Katılan taraflar ve ilk kararlar ile konferansın Türkiye ve dünya açısından önemi

Antalya’da COP31’in açılışında taraflar çalışma gündemlerini ve teknoloji, kapasite geliştirme ve idari işlere ilişkin bir dizi metni kabul etti. Türkiye, iklim risklerine karşı sağlık sistemlerini güçlendirmek için uluslararası bir girişim başlattı. 12 Kasım itibarıyla konferansın genel sonuç kararı üzerindeki görüşmeler sürüyor. [1–3, 24]

Antalya EXPO Merkezi’ndeki konferans 9 Kasım’da açıldı. Takvimde kapanış 20 Kasım. Aynı konferans çatısı altında BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi tarafları COP31’de, Kyoto Protokolü tarafları CMP21’de, Paris Anlaşması tarafları CMA8’de toplanıyor. Uygulama ile bilimsel ve teknolojik danışmanlıktan sorumlu iki yardımcı organ da Antalya’da çalışıyor. Açılışta kabul edilen metinler, ilgili oldukları sözleşme veya anlaşmanın karar kayıtlarına giriyor. [1]

Türkiye ve Avustralya’nın görevleri

Türkiye konferansa ve Liderler Zirvesi’ne ev sahipliği yapıyor. COP31 Başkanı Murat Kurum, konferansın siyasi temsilini ve Türkiye’nin başkanlık görevlerini yürütüyor. Avustralya’nın İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, iki ülkenin mutabakatı uyarınca müzakerelere başkanlık ediyor. Türkiye aynı zamanda, hükümetlerin yanı sıra kentlerin, şirketlerin ve sivil toplumun katılabildiği İklim Eylem Gündemi’ne liderlik ediyor. [1, 5]

Antalya’da ilk dört gün

Tarih	Doğrulanan gelişme
9 Kasım	Murat Kurum COP31 Başkanı seçildi. Üç oturumun gündemi ve açılışta bazı teknik metinler kabul edildi. Sağlık Günü’nde Antalya sağlık girişimi başlatıldı. [1–3, 24]
10 Kasım	Başkanlığın sonuç kararı istişareleri başladı. Uluslararası Enerji Ajansı enerji sistemlerinin dayanıklılığına ilişkin gözlemevini duyurdu. [2, 6]
11 Kasım	Antalya Liderler Zirvesi’nin ilk günü yapıldı. Ulusal açıklamalar, temiz enerji ve elektrifikasyon görüşmeleri ile sonuç kararı istişareleri sürdü. [2, 7]
12 Kasım	Liderler Zirvesi’nin ikinci günüydü. Karbondioksit dışındaki sera gazlarına ilişkin zirvede finansman taahhütleri açıklandı. Başkanlık dağlar ve iklim değişikliği konusunda istişare yürüttü. [2, 4, 7]

KATILIM / RESMÎ GEÇİCİ KAYIT

COP31’e hangi ülkeler kayıt yaptırdı

UNFCCC’nin 10 Kasım tarihli geçici yüz yüze katılım listesinde Avrupa Birliği dâhil 194 taraf yer alıyor. Tarafların bildirdiği temsilciler ve ek kontenjanlar birlikte sayıldığında 34.809 kayıt bulunuyor. Bu sayı, ülke ve AB delegasyonlarına ait ön kayıtları kapsıyor. Fiilî katılım, konferansın kesin kayıtlarıyla belirleniyor. [22]

Kayıt sayısı en yüksek delegasyonlar Türkiye (2.950), Brezilya (1.994), Nijerya (1.506), Çin (1.021), Endonezya (978) ve Avustralya (835) oldu. Avrupa Birliği için 271, Kırgızistan için 167 kayıt bulunuyor. ABD, Afganistan, İsrail ve Myanmar’ın adı bu geçici listede taraf delegasyonu olarak yer almıyor. [22]

Liderler Zirvesi’nin 11–12 Kasım’daki konuşmacı programı ayrı bir kayıt. Programda, ev sahibi Türkiye’nin yanı sıra Azerbaycan, Brezilya, Çin, Birleşik Krallık, Kırgızistan, Özbekistan, Bangladeş ve Tuvalu gibi ülkelerin temsilcileri ile Avrupa Komisyonu yer aldı. [7, 23]

