Dişlerinizi fırçaladıktan sonra lavaboya eğilip ağzınızı bol suyla çalkalıyorsanız, yıllardır doğru sandığınız bir alışkanlığı yeniden düşünmeniz gerekebilir. Florürlü diş macunuyla fırçalama sonrasında önerilen yaklaşım, fazla macunu tükürmek ancak ağzı hemen suyla çalkalamamak.
Nedeni oldukça basit. Su, fırçalama sonrasında dişlerin ve ağız dokularının çevresinde kalan yoğun florürü seyrelterek uzaklaştırabiliyor. Oysa florürün ağızda bir süre daha kalması, diş minesinin çürüğe karşı korunmasına yardımcı oluyor.
“Fırçala, tükür, çalkalama” ne anlama geliyor?
İngiltere Ulusal Sağlık Servisi, dişlerin yaklaşık iki dakika boyunca florürlü diş macunuyla günde iki kez fırçalanmasını öneriyor.
Fırçalama bittikten sonra ağızda kalan fazla diş macunu tükürülüyor. Ardından ağız suyla yıkanmıyor.
İngiltere'nin kanıta dayalı ağız sağlığı rehberinde de yetişkinler için bu öneri güçlü tavsiye olarak yer alıyor: Florürlü macunla fırçaladıktan sonra tükürmek, fakat suyla çalkalamamak.
Su florüre ne yapıyor?
Florür diş minesinin asit saldırılarına karşı daha dayanıklı hale gelmesine yardımcı oluyor ve erken mineral kaybının onarımını destekliyor.
Diş macunuyla fırçalama bittikten sonra ağızda bir miktar florür kalıyor. Ağzın bol miktarda suyla çalkalanması bu florürün konsantrasyonunu düşürüyor.
Deneysel çalışmalar da kullanılan su miktarı arttıkça ağızda tutulan florür miktarının azaldığını gösteriyor.
Bu yüzden amaç ağızda diş macunu köpüğüyle dolaşmak değil; fazla macunu tükürürken florürün tamamını hemen suyla yıkamamak.
Bu önerinin kanıtı ne kadar güçlü?
Burada önemli bir bilimsel ayrıntı var.
Fırçalama sonrasında suyla çalkalamanın florürün ağızda tutulmasını azalttığını gösteren çalışmalar mevcut. İngiltere'nin kanıta dayalı ağız sağlığı rehberi de “tükür, çalkalama” yaklaşımını yetişkinlerde diş çürüğünün önlenmesi için güçlü biçimde öneriyor.
Ancak doğrudan “çalkalamayan kişilerde şu kadar daha az çürük oluşur” sorusuna yanıt veren yüksek kaliteli uzun dönem klinik çalışmalar sınırlı.
Bilimsel değerlendirmelerde de fırçalama sonrası çalkalama davranışına ilişkin doğrudan kanıtın mükemmel olmadığı belirtiliyor. Buna rağmen mevcut biyolojik kanıt, florürün ağızda tutulmasına ilişkin çalışmalar ve klinik rehberler aynı pratik öneride birleşiyor.
Peki ağızda macun kalması zararlı mı?
Normal miktarda florürlü diş macunu kullanan yetişkinlerde öneri macunu yutmak değil, fazla kısmını tükürmek.
Ağız tamamen suyla yıkanmadığı için az miktarda diş macunu ve florür dişlerin çevresinde kalıyor. Amaç da bu.
Çocuklarda ise kullanılan macun miktarı yaşa göre özellikle önem taşıyor.
Üç yaşın altındaki çocuklarda çok küçük bir sürüntü miktarı, 3–6 yaş arasında ise bezelye büyüklüğünde florürlü diş macunu öneriliyor. Çocukların macunu yutmaması ve küçük yaşlarda fırçalamanın yetişkin gözetiminde yapılması gerekiyor.
Ağız gargarasıyla çalkalamak daha mı iyi?
Fırçalamadan hemen sonra ağız gargarası kullanmak da ideal olmayabilir.
NHS, florür içeren gargaranın bile diş fırçalamanın hemen ardından kullanılmamasını öneriyor. Çünkü gargara, diş macunundan kalan daha yoğun florürü uzaklaştırabilir.
Florürlü gargara kullanılacaksa günün başka bir zamanı tercih edilebilir.
Örneğin öğle saatleri, diş fırçalama seansından ayrı bir zaman olabilir. Florürlü gargara kullanıldıktan sonra da belirli bir süre yiyecek ve içecek tüketilmemesi önerilebilir; kullanılan ürünün talimatları dikkate alınmalıdır.
Diş macunundaki florür miktarı da önemli
Yetişkinler için yalnızca “florürlü” yazması değil, macundaki florür konsantrasyonu da önem taşıyor.
NHS, çoğu yetişkinin en az 1.350 ppm florür içeren diş macunu kullanmasını öneriyor. İngiltere'nin koruyucu ağız sağlığı rehberinde genel yetişkin nüfus için 1.350–1.500 ppm aralığı yer alıyor.
Diş çürüğü riski yüksek kişilerde diş hekimi daha yüksek florür içeren reçeteli ürünler önerebilir.
Bu tür yüksek florürlü macunlar herkesin kendi kararıyla kullanacağı standart ürünler değildir.
Ne zaman diş fırçalamalı?
Genel öneri dişleri florürlü diş macunuyla günde en az iki kez yaklaşık iki dakika fırçalamak.
Bunlardan birinin gece yatmadan hemen önce olması özellikle öneriliyor. Diğer fırçalama günün başka uygun bir zamanında yapılabilir.
Manuel veya elektrikli diş fırçası arasında herkes için mutlak bir üstünlükten çok, bütün diş yüzeylerinin doğru ve düzenli temizlenmesi önem taşıyor.
Dişlerin arasının diş ipi veya uygun ara yüz fırçasıyla temizlenmesi de ağız bakımının ayrı bir parçası.
En basit değişiklik son birkaç saniyede
Diş fırçalama alışkanlığınızı baştan sona değiştirmeniz gerekmiyor.
Florürlü diş macunuyla dişlerinizi uygun şekilde fırçaladıktan sonra fazla macunu tükürün. Ardından lavabodan bir avuç su alıp ağzınızı hemen çalkalamayın.
Kısacası, diş macununun dişler üzerinde bıraktığı florürü hemen yıkayıp uzaklaştırmamak hedefleniyor.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel ağız ve diş sağlığı bilgilendirmesidir. Çocuklarda kullanılacak diş macunu miktarı ve florür yoğunluğu yaşa göre değişir. Sık çürük, diş hassasiyeti, ağız kuruluğu veya başka bir ağız sağlığı sorununuz varsa diş hekiminizin kişisel önerisini izleyin.
KAYNAKLAR
National Health Service — How to Keep Your Teeth Clean
UK Office for Health Improvement and Disparities — Delivering Better Oral Health: An Evidence-Based Toolkit for Prevention
British Dental Journal — Post-Brushing Rinsing for the Control of Dental Caries: Exploration of the Available Evidence
Caries Research — The Influence of Rinsing Routines on Fluoride Retention After Toothbrushing
