Rutin kan tahlillerinde sık görülen AST ve ALT değerleri, genç yaşta gelişen kolorektal kanserle ilgili beklenmedik bir araştırmanın merkezinde yer aldı. ABD’de 18–44 yaşındaki 11.469 yetişkinin sağlık kayıtlarının incelendiği analizde, AST veya ALT düzeyi 14 U/L’nin altında olan kişilerde erken başlangıçlı kolorektal kanser tanısı alma olasılığı daha yüksek bulundu.
AST değeri 14 U/L’nin altında olanlarda kolorektal kanser tanısı olasılığı, AST değeri 14–29 U/L aralığında olanlara göre yüzde 65 daha yüksekti. ALT için de benzer bir ilişki görüldü: ALT değeri 14 U/L’nin altında olanlarda tanı olasılığı yüzde 68 daha yüksekti.
Ancak araştırmanın verdiği mesaj “AST veya ALT düşükse kanser vardır” değil. Veriler yalnızca istatistiksel bir ilişki gösteriyor. Düşük AST ve ALT’nin kolorektal kansere neden olduğu gösterilmiş değil ve bu değerler mevcut durumda kolorektal kanser tarama testi olarak kullanılmıyor.
11 binden fazla yetişkinin sağlık kayıtları incelendi
Epic Research tarafından 9 Eylül 2026’da yayımlanan analizde, Ocak 2017 ile Mart 2025 arasında ilk kolorektal kanser taramasını yaptıran 18–44 yaşındaki 11.469 ABD’li yetişkin değerlendirildi.
Araştırmaya alınan kişilerin taramadan önceki üç yıl içinde en az bir AST veya ALT sonucu bulunuyordu. Daha önce kanser tanısı bulunanlar, inflamatuvar bağırsak hastalığı veya Lynch sendromu bulunanlar ile belirlenen dönemde gebe olan kişiler çalışma dışında bırakıldı.
Kolorektal kanser taramasından sonraki bir yıl içerisinde kanser tanısı alan hastalar, kanser tanısı almayan kişilerle yaş, cinsiyet, tarama yılı ve laboratuvar testlerinin zamanlaması açısından karşılaştırıldı.
AST ve ALT nedir?
AST, yani aspartat aminotransferaz, karaciğerin yanı sıra kas ve başka dokularda da bulunan bir enzimdir. ALT, yani alanin aminotransferaz ise karaciğerle daha yakından ilişkili bir enzim olarak değerlendirilir.
Klinik uygulamada hekimler çoğunlukla AST ve ALT yüksekliğine odaklanır. Çünkü yüksek değerler karaciğer hücre hasarı başta olmak üzere çeşitli durumlarda görülebilir.
Bu araştırmada dikkat çeken taraf ise ilişkinin ters yönde bulunması oldu.
AST 14 U/L’nin altındaysa yüzde 65 daha yüksek olasılık
Araştırmacılar AST ve ALT değerlerini üç grupta değerlendirdi: 14 U/L’nin altı, 14–29 U/L ve 30 U/L veya üzeri.
AST düzeyi 14 U/L’nin altında olan yetişkinlerde erken başlangıçlı kolorektal kanser tanısı olasılığı, 14–29 U/L grubuna göre yüzde 65 daha yüksek bulundu.
ALT düzeyi 14 U/L’nin altında olanlarda ise tanı olasılığı yüzde 68 daha yüksekti.
Buradaki yüzdeler mutlak kanser riskini ifade etmiyor. Bir kişinin kanser olma ihtimalinin yüzde 65 veya yüzde 68 olduğu anlamına da gelmiyor. Bunlar araştırmadaki referans grupla karşılaştırılan göreceli tanı olasılıkları.
Yüksek AST ve ALT’de ters yönde ilişki görüldü
Analizde AST’nin 30 U/L veya üzerinde olması, 14–29 U/L aralığına kıyasla yüzde 22 daha düşük kolorektal kanser tanısı olasılığıyla ilişkilendirildi.