Geçici kayıttaki 194 taraf

A–F Almanya, Andorra, Angola, Antigua ve Barbuda, Arjantin, Arnavutluk, Avrupa Birliği, Avustralya, Avusturya, Azerbaycan, Bahamalar, Bahreyn, Bangladeş, Barbados, Belarus, Belçika, Belize, Benin, Bhutan, Birleşik Arap Emirlikleri, Birleşik Krallık, Bolivya, Bosna-Hersek, Botsvana, Brezilya, Brunei, Bulgaristan, Burkina Faso, Burundi, Cabo Verde, Cezayir, Cibuti, Cook Adaları, Çad, Çekya, Çin, Danimarka, Doğu Timor, Dominika, Dominik Cumhuriyeti, Ekvador, Ekvator Ginesi, El Salvador, Endonezya, Eritre, Ermenistan, Estonya, Esvatini, Etiyopya, Fas, Fiji, Fildişi Sahili, Filipinler, Filistin Devleti, Finlandiya, Fransa.

G–K Gabon, Gambiya, Gana, Gine, Gine-Bissau, Grenada, Guatemala, Guyana, Güney Afrika, Güney Kore, Güney Sudan, Gürcistan, Haiti, Hırvatistan, Hindistan, Hollanda, Honduras, Irak, İran, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, İzlanda, Jamaika, Japonya, Kamboçya, Kamerun, Kanada, Karadağ, Katar, Kazakistan, Kenya, Kıbrıs, Kırgızistan, Kiribati, Kolombiya, Komorlar, Kongo Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kosta Rika, Kutsal Makam, Kuveyt, Kuzey Kore, Kuzey Makedonya, Küba.

L–S Laos, Lesotho, Letonya, Liberya, Libya, Lihtenştayn, Litvanya, Lübnan, Lüksemburg, Macaristan, Madagaskar, Malavi, Maldivler, Malezya, Mali, Malta, Marshall Adaları, Mauritius, Meksika, Mısır, Mikronezya Federal Devletleri, Moğolistan, Moldova, Monako, Moritanya, Mozambik, Namibya, Nauru, Nepal, Nijer, Nijerya, Nikaragua, Niue, Norveç, Orta Afrika Cumhuriyeti, Özbekistan, Pakistan, Palau, Panama, Papua Yeni Gine, Paraguay, Peru, Polonya, Portekiz, Romanya, Ruanda, Rusya, Saint Kitts ve Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent ve Grenadinler, Samoa, San Marino, Sao Tome ve Principe, Senegal, Seyşeller, Sırbistan, Sierra Leone, Singapur, Slovakya, Slovenya, Solomon Adaları, Somali, Sri Lanka, Sudan, Surinam, Suriye, Suudi Arabistan.

Ş–Z Şili, Tacikistan, Tanzanya, Tayland, Togo, Tonga, Trinidad ve Tobago, Tunus, Tuvalu, Türkiye, Türkmenistan, Uganda, Ukrayna, Umman, Uruguay, Ürdün, Vanuatu, Venezuela, Vietnam, Yemen, Yeni Zelanda, Yunanistan, Zambiya, Zimbabve.

AÇILIŞ OTURUMLARI / KARARLAR

12 Kasım itibarıyla kabul edilen kararlar

Açılış genel kurullarında hem konferansın çalışma düzeni hem de Bonn’daki hazırlık oturumundan Antalya’ya iletilen bazı karar metinleri ele alındı. Aşağıdaki tablo, 9 Kasım oturumunda doğrulanabilen adımları gösteriyor. [1, 24]

Başlık	Karar ve kapsamı
Başkanlık	Murat Kurum 9 Kasım’daki açılışta COP31 Başkanı seçildi. [24]
Çalışma gündemleri	COP31, CMP21 ve CMA8 gündemleri kabul edildi. Uygulama ile bilimsel ve teknolojik danışmanlıktan sorumlu iki yardımcı organ da kendi gündemlerini kabul etti. [1, 24]
Gözlemci kuruluşlar	COP, Sekretaryanın listesindeki kuruluşları gözlemci olarak kabul etti. [24]
Finansman mekanizması	Finansman mekanizmasının yedinci gözden geçirmesi COP32’ye ertelendi. Yeşil İklim Fonu ve diğer finansman konuları Antalya gündeminde kaldı. [1, 24]
İklim teknolojileri	COP ve CMA, Teknoloji Yürütme Komitesi ile İklim Teknolojisi Merkezi ve Ağı’nın 2025 ortak raporuna ilişkin metinleri kabul etti. [24]
Kapasite geliştirme	COP ve CMP, gelişmekte olan ülkeler ile ekonomileri geçiş sürecindeki ülkelere yönelik kapasite geliştirme çerçevelerinin gözden geçirilmesine ilişkin metinleri kabul etti. [24]
İdari ve mali konular	COP ve CMP, Sekretaryanın idari, mali ve kurumsal işleyişine ilişkin metinleri kabul etti. CMA, COP’un ilgili kararını onayladı. [24]

