Bunun nedeni ise sosyal medyada sıkça iddia edildiği gibi “iğnenin kanseri patlatması” değil; tümör hücrelerinin işlem hattına ekilmesi, lokal yayılım ve hastalığın evrelemesinin etkilenmesi gibi özel riskler.
Kanser şüphesinde çoğu kişinin aklına aynı süreç geliyor: Görüntülemede bir kitle görülür, biyopsi yapılır, patoloji sonucu beklenir.
Gerçekte onkolojide işler her zaman böyle yürümüyor.
Bazı tümörlerin anatomik konumu ve biyolojik özellikleri nedeniyle kitlenin içine doğrudan iğneyle girmek standart tanı yöntemi değil. Hatta kimi hastalıklarda yanlış yerden yapılan biyopsi, sonraki tedavinin planlanmasını zorlaştırabiliyor.
Burada önemli bir ayrım var: Bu durum, biyopsinin genel olarak kanseri vücuda yaydığı anlamına gelmiyor. Modern kanser tanısında biyopsi milyonlarca hastada vazgeçilmez bir yöntem olmaya devam ediyor.
Ancak üç tümör özellikle dikkat çekiyor.
1. Testis Kanseri: Şüpheli Kitleye Neden İğneyle Girilmiyor?
Testiste kanser şüphesi oluşturan solid bir kitle saptandığında klasik yaklaşım, kitleden skrotum yoluyla iğne biyopsisi almak değildir.
Hastanın öyküsü, fizik muayene, ultrasonografi ve tümör belirteçleri değerlendirildikten sonra güçlü kanser şüphesinde genellikle kasık bölgesinden yapılan radikal inguinal orşiektomi uygulanır. Testis ve tümör bu yolla çıkarılır ve kesin patolojik inceleme çıkarılan doku üzerinde gerçekleştirilir.
Bunun önemli nedenlerinden biri testisin lenfatik drenajının özel yapısıdır. Skrotumdan yapılan bir girişimin tümör hücrelerinin lokal ekilmesine yol açabilmesi ve doğal lenfatik yayılım yollarını değiştirebilmesi tedavi ve evreleme açısından sorun oluşturabilir.
Yani burada mesele “biyopsi kanseri patlatıyor” değildir. Biyopsinin nereden ve nasıl yapıldığı önemlidir.
2. Retinoblastom: Tanının Biyopsi Olmadan Konulabildiği Kanser
Çocukluk çağında görülen retinoblastom, bu konunun en çarpıcı örneklerinden biri.
Retinada gelişen bu kötü huylu tümörde tanı çoğu zaman klasik doku biyopsisine ihtiyaç duyulmadan konulabilir.
National Cancer Institute’a göre retinoblastom genellikle biyopsi yapılmadan teşhis edilebiliyor. Göz muayenesi, ultrason ve manyetik rezonans görüntüleme gibi yöntemler tanıda önemli rol oynuyor.[1]
Göz içindeki tümöre iğneyle girilmesinden geleneksel olarak kaçınılmasının önemli nedenlerinden biri, tümör hücrelerinin göz dışındaki dokulara taşınması ihtimalidir.
Bu nedenle retinoblastom, “Her kanserin tanısı için mutlaka önce biyopsi gerekir” düşüncesinin en önemli istisnalarından biridir.
3. Wilms Tümörü: Biyopsi Hastalığın Evresini Bile Etkileyebilir
Çocukluk çağının önemli böbrek tümörlerinden Wilms tümöründe durum biraz daha karmaşık.
National Cancer Institute, tümör ameliyatla çıkarılabiliyorsa veya Evre I-II Wilms tümörü söz konusuysa biyopsi yapılmayabileceğini belirtiyor. Bunun nedenlerinden biri işlem sırasında tümör hücrelerinin lokal olarak yayılmasını önlemek.[2]
Daha da dikkat çekici olan ise bazı evreleme sistemlerindeki sonuç.
NCI’nin sağlık profesyonellerine yönelik Wilms tümörü bilgisinde, tümör çıkarılmadan önce Tru-cut, açık veya ince iğne biyopsisi yapılmasının hastalığın lokal Evre III olarak sınıflandırılmasına neden olabileceği belirtiliyor.[3]
Bu durum tedaviyi de etkileyebiliyor.
