Beyin tümörleri herkeste aynı belirtileri oluşturmaz. Baş ağrısı en çok bilinen işaretlerden biri olsa da nöbet, görme veya konuşma bozukluğu, denge kaybı, kol ya da bacakta güçsüzlük, unutkanlık ve kişilik değişiklikleri de görülebilir.
Belirtinin türünü büyük ölçüde tümörün beyindeki yeri, büyüklüğü ve büyüme hızı belirler. Bu nedenle tek bir belirtiye bakarak beyin tümörü tanısı koymak mümkün değildir. Benzer yakınmalar çok daha yaygın ve daha az ciddi nedenlerle de ortaya çıkabilir.
Beyin tümörü nedir?
Beyin tümörü, beynin içinde veya çevresindeki dokularda gelişen anormal hücre büyümesidir. Tümör beynin kendisinden kaynaklanabileceği gibi sinirler, beyin zarları, hipofiz veya pineal bez gibi komşu yapılardan da gelişebilir.
Beyinde başlayan oluşumlar primer beyin tümörü olarak adlandırılır. Vücudun başka bir bölgesindeki kanserin beyne yayılması sonucu gelişen tümörler ise beyin metastazı veya sekonder beyin tümörü olarak tanımlanır.
Her beyin tümörü kanser değildir. Meningiom gibi bazı tümörler çoğunlukla iyi huyludur. Ancak “iyi huylu” olması, beyinde hiçbir sorun oluşturmayacağı anlamına gelmez. Kafatası sınırlı bir alan olduğundan büyüyen bir kitle çevredeki beyin dokusuna baskı yapabilir ve önemli nörolojik belirtilere yol açabilir.
Beyin tümörü belirtileri nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilir. Mayo Clinic ve ABD Ulusal Kanser Enstitüsü'nün hasta bilgilendirmelerinde öne çıkan belirtiler arasında şunlar bulunuyor:
• Yeni başlayan veya zaman içinde sıklaşan baş ağrıları
• Özellikle sabahları daha belirgin olabilen baş ağrısı
• Bulantı veya kusma
• Daha önce nöbet öyküsü olmayan kişide nöbet gelişmesi
• Bulanık veya çift görme gibi görme değişiklikleri
• Görme alanının bir bölümünde kayıp
• İşitme sorunları
• Konuşma güçlüğü
• Kol veya bacakta his ya da hareket kaybı
• Denge ve yürüme sorunları
• Hafıza ve konsantrasyon sorunları
• Günlük işlerde kafa karışıklığı
• Kişilik veya davranış değişiklikleri
• Belirgin yorgunluk veya uyku hali
Bu belirtilerin herhangi birinin bulunması tek başına beyin tümörü olduğu anlamına gelmez. Beyin tümörlerinde görülebilen yakınmaların önemli bölümü başka hastalık ve durumlarda da ortaya çıkabilir.
Beyin tümörü baş ağrısı nasıl olur?
Baş ağrısı, beyin tümörü denildiğinde en fazla endişe yaratan belirtilerden biridir. Ancak baş ağrılarının büyük çoğunluğunun nedeni beyin tümörü değildir.
Mayo Clinic'e göre beyin tümörü bulunan kişilerin yaklaşık yarısında baş ağrısı görülebilir. Tümör büyüdükçe çevresindeki dokulara baskı yapabilir veya kafa içi basıncının yükselmesine katkıda bulunabilir.
Tümörle ilişkili baş ağrısı bazı kişilerde sabah uyandıktan sonra daha belirgin olabilir. Öksürme veya ıkınma gibi kafa içi basıncını artıran durumlarda ağrı kötüleşebilir. Bazı hastalarda zaman içinde baş ağrısının sıklığı veya şiddeti değişebilir.
Bununla birlikte ağrının şekline bakarak beyin tümörü tanısı konulamaz. Migren ve gerilim tipi baş ağrısı gibi çok daha sık görülen durumlar benzer özellikler gösterebilir.
Yeni başlayan nöbet neden önemli?
Daha önce epilepsi veya nöbet öyküsü bulunmayan bir kişide ortaya çıkan nöbet tıbbi değerlendirme gerektirir.
Beyindeki bir tümör, çevresindeki sinir hücrelerinin elektriksel aktivitesini etkileyerek nöbetlere yol açabilir. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü de nöbetleri beyin tümörlerinin olası klinik belirtileri arasında sayıyor.
Ancak nöbetin de enfeksiyonlardan metabolik bozukluklara, damar hastalıklarından epilepsiye kadar birçok farklı nedeni olabilir. Nedeni uygun tıbbi değerlendirmeyle belirlenmelidir.
Tümörün bulunduğu yer belirtileri değiştirebilir
Beynin farklı bölgeleri farklı görevleri yürüttüğü için tümörün yerleşimi belirtilerin niteliğini önemli ölçüde etkileyebilir.
Frontal loblar düşünme, davranış ve hareketle ilişkilidir. Bu bölgede gelişen tümörlerde kişilik veya davranış değişiklikleri, unutkanlık, hareket ve yürüme sorunları ortaya çıkabilir.
Parietal bölgedeki oluşumlar duyusal bilgilerin işlenmesini etkileyebilir.