Genel sonuç kararı müzakerede

Başkanlık, konferansın genel sonuç kararı için 10 ve 11 Kasım’da istişareler yaptı. 12 Kasım’da BM iklim müzakere sürecinin güçlendirilmesi ve dağlık bölgelerin iklim gündemi üzerine görüşmeler yürütüldü. Sonuç kararı ve diğer müzakere başlıkları için genel kurulda kabul kaydı ve yayımlanan karar metni esas alınacak. [1–2]

LİDERLER ZİRVESİ / TAAHHÜTLER VE GİRİŞİMLER

Antalya’da hangi girişimler duyuruldu

Metan ve diğer sera gazlarına finansman taahhütleri

UNFCCC’nin 12 Kasım duyurusuna göre Çin, Birleşik Krallık ve Brezilya’nın ortak ev sahipliğindeki toplantıda 480 milyon ABD dolarını aşan yeni hayırsever finansman taahhüdü açıklandı. İklim ve Temiz Hava Koalisyonu’nun ilgili programına 25 milyon dolar ek taahhüt bildirildi. Bu tutarlar etkinlikte açıklanan taahhütleri gösteriyor. Gerçekleşen ödemeleri ve finanse edilen projeleri izlemek için daha sonra uygulama verilerine bakmak gerekecek. [4]

Ayrı bir oturumda UNEP, Kanada, Irak, Kazakistan ve Meksika’da müdahale edilen beş yeni sızıntı vakasının yaklaşık 125 bin ton metana karşılık geldiğini bildirdi. Bu veri, uyduyla saptanan sızıntılara müdahaleyi izleyen programdan geliyor. [20]

Elektrifikasyon ve iklim eyleminin izlenmesi

Türkiye’nin eylülde duyurduğu 35-by-35 girişimi, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedefliyor. Hedef ulaşım, binalar ve sanayide elektrik kullanımını kapsıyor. 11 Kasım’daki üst düzey oturum bu girişimi ele aldı. Elektrifikasyonun emisyonlara etkisini elektrik üretim bileşimi, şebekenin kapasitesi ve kesintilere karşı dayanıklılığı belirleyecek. [6–7]

UNFCCC, 12 Kasım’da şirketlerin, finans kuruluşlarının, kentlerin ve bölgelerin net sıfır planları ile ilerlemelerini açıklayabilmesi için bir şeffaflık çerçevesi başlattı. [4]

Okyanuslar ve Pasifik

Fiji’deki hazırlık toplantısında Pasifik ülkeleri 1,5°C hedefini, iklim finansmanına erişimi ve okyanusların iklim politikasındaki yerini öne çıkardı. Chris Bowen, 12 Kasım konuşmasında Antalya Okyanus Bildirgesi hazırlığında Türkiye’nin liderliğine değindi. Aynı günün resmî programında Pasifik Dayanıklılık Mekanizması için bir finansman etkinliği yer aldı. Programdaki 1,5 milyar ABD doları, kaynak seferberliği hedefi olarak sunuldu. [7–8]

Fosil yakıt kârlarına vergi çağrısı

Antalya Liderler Zirvesi’nde BM Genel Sekreteri António Guterres, fosil yakıt şirketlerinin olağanüstü kârlarının vergilendirilmesini ve gelirin iklim etkilerine açık ülkelerin toparlanmasına yönlendirilmesini önerdi. [19]

