Bipolar Bozukluk ve Narsisistik Kişilik Bozukluğu Birlikte Görülebilir mi?
Bir insanın kendisini herkesten üstün görmesi, eleştiriye sert tepki vermesi, aşırı özgüven sergilemesi veya çevresindeki insanlarla sürekli çatışma yaşaması farklı psikolojik süreçlerle ilişkili olabilir. Bu davranışlar kimi zaman narsisistik kişilik özelliklerini düşündürürken, kimi zaman bipolar bozukluğun mani döneminde ortaya çıkabilir.
Peki bir insanda hem bipolar bozukluk hem de narsisistik kişilik bozukluğu bulunabilir mi?
Bilimsel araştırmalara göre cevap evet. Ancak iki durumun birlikte görülmesiyle birbirine benzeyen belirtiler göstermesi aynı anlama gelmiyor.
Psikiyatri literatürü, özellikle büyüklenmecilik, aşırı özgüven, dürtüsellik ve kişilerarası ilişkilerde yaşanan güçlüklerin değerlendirilmesinde dikkatli olunması gerektiğini ortaya koyuyor.
Bilimsel araştırmalar ne gösteriyor?
2023 yılında Clinical Psychology & Psychotherapy dergisinde yayımlanan kapsamlı bir derleme, bipolar bozukluk ile narsisizm arasındaki ilişkiyi mercek altına aldı.
Madeline G. Nagel, David K. Marcus ve Virgil Zeigler-Hill tarafından hazırlanan çalışmada, iki psikiyatrik durumun yalnızca dışarıdan benzer görünen davranışlar nedeniyle değil, bazı ortak psikolojik özellikler bakımından da ilişkili olabileceği değerlendirildi.
Araştırmacılar özellikle üç alana dikkat çekti: Ödül arayışı, olumsuz deneyimlerden kaçınma eğilimi ve sosyal ilişkilerdeki davranış örüntüleri.
Bununla birlikte bilim insanları, iki durum arasındaki ilişkinin hangi mekanizmalarla ortaya çıktığının henüz kesin olarak açıklanamadığını vurguladı.
Mani döneminde narsisistik davranışlar ortaya çıkabilir
Bu konudaki dikkat çekici araştırmalardan biri, 1998 yılında Journal of Personality Disorders dergisinde yayımlandı.
Harvard Tıp Fakültesi ile bağlantılı araştırmacıların yürüttüğü çalışmada, bipolar bozukluğu bulunan hastaların mani dönemindeki ve duygu durumlarının dengeli olduğu dönemlerdeki narsisistik özellikleri karşılaştırıldı.
Sonuçlar dikkat çekiciydi.
Mani dönemindeki bipolar hastalar, araştırmada kullanılan narsisistik kişilik bozukluğuyla ilişkili 14 ölçütün 12’sinde narsisistik hasta grubuyla benzerlik gösterdi.
Ancak hastaların duygu durumları dengelendiğinde bu benzerlik belirgin biçimde azaldı.
Üstelik dengeli dönemdeki bipolar hastalarda, diğer psikiyatri hastalarına kıyasla daha yüksek düzeyde patolojik narsisizm saptanmadı.
Bu bulgular önemli bir ayrımı ortaya koydu: Bir kişinin mani döneminde narsisistik özellikler göstermesi, mutlaka narsisistik kişilik bozukluğuna sahip olduğu anlamına gelmiyor.
İki bozukluk aynı kişide bulunabilir mi?
Psikiyatride bir kişide birden fazla ruhsal bozukluğun birlikte bulunması eş tanı veya komorbidite olarak adlandırılıyor.
Bipolar bozukluk ile narsisistik kişilik bozukluğu arasında da böyle bir birliktelik mümkün.
2023 tarihli derlemede değerlendirilen klinik araştırmalarda, bipolar hastalar arasında narsisistik kişilik bozukluğu tanısı oranlarının bazı örneklemlerde yüzde 4,5 ile yüzde 8,3 arasında değiştiği bildirildi.