Ancak Wilms tümöründe de “hiçbir koşulda biyopsi yapılmaz” demek yanlış. Ameliyat edilemeyen, iki böbreği tutan veya tanısı görüntülemeyle yeterince açık olmayan bazı olgularda biyopsi gerekebiliyor.
Peki Biyopsi Gerçekten Kanseri Yayar mı?
İnternette sık karşılaşılan “Tümöre iğne değerse kanser patlar ve bütün vücuda yayılır” iddiası bilimsel açıdan doğru bir genelleme değil.
Biyopsi sırasında tümör hücrelerinin iğnenin geçtiği hat boyunca taşınması, yani needle tract seeding, tıpta bilinen bir durum. Fakat bunun riski tümörün türüne, biyopsinin yapıldığı bölgeye ve kullanılan tekniğe göre büyük ölçüde değişiyor.
Bu nedenle milyonlarca hastada kullanılan biyopsiden genel olarak kaçınılmıyor. Tam tersine akciğer, meme, prostat, lenf sistemi, karaciğer ve çok sayıda başka kanserde doğru tedaviyi belirlemek için doku tanısı kritik önem taşıyor.
Asıl mesele “Biyopsi tehlikeli mi?” değil, “Bu tümörde hangi biyopsi yöntemi doğru?” sorusu.
Over Kanseri Neden Bu Listeye Girmiyor?
Sosyal medyada benzer listelerde over kanseri de sıkça “biyopsi yapılmaması gereken kanserler” arasında gösteriliyor. Ancak bu ifade doğru değil.
Özellikle ileri evre over kanserinde ameliyat öncesinde kemoterapi uygulanacaksa doku tanısının doğrulanması gerekiyor.
Güncellenmiş ASCO kılavuzu, neoadjuvan kemoterapi uygulanacak hastalarda tedavi başlamadan önce invaziv over, fallop tüpü veya primer peritoneal kanserin histolojik olarak doğrulanmasını ve mümkün olduğunda core biyopsinin tercih edilmesini öneriyor.[4]
Dolayısıyla over kanseri “asla biyopsi yapılmaz” grubuna sokulmamalı.
Kritik Nokta: Kararı Tümörün Türü Belirliyor
Kanser tanısında tek bir şablon yok.
Bir meme kitlesinde doğru olan yaklaşım, testisteki bir kitle için yanlış olabilir. Retinoblastomda görüntüleme ve klinik bulgular tanı için yeterli olabilirken başka bir kanserde tedaviye başlamadan önce mutlaka doku örneği gerekebilir.
Bu nedenle “Biyopsi kanseri yayar” korkusuyla doktor tarafından önerilen biyopsinin reddedilmesi ciddi sonuçlar doğurabilir.
Doğru soru biyopsi yapılıp yapılmayacağı kadar, hangi tümörden, hangi yöntemle, hangi anatomik yoldan ve hangi klinik amaçla örnek alınacağıdır.
Uzmanlar Ne Öneriyor?
Şüpheli bir kitle saptandığında biyopsi kararının tümörün bulunduğu organa ve olası kanser türüne göre verilmesi gerekiyor. Özellikle testis, çocukluk çağı böbrek tümörleri veya göz içi tümörlerinde standart dışı bir biyopsi yapılmadan önce ilgili onkolojik cerrahi branşın değerlendirmesi önem taşıyor.
Doktorunuz biyopsi önerdiyse, internetteki “biyopsi kanseri yayar” iddiaları nedeniyle işlemi kendi başınıza ertelemek veya reddetmek yerine biyopsinin neden gerekli olduğunu, hangi yöntemle yapılacağını ve alternatiflerin bulunup bulunmadığını sormak daha güvenli yaklaşım.
Kaynaklar
[1] National Cancer Institute, Retinoblastoma Treatment (PDQ).
[2] National Cancer Institute, Wilms Tumor Treatment (PDQ), Patient Version.
[3] National Cancer Institute, Wilms Tumor and Other Childhood Kidney Tumors Treatment (PDQ), Health Professional Version.
[4] American Society of Clinical Oncology, Neoadjuvant Chemotherapy for Newly Diagnosed, Advanced Ovarian Cancer Guideline Update, Journal of Clinical Oncology.