MÜZAKERELER / EMİSYON VE FİNANSMAN

Antalya’nın devraldığı iklim gündemi

Fosil yakıtlardan uzaklaşma ve 1,5 derece

Dubai’deki COP28’de kabul edilen ilk Küresel Durum Değerlendirmesi, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşılması ve geçişin adil ve planlı yürütülmesi çağrısı yaptı. Antalya’da bu çağrının enerji yatırımlarına ve ulusal politikalara nasıl yansıyacağı tartışılıyor. Elektrifikasyon, şebeke yatırımları ve metan azaltımı bu tartışmanın uygulama başlıkları. Fosil yakıtların sonuç kararında nasıl ifade edileceği, istişarelerin ardından ortaya çıkacak. [2, 6–7, 9]

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) 2026 raporunda, mevcut ulusal iklim taahhütlerinin tam uygulanması hâlinde bu yüzyıldaki küresel ısınma yaklaşık 2,6°C olarak hesaplanıyor. UNEP’in 1,5°C eşiğinin en düşük düzeyde aşılmasını öngören senaryosunda küresel sera gazı emisyonlarının 2035’te 2025 düzeyine göre yüzde 45 azalması gerekiyor. Mevcut ulusal taahhütlerin tam uygulanması aynı tarihte yüzde 11–15’lik düşüş sağlıyor. Bunlar farklı varsayımlara dayanan senaryo sonuçları. [10]

UNFCCC’nin ayrı bir değerlendirmesi, 154 tarafı temsil eden 127 yeni Ulusal Katkı Beyanı’nı (NDC) inceledi. Bu grubun 2019’daki küresel emisyonların yaklaşık yüzde 71’ini temsil ettiğini bildirdi. Ulusal beyanlar, ülkelerin azaltım hedeflerini ve bu hedeflere nasıl ulaşmayı planladıklarını gösteriyor. [21]

İklim finansmanında üç ayrı hedef

Hedef	Kaynağı ve kapsamı
Yılda en az 300 milyar ABD doları	Bakü COP29. Gelişmiş ülkelerin öncülüğünde, gelişmekte olan ülkeler için 2035’e kadar ulaşılması öngörülen yıllık iklim finansmanı hedefi. [11]
Yılda en az 1,3 trilyon ABD doları	Bakü COP29. 2035’e kadar kamu ve özel kaynaklar dâhil tüm kaynaklardan finansmanı büyütme çağrısı. [11]
Uyum finansmanında en az üç kat artış	Belém COP30. 2035’e kadar uyum finansmanını en az üç katına çıkarmak için çaba gösterilmesi çağrısı. [12]

UNEP, gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere aktarılan uluslararası kamu uyum finansmanını 2024 için 28,2–31,7 milyar dolar aralığında hesaplıyor. Gelişmekte olan ülkelerin yıllık uyum ihtiyacının 2035 itibarıyla 305 milyar dolara ulaşabileceğini öngörüyor. Antalya açısından tutarın yanı sıra kaynağın hangi koşullarla verileceği, kırılgan ülkelerin ona ne kadar hızlı ulaşabileceği ve paranın projelere nasıl aktarılacağı önem taşıyor. [13]

Kayıp ve hasar fonu

Uyum, yaklaşan zararı önleme veya azaltma çabalarını kapsıyor. Kayıp ve hasar finansmanı, iklim etkileri gerçekleştiğinde ortaya çıkan zararlarla başa çıkmaya destek oluyor. UNEP’e göre Kayıp ve Hasara Yanıt Fonu’nun ilk başvuru turunda 342 milyon dolarlık başlangıç bütçesine karşılık 2,8 milyar dolarlık talep oluştu. Fonun raporu ve fona verilecek yönlendirme Antalya’nın resmî gündeminde. [1, 13]

HALK SAĞLIĞI / HASTANELER VE İKLİM RİSKLERİ

Sağlık sistemleri Antalya’da neden gündemde

Türkiye’nin başlattığı sağlık girişimi

Türkiye’nin Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu ile Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, 9 Kasım Sağlık Günü’nde Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi’ni (AIR) duyurdu. Bağlayıcı yükümlülük getirmeyen gönüllü girişim, ülkelerin sıcak dalgaları, seller ve diğer iklim riskleri karşısında sağlık hizmetlerini sürdürmek için edindiği deneyimleri paylaşmasını amaçlıyor. DSÖ bünyesindeki İklim ve Sağlıkta Dönüştürücü Eylem İttifakı (ATACH), teknik koordinasyonu üstleniyor. [3, 14]