ALT’nin 30 U/L veya üzerinde olması ise yüzde 29 daha düşük olasılıkla ilişkiliydi.
Bu bulgunun “AST ve ALT’yi yükseltmek koruyucudur” şeklinde yorumlanması yanlış olur. Çalışma böyle bir neden-sonuç ilişkisini göstermiyor ve karaciğer enzimlerini yükseltmeye çalışmanın herhangi bir koruyucu etkisine ilişkin kanıt sunmuyor.
Üç yıllık değişim de araştırıldı
Araştırmacılar yalnızca tek bir laboratuvar değerine değil, AST ve ALT’nin önceki üç yıldaki değişimine de baktı.
AST’nin üç yıllık dönemde yükselmesi, sabit kalan değerlere kıyasla yüzde 27 daha düşük kolorektal kanser tanısı olasılığıyla ilişkilendirildi. ALT yükseliğinde bu oran yüzde 26 olarak bulundu.
Buna karşılık AST veya ALT’nin zaman içinde düşmesi ile kolorektal kanser arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmadı.
Bu ayrıntı önemli. Araştırma, “AST veya ALT zamanla düşüyorsa kanser gelişiyor” şeklinde yorumlanabilecek bir bulgu ortaya koymadı.
Diğer metabolik kan testlerinde aynı ilişki görülmedi
Analizde trigliserid, HDL kolesterol ve trigliserid/HDL oranı da incelendi. Araştırmacılar bu parametrelerin düzeyleri veya zaman içindeki değişimleriyle erken başlangıçlı kolorektal kanser arasında anlamlı bir ilişki saptamadı.
Karşılaştırma amacıyla değerlendirilen serum potasyumu da kolorektal kanserle ilişkili bulunmadı.
Düşük AST ve ALT neden kolorektal kanserle ilişkili olabilir?
Bunun cevabı henüz bilinmiyor.
AST yalnızca karaciğerde bulunmadığı için düşük değerlerin kas kütlesiyle ilişkili olabileceği biliniyor. Düşük AST ve ALT düzeyleri bazı kişilerde düşük kas kütlesi, beslenme durumu veya genel sağlık durumuyla bağlantılı olabilir.
Bu nedenle araştırmacılar, kolorektal kanserle görülen ilişkinin doğrudan AST veya ALT’den kaynaklanmak zorunda olmadığını belirtiyor. Enzimleri düşük tutan başka bir biyolojik veya metabolik durum aynı zamanda kanser olasılığıyla ilişkili olabilir.
Araştırmada vücut kitle indeksi, kilo değişimi, sigara kullanımı, alkol kullanım bozukluğu, diyabet, hipertansiyon, yağlı karaciğer hastalığı, yetersiz beslenme ile insülin ve statin kullanımı gibi çok sayıda değişken hesaba katıldı.
Buna rağmen gözlemsel araştırmalarda ölçülemeyen veya kayıtlara tam olarak yansımayan faktörlerin etkisini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değil.
AST veya ALT düşükse kolonoskopi yaptırmak gerekir mi?
Tek başına düşük AST veya ALT sonucu nedeniyle kolonoskopi yaptırılması gerektiğine dair bir öneri bulunmuyor.
Araştırma, bu iki enzimin kolorektal kanser taramasında kullanılabilecek bağımsız bir test olduğunu göstermedi. Bulguların önce başka hasta gruplarında ve tercihen ileriye dönük çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
ABD’de American Cancer Society’nin 2026 kılavuzu, ortalama risk taşıyan yetişkinlerde düzenli kolorektal kanser taramasına 45 yaşında başlanmasını öneriyor.
Ailesinde kolorektal kanser veya bazı polip türleri bulunanlar, Lynch sendromu gibi kalıtsal sendromlara sahip kişiler veya inflamatuar bağırsak hastalığı gibi yüksek risk oluşturan durumları bulunanlarda taramaya daha erken başlanması gerekebilir. Bu kişiler için zamanlama bireysel risk durumuna göre belirlenir.