Oksipital lob görmeyle yakından ilişkilidir. Bu bölgedeki bir tümör görme kaybı veya görme alanında değişikliklere neden olabilir.
Temporal loblar ise hafıza ve duyusal bilgilerin işlenmesinde rol oynar. Bu bölgedeki tümörlerde hafıza sorunlarının yanı sıra bazı olağan dışı koku, tat veya duyusal deneyimler görülebilir.
Dolayısıyla “beyin tümörünün tek bir tipik belirtisi”nden söz etmek doğru değildir.
Belirtiler ne kadar hızlı gelişir?
Belirtilerin ortaya çıkış hızı da değişebilir.
Yavaş büyüyen bazı tümörlerde yakınmalar aylar, hatta daha uzun süre içinde belirginleşebilir. Kişi başlangıçtaki hafif değişiklikleri fark etmeyebilir.
Daha hızlı büyüyen kötü huylu tümörlerde ise belirtiler daha kısa zaman içinde ortaya çıkabilir veya hızla kötüleşebilir.
Ancak belirtilerin hızlı veya yavaş gelişmesi tek başına tümörün iyi ya da kötü huylu olduğunu göstermez.
Beyin tümörü neden olur?
Primer beyin tümörlerinin büyük bölümünde tümörün neden geliştiğini kesin olarak söylemek mümkün değildir.
Hücrelerin DNA'sındaki değişiklikler kontrolsüz büyümeye yol açabilir. Bazı kalıtsal sendromlar beyin tümörü riskini artırabilse de kalıtsal beyin tümörleri genel olarak nadirdir.
Yüksek doz iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalmak da bilinen risk faktörlerinden biridir.
Cep telefonu beyin tümörüne neden olur mu?
Bu konuda uzun yıllardır araştırmalar yürütülüyor. Mayo Clinic, cep telefonları ve radyo dalgaları gibi günlük yaşamda karşılaşılan düşük düzeyli radyofrekans enerjisinin beyin tümörlerine neden olduğuna ilişkin ikna edici kanıt bulunmadığını belirtiyor.
Bu alan araştırılmaya devam etmekle birlikte mevcut kanıtlar, cep telefonu kullanımının beyin tümörüne neden olduğunu söylemek için yeterli değildir.
Beyin tümörü nasıl teşhis edilir?
Belirtiler beyin tümörünü düşündürdüğünde değerlendirme genellikle ayrıntılı tıbbi öykü ve nörolojik muayeneyle başlar.
Görme, işitme, denge, koordinasyon, refleksler, kas gücü ve diğer nörolojik işlevler değerlendirilebilir. Klinik duruma göre özellikle manyetik rezonans görüntüleme (MR) başta olmak üzere görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.
Bir kitlenin saptanması ise değerlendirmeyi sona erdirmez. Tümörün kesin türünün belirlenmesinde doku özellikleri ve gerektiğinde moleküler incelemeler önem taşır.
Dünya Sağlık Örgütü'nün güncel merkezi sinir sistemi tümörleri sınıflandırması da yalnızca mikroskop altındaki görünüme değil, birçok tümör için moleküler özelliklere giderek daha fazla önem veriyor.
Beyin tümörleri 1'den 4'e kadar derecelendirilebilir
Beyin tümörlerinde birçok başka kanserde kullanılan klasik “evre” yaklaşımından farklı olarak tümörün biyolojik özelliklerini anlatmak için derece kavramı önem taşır.
WHO sınıflandırmasında merkezi sinir sistemi tümörleri türlerine ve biyolojik özelliklerine göre değerlendirilir. Daha düşük dereceli bazı tümörler genellikle daha yavaş davranırken yüksek dereceli tümörler daha agresif seyredebilir.
Ancak hastanın durumu yalnızca dereceye bakılarak değerlendirilmez. Tümörün tipi, moleküler özellikleri, bulunduğu bölge, yaygınlığı, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu tedavi planını etkileyebilir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Sürekli devam eden, giderek değişen veya kişiyi endişelendiren yeni nörolojik belirtiler tıbbi değerlendirme gerektirir.
Özellikle daha önce olmayan nöbet, yeni gelişen konuşma veya görme bozukluğu, kol ya da bacakta güç kaybı, belirgin denge bozukluğu veya bilinç değişikliği gibi akut nörolojik belirtilerde gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.
Tek başına baş ağrısı beyin tümörü anlamına gelmez. Ancak kişinin alışılmış baş ağrısı düzeninden belirgin biçimde farklı, giderek kötüleşen veya başka nörolojik değişikliklerin eşlik ettiği yeni bir baş ağrısının değerlendirilmesi önemlidir.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel sağlık bilgisi vermek amacıyla hazırlanmıştır ve tanı veya tedavi önerisi değildir. Yeni başlayan nöbet, ani güçsüzlük, konuşma veya görme bozukluğu, bilinç değişikliği gibi belirtilerde acil tıbbi değerlendirme gerekir.
KAYNAKLAR
Mayo Clinic — Brain Tumor: Symptoms and Causes
National Cancer Institute — Adult Central Nervous System Tumors Treatment (PDQ)
WHO/IARC — WHO Classification of Tumours: Central Nervous System Tumours