DSÖ, Antalya’daki girişimi 2025’te COP30’da başlatılan Belém Sağlık Eylem Planı’nın uygulanmasına destek veren bir adım olarak değerlendiriyor. DSÖ’nün 2025 sağlık ve iklim araştırmasına katılan ülkelerin yüzde 90’dan fazlası, ulusal planların uygulanmasında yetersiz finansmanı başlıca engeller arasında gösterdi. Bu nedenle bir sağlık planının etkisini değerlendirmek için bütçe, görev dağılımı ve sahadaki uygulama verileri önem taşıyor. [14]

Sağlık kuruluşları açısından uygulama

Bir sıcak dalgasında acile başvuru sayısı artarken hastane binalarının soğutma yükü de yükselir. Sel, sağlık kuruluşlarına erişimi ve su ile enerji tedarikini kesintiye uğratabilir. Bir sağlık kuruluşunun dayanıklılığı, afet sırasında hizmeti ne ölçüde sürdürebildiğiyle de ölçülebilir. Bu açıdan yoğun bakım, diyaliz, ilaç ve aşı soğuk zinciri ile sevk ağının sürekliliği birlikte ele alınabilir. [14–15]

Belém’de kabul edilen uyum göstergelerinin sağlık bölümü, bu konuların bazılarını ölçülebilir hâle getiriyor. Göstergeler arasında iklim tehlikelerine dayanıklı sağlık tesisi oranı, afet sırasında ve sonrasında temel hizmetlere erişim, sağlık çalışanlarının iklim ve sağlık alanında eğitim alması ve kırılgan grupların psikososyal desteğe erişimi bulunuyor. Antalya’da müzakere edilen konulardan biri, bu göstergelerin ülkelerde nasıl uygulanacağı. [15]

DSÖ’nün 1,6 milyon hesabı neyi gösteriyor

DSÖ’nün COP31 öncesinde yayımladığı teknik çalışma, öncelik verdiği altı iklim ve sağlık müdahalesinin dünya çapında yaygınlaştırılması durumunda yılda yaklaşık 1,6 milyon ölümün önlenebileceğini hesapladı. Tahmin, sıcakla ilgili erken uyarı, güvenli içme suyu, sanitasyon, el hijyeni, evlerde daha temiz enerji ve fosil yakıt fiyatlandırması için küresel ölçekte uygulama varsayımına dayanıyor. Antalya’daki girişimin etkisini ise uygulamaya katılan ülkelerin bildireceği sonuçlar gösterecek. [16]

TÜRKİYE VE DÜNYA / KONFERANSIN ÖNEMİ

COP31 Türkiye ve dünya için neden önemli

Türkiye için diplomasi ve ulusal uygulama

Türkiye, ilk kez ev sahipliği yaptığı BM iklim konferansında başkanlığı yürütüyor ve İklim Eylem Gündemi’ne liderlik ediyor. Avustralya ile paylaşılan görev düzeni, Türkiye’ye enerji, kentlerin dayanıklılığı ve sağlık gibi alanlarda ülkeleri ve uygulayıcı kurumları bir araya getirme imkânı veriyor. Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi bunun somut bir örneği. Girişimin kalıcı etkisi, ülkelerin paylaştığı uygulamaların sağlık hizmetlerine yansımasıyla değerlendirilebilecek. [3, 5, 25]

Türkiye’nin 2024–2030 uyum planı, konferans tartışmalarının ülke içindeki karşılığını gösteriyor. Akdeniz havzasında aşırı sıcaklar, su kıtlığı, orman yangınları ve kıyı taşkınları birbiriyle bağlantılı riskler oluşturuyor. Türkiye açısından uyumun karşılığı, su havzalarının yönetimi, afetlere dayanıklı altyapı ve sağlık hizmetlerinin sıcak dalgası veya sel sırasında sürdürülebilmesi gibi yatırımlarda görülüyor. [26]

Sanayi ve ihracat açısından gündem, üretim süreçlerinin emisyonlarını ölçmeye ve azaltmaya uzanıyor. Avrupa Birliği’nin 1 Ocak 2026’da kesin uygulama dönemine giren Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, demir-çelik, alüminyum, çimento ve gübre gibi belirli ürünleri kapsıyor. Bu düzenleme, Türkiye’den AB’ye ihracat yapan ilgili sektörler için ürünün üretiminde ortaya çıkan emisyonların hesaplanmasını ve düşük karbonlu yatırımları daha önemli kılıyor. [17, 27]

