunlarına yol açabilir.
Takviyeler masum kabul edilmemeli
Vitamin, mineral ve bitkisel takviyeler ancak eksiklik, beslenme ihtiyacı veya başka bir tıbbi gerekçe varsa sağlık profesyonelinin önerisiyle kullanılmalıdır. Özellikle yüksek doz E vitamini takviyesinin prostat kanserinden korunma amacıyla kullanılması önerilmez. Büyük bir klinik çalışmada günlük 400 uluslararası birim E vitamini alan erkeklerde prostat kanseri görülme sıklığının arttığı belirlenmiştir.
Selenyum takviyesinin de prostat kanserini önlediği gösterilmemiştir. İnternetten satılan “prostat kürü” ürünlerinin içerik ve doz güvenilirliği belirsiz olabilir. Kullanılan her ürünün ürolog veya onkoloğa bildirilmesi gerekir.
Stres, uyku ve ruh sağlığı ihmal edilmemeli
Tanıdan sonra kaygı, uyku bozukluğu ve hastalığın ilerleyeceği korkusu görülebilir. Aktif izlemde olan bazı hastalarda her PSA kontrolü yoğun kaygı yaratabilir. Psikolojik destek, hasta grupları, düzenli uyku ve güvenilir sağlık bilgisine erişim bu dönemin yönetilmesini kolaylaştırabilir.
Kalıcı çökkünlük, yoğun kaygı, günlük işlevlerde bozulma veya uyuyamama yaşanıyorsa profesyonel destek alınmalıdır. Ruh sağlığı desteği kanser tedavisinin tamamlayıcı parçalarından biridir.
Yeni belirtiler kontrol tarihini beklememeli
İdrar yapamama, idrarda kan, giderek artan kemik veya bel ağrısı, bacaklarda güçsüzlük, uyuşma, idrar ya da dışkı kontrolünün kaybı ve açıklanamayan belirgin kilo kaybı tıbbi değerlendirme gerektirir. Özellikle bacaklarda güç kaybı ile mesane veya bağırsak kontrolünün bozulması acil değerlendirilmelidir.
Prostat kanserinin seyrini etkileyen en güçlü yaklaşım; doğru risk sınıflandırması, düzenli takip ve gerektiğinde uygun tedavidir. Beslenme, hareket, sigarayı bırakma ve kilo kontrolü bu planı destekleyebilir ancak yerini alamaz.
KAYNAKLAR
1. WebMD
2. Avrupa Üroloji Derneği
3. Amerikan Kanser Derneği
4. Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Kanser Enstitüsü
5. Prostat Kanseri Vakfı
6. SELECT Araştırma Grubu