45 yaşından küçükseniz belirtiler yine de önemli
Rutin taramanın belli bir yaşta başlaması, daha genç kişilerde belirtilerin bekletilmesi gerektiği anlamına gelmiyor.
Erken başlangıçlı kolorektal kanser üzerine yapılan sistematik incelemelerde rektal kanama, karın ağrısı ve bağırsak alışkanlığındaki değişiklikler sık bildirilen yakınmalar arasında. Demir eksikliği anemisi de değerlendirilmesi gereken bulgulardan biri.
Dışkıda kan veya makattan kanama, açıklanamayan ve devam eden bağırsak alışkanlığı değişikliği, uzun süren karın ağrısı, nedeni açıklanamayan demir eksikliği anemisi veya istemsiz kilo kaybı varsa yaş nedeniyle belirtileri önemsiz kabul etmemek gerekir.
Araştırmanın önemli sınırlılıkları var
Epic Research analizi hakemli bir bilimsel dergide yayımlanmış çalışma değil. Elektronik sağlık kayıtlarından elde edilen veriler kullanılarak yapılan gözlemsel bir analiz.
Çalışmaya yalnızca kolorektal kanser taraması yaptırmış ve daha önce AST veya ALT testi yapılmış kişiler dahil edildi. Bu nedenle sonuçların genel 18–44 yaş nüfusuna aynı şekilde uygulanıp uygulanamayacağı bilinmiyor.
AST ve ALT değerleri ilaçlar, akut hastalıklar ve farklı fizyolojik koşullardan etkilenebilir. Araştırmacılar çok sayıda olası karıştırıcı faktör için istatistiksel düzeltme yapsa da bunların tamamının kontrol edilmesi mümkün değil.
En kritik nokta ise şu: araştırma bir ilişki saptadı, nedensellik göstermedi. AST veya ALT düşüklüğünün kolorektal kanserin erken belirtisi, nedeni ya da güvenilir bir biyobelirteci olduğu henüz kanıtlanmış değil.
Rutin kan tahlilleri gelecekte risk modellerine girebilir mi?
Çalışmanın bilimsel açıdan ilgi çekici tarafı burada yatıyor. Hastaların yıllar içinde zaten yaptırdığı rutin kan testlerinden elde edilen bilgiler, ileride yaş, aile öyküsü, belirtiler ve başka sağlık verileriyle birlikte risk tahmin modellerinin parçası olabilir.
Ancak bunun klinik uygulamaya geçebilmesi için AST ve ALT bulgusunun bağımsız araştırma gruplarında tekrarlanması, gerçek mutlak riskin belirlenmesi ve böyle bir modelin mevcut tarama yöntemlerinden ne kadar ek fayda sağladığının gösterilmesi gerekiyor.
Şimdilik düşük AST veya ALT sonucu tek başına kolorektal kanser göstergesi olarak kabul edilmiyor.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacı taşır. AST veya ALT sonucunu tek başına kanser göstergesi olarak değerlendirmeyin. Süregelen bağırsak yakınmaları, kanama, demir eksikliği anemisi veya kişisel/ailevi risk faktörleri varsa hekime başvurun.
KAYNAKLAR
Epic Research — Low AST and ALT Levels Are Associated with Higher Likelihood of Early-Onset Colorectal Cancer in Adults Under 45, 2026
American Cancer Society — Colorectal Cancer Screening Guideline Update, 2026
Wolf AMD ve arkadaşları — Colorectal cancer screening: An update to the American Cancer Society guideline, CA: A Cancer Journal for Clinicians, 2026. DOI: 10.3322/caac.70083
JAMA Network Open — Red Flag Signs and Symptoms for Patients With Early-Onset Colorectal Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis, 2024
National Cancer Institute — Colorectal Cancer Screening and Early-Onset Colorectal Cancer kaynakları