Dünya için emisyon azaltımı ve iklim adaleti

Antalya’daki görüşmeler, ülkelerin açıkladığı iklim hedeflerinin enerji yatırımlarına, emisyon verilerine ve uyum projelerine nasıl yansıyacağını ele alıyor. Paris Anlaşması’nın ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi için süreç Antalya’da başlıyor ve 2028’de sonuçlanacak. Değerlendirme, ülkelerin birlikte ne kadar ilerlediğini ve sonraki ulusal planların hangi alanlarda güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyacak. [10, 21, 28]

İklim finansmanının koşulları, özellikle küçük ada devletleri ve kaynakları sınırlı ülkeler açısından belirleyici. Aynı finansman tutarının hibe veya kredi olarak verilmesi, borç yükü ve projelerin uygulanabilirliği üzerinde farklı etkiler yaratıyor. Antalya’da belirlenecek uygulama kuralları, erken uyarı sistemleri, güvenli su altyapısı ve afet sonrası toparlanma için ayrılan kaynakların ihtiyaç sahiplerine ulaşma hızını etkileyebilir. [11–13, 18]

TÜRKİYE / KAPANIŞA DOĞRU

Türkiye’nin hedefleri ve süren müzakereler

Türkiye’nin 2035 emisyon hedefi

Türkiye’nin 2025’te BM’ye sunduğu ikinci Ulusal Katkı Beyanı, 2035 sera gazı emisyonlarını 643 milyon ton karbondioksit eşdeğeri düzeyinde sınırlandırmayı hedefliyor. Belgede belirtilen 466 milyon tonluk azaltım, 2035 için hesaplanan olağan gidişat senaryosuna göre ifade ediliyor. Türkiye’de emisyon ticaretine ilişkin yasal çerçeveyi oluşturan 7552 sayılı İklim Kanunu da Temmuz 2025’te yayımlandı. Ulusal beyan ve kanun, Türkiye’nin Antalya öncesinde açıkladığı politika çerçevesini gösteriyor. [17]

Adil geçiş ve karbon piyasaları

Belém’de Paris Anlaşması tarafları bir adil geçiş mekanizması geliştirilmesini kararlaştırdı. Antalya’daki gündem, çalışma programının ve mekanizmanın nasıl işleyeceğini ele alıyor. İşini veya gelirini kaybetme riskiyle karşılaşan çalışanlar, bölgeler ve sektörler için teknik destek, sosyal koruma ve karar süreçlerine katılım bu tartışmanın somut başlıkları. [1, 12, 18]

Paris Anlaşması’nın 6. maddesinde ise ülkeler arası emisyon azaltımı işbirliği, BM denetimindeki karbon kredisi mekanizması ve piyasa dışı işbirliği ayrı yollar olarak ele alınıyor. Antalya’da gündeme gelen konulardan biri, ülkeler arası işbirliğinde kullanılacak kayıt ve teknik altyapının finansmanı. Uygulamada bir emisyon azaltımının iki ülkenin hesabına birden yazılmasını önleyecek kayıt ve muhasebe kuralları önem taşıyor. [1, 18]

Dağlar ve su güvenliği

12 Kasım’da COP31 başkanlığı dağlar ve iklim değişikliği üzerine istişare yaptı. Liderler Zirvesi programında ise Kırgızistan, Tacikistan, Nepal, Pakistan ve Bhutan’ın yer aldığı ayrı bir oturumda buzullar, kar ve buzla kaplı alanlar ile finansman ele alındı. Buzul kaybı ve su rejimindeki değişiklikler, dağlık bölgelerde ve bu bölgelerden beslenen havzalarda tarım, içme suyu ve afet hazırlığı açısından önem taşıyor. [2, 7]

Kapanış metinlerinde izlenecek başlıklar

· Genel sonuç kararı. 1,5°C eşiği ve fosil yakıtlardan uzaklaşma için kullanılan ifadeler, sorumlu taraflar ve varsa takvim.

· Finansman. Uyum kaynaklarının kapsamı, hibe ve kredi bileşimi, erişim şartları ve kayıp ve hasar fonuna verilecek yönlendirme.