Bu oranlar, araştırmalara katılan belirli hasta gruplarına ait. Dolayısıyla bütün bipolar hastalar için geçerli bir sıklık olarak yorumlanamıyor.
Araştırmaların ortak mesajı ise açık: Bipolar bozukluk tanısı, kişinin ayrıca narsisistik kişilik bozukluğu taşıma ihtimalini ortadan kaldırmıyor.
Bipolar bozukluk ile narsisizm arasındaki temel fark ne?
İki durum arasındaki en önemli farklılıklardan biri belirtilerin zaman içerisindeki seyri.
Bipolar bozukluk, kişinin duygu durumunda, enerjisinde ve etkinlik düzeyinde belirgin değişimlerin yaşandığı dönemlerle karakterize.
Mani döneminde kişi normalden çok daha enerjik hissedebilir, daha az uyuyabilir, hızlı konuşabilir ve kendi yetenekleri hakkında gerçekçi olmayan değerlendirmelerde bulunabilir.
Bazı hastalarda aşırı harcama, riskli kararlar ve dürtüsel davranışlar da görülebilir.
Narsisistik kişilik bozukluğu ise uzun süre devam eden ve kişinin farklı yaşam alanlarına yansıyan bir kişilik örüntüsüdür.
Kendisini aşırı önemli görme, özel muamele bekleme, sürekli takdir edilme ihtiyacı ve başkalarının duygu ve ihtiyaçlarını anlamakta zorlanma bu örüntünün parçaları olabilir.
Temel ayrım, davranışların yalnızca belirli duygu durum dönemlerinde mi ortaya çıktığı, yoksa kişinin yaşamında uzun süredir devam eden bir özellik mi olduğudur.
Bununla birlikte her iki durumda da davranışların şiddeti ve görünümü kişiden kişiye değişebilir.
Eleştiriye tahammülsüzlük ve öfke ne anlama geliyor?
Eleştirildiğinde öfkelenmek, başkalarını suçlamak veya kendi görüşlerini sürekli üstün tutmak, tek başına narsisistik kişilik bozukluğu tanısı koydurmaz.
Narsisistik özellikleri belirgin kişilerde eleştiriler, kişinin kendilik algısına yönelik tehdit olarak algılanabilir. Bu durum yoğun savunmacı tepkilerle veya öfkeyle ilişkili olabilir.
Bipolar bozukluğun mani ya da karma özellikli dönemlerinde ise sinirlilik, huzursuzluk ve dürtüsellik belirginleşebilir.
Dolayısıyla benzer görünen bir öfke davranışının altında farklı psikiyatrik mekanizmalar bulunabilir.
Uzman değerlendirmesinde yalnızca öfkenin varlığı değil; ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi koşullarda ortaya çıktığı ve diğer belirtilerle ilişkisi önem taşır.
İkisi birlikte olduğunda ilişkiler nasıl etkilenebilir?
Bipolar bozukluk ve narsisistik kişilik bozukluğu birlikte bulunduğunda, kişinin yakın ilişkilerinde birden fazla psikolojik güçlük aynı dönemde etkili olabilir.
Bipolar bozukluğun aktif dönemlerinde artan dürtüsellik, uyku değişiklikleri ve duygu durum dalgalanmaları ilişkilerde gerilim oluşturabilir.
Buna kalıcı narsisistik özellikler eşlik ediyorsa eleştiriye duyarlılık, karşılıklı ihtiyaçları gözetmekte zorlanma ve çatışmalı iletişim gibi sorunlar da tabloya eklenebilir.
Ancak bu özelliklerin her hastada ortaya çıkması beklenmez. İki tanının birlikte bulunması, kişinin mutlaka saldırgan, manipülatif veya empati kuramayan biri olduğu anlamına gelmez.
İlişkiler üzerindeki etkiler, belirtilerin ağırlığına, kişinin işlevselliğine, tedaviye ve bireysel özelliklerine bağlı olarak değişir.
Tanı koyarken neden acele edilmemeli?
Bipolar bozukluk ile narsisistik kişilik bozukluğunun ayırt edilmesi, özellikle mani döneminde güçleşebilir.
Bunun temel nedeni, mani sırasında gözlenen büyüklenmecilik ve aşırı özgüvenin narsisistik kişilik özellikleriyle benzerlik göstermesidir.
Bu nedenle psikiyatrik değerlendirmede kişinin yalnızca o andaki davranışlarına değil, geçmişine ve belirtilerin zaman içindeki değişimine de bakılması gerekir.
Narsisistik kişilik bozukluğu açısından yapılacak değerlendirmenin, bipolar bozukluğa bağlı aktif duygu durum belirtilerinin yatıştığı dönemde gerçekleştirilmesi daha güvenilir bir yaklaşım sağlar.
Aile üyelerinden alınan bilgiler, önceki atakların özellikleri ve kişinin uzun dönemli ilişki örüntüleri de tanısal değerlendirmeye katkıda bulunabilir.
İki tanı birlikteyse tedavi nasıl planlanıyor?
Bipolar bozuklukta temel hedef, duygu durum ataklarını tedavi etmek ve yeni atakların ortaya çıkma riskini azaltmaktır.
Tedavide hastanın klinik durumuna göre duygu durum düzenleyici ilaçlar, bazı antipsikotikler, psikoeğitim ve psikoterapi yaklaşımları kullanılabilir.
Narsisistik kişilik bozukluğunda ise uzun süreli psikoterapi, kişinin kendilik algısını, duygusal tepkilerini ve ilişki biçimlerini ele almak açısından önem taşır.
İki bozukluğun birlikte bulunduğu hastalarda tedavinin kişinin ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi gerekir.
Bununla birlikte, yalnızca bu iki tanının birlikte bulunduğu hastalara yönelik tedavileri karşılaştıran bilimsel araştırmalar sınırlıdır.
Her büyüklenmecilik narsisizm değildir
Bilimsel yayınların ortaya koyduğu en önemli noktalardan biri, psikiyatrik belirtilerin dışarıdan göründüğünden daha karmaşık olabilmesidir.
Büyüklenmecilik, aşırı özgüven, eleştiriye duyarlılık veya ilişkilerde yaşanan çatışmalar farklı ruhsal durumlarda görülebilir.
Bipolar bozukluğun mani döneminde narsisistik özelliklere benzeyen davranışlar gelişebilir. Bazı kişilerde ise bipolar bozukluğa bağımsız bir narsisistik kişilik bozukluğu eşlik edebilir.
Bu nedenle davranışlardan hareketle bir kişiye “bipolar” veya “narsist” tanısı koymak bilimsel açıdan doğru değildir.
Belirleyici olan, kişinin yalnızca nasıl davrandığı değil, bu davranışların ne zaman ortaya çıktığı, ne kadar sürdüğü ve yaşamının hangi alanlarını etkilediğidir.
TIBBİ UYARI
Bu haber bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Bipolar bozukluk ve narsisistik kişilik bozukluğu tanıları yalnızca yetkin ruh sağlığı uzmanlarının kapsamlı klinik değerlendirmesiyle konulabilir. Yakın çevrede gözlenen davranışlar veya internet üzerinden uygulanan testler tanı koymak için yeterli değildir.
KAYNAKLAR
- Nagel MG, Marcus DK, Zeigler-Hill V. Bipolar disorders and narcissism: Diagnostic concerns, conceptual commonalities and potential antecedents. Clinical Psychology & Psychotherapy. 2023;30(2):235–249. DOI: 10.1002/cpp.2796.
- Stormberg D, Ronningstam E, Gunderson J, Tohen M. Brief communication: Pathological narcissism in bipolar disorder patients. Journal of Personality Disorders. 1998;12(2):179–185. DOI: 10.1521/pedi.1998.12.2.179.