· Sağlık. Sağlığın kabul edilen metinlerdeki yeri ve dayanıklı sağlık hizmetleri için ölçülebilir hedef veya finansman düzenlemesi.

· Uygulama. Adil geçiş mekanizmasının işleyişi, karbon piyasası kayıtlarının finansmanı ve kararların ilerleme raporları.

BELGE VE KAYNAK KAYITLARI

Kaynakça

[1] BM İklim Değişikliği Sekretaryası (UNFCCC). Antalya 2026 Konferansı ana sayfası, COP31, CMP21 ve CMA8 oturum ve karar kayıtları, kabul edilen gündemler (663896, 663898–663901).

[2] UNFCCC. COP31, CMP21 ve CMA8 Başkanlık İstişareleri, 12 Kasım 2026 itibarıyla.

[3] DSÖ. Tedros Adhanom Ghebreyesus’un iklim gündeminde sağlığa ilişkin yuvarlak masa konuşması, 9 Kasım 2026. ATACH, Antalya Dayanıklı Sağlık Sistemleri Girişimi’nin açılış kaydı.

[4] UNFCCC. COP31 günlük güncellemeleri, 12 Kasım 2026. Karbondioksit dışı sera gazları zirvesi ve Net Sıfır Tanıma Çerçevesi.

[5] UNFCCC. Türkiye–Avustralya Ortaklık Usulleri belgesi, 2025. COP31 açılış ve başkanlık basın toplantısı kayıtları, 9–10 Kasım 2026.

[6] COP31 Türkiye Başkanlığı. 35-by-35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü duyurusu, 21 Eylül 2026. Uluslararası Enerji Ajansı, enerji sektörü dayanıklılığı gözlemevi duyurusu, 10 Kasım 2026.

[7] UNFCCC. Antalya Liderler Zirvesi ve üst düzey toplantı programı, 11–12 Kasım 2026. António Guterres’in temiz enerji ve elektrifikasyon oturumu konuşması, 11 Kasım 2026.

[8] UNFCCC. Fiji’deki COP31 hazırlık toplantısının kapanış değerlendirmesi, Ekim 2026. Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanlığı, Chris Bowen’ın Antalya Liderler Zirvesi konuşması, 12 Kasım 2026.

[9] UNFCCC. İlk Küresel Durum Değerlendirmesi, Dubai 2023, karar 1/CMA.5, özellikle paragraf 28.

[10] Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP). Emissions Gap Report 2026.

[11] UNFCCC. Yeni kolektif niceliksel iklim finansmanı hedefi, Bakü 2024, karar 1/CMA.6.

[12] UNFCCC. Belém 2025 Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı kararları, FCCC/PA/CMA/2025/19/Add.1. Genel sonuç kararı 1/CMA.7, paragraf 53, ve adil geçiş çalışma programı kararı 2/CMA.7.

[13] UNEP. Adaptation Gap Report 2026. Uyum ve kayıp ve hasar finansmanı.

[14] DSÖ. COP31 iklim ve sağlık bilgi notu, 3 Kasım 2026. Sağlık Günü bakanlar toplantısında Genel Direktör’ün konuşması, 9 Kasım 2026.

[15] UNFCCC. Küresel Uyum Hedefi ve Belém Uyum Göstergeleri, 12/CMA.7. OECD, COP31’de takip edilecek müzakere başlıkları, 9 Kasım 2026.

[16] DSÖ. Global Benefits and Costs of Prioritized Actions on Climate Change and Health, teknik rapor, 4 Kasım 2026.

[17] Türkiye Cumhuriyeti. İkinci Ulusal Katkı Beyanı (NDC 3.0), UNFCCC kayıt tarihi 9 Kasım 2025. 7552 sayılı İklim Kanunu, Resmî Gazete, 9 Temmuz 2025, sayı 32951.

[18] UNFCCC. CMA8 oturum belgeleri ve Paris Anlaşması’nın 6. maddesine ilişkin raporlar. OECD, COP31 müzakere değerlendirmesi, 9 Kasım 2026.

[19] UNFCCC. António Guterres’in COP31 Liderler Zirvesi açılış konuşması, 11 Kasım 2026.

[20] UNEP. Uluslararası Metan Emisyonları Gözlemevi’nin Antalya duyurusu, 12 Kasım 2026.

[21] UNFCCC. 2026 Ulusal Katkı Beyanları Sentez Raporu, FCCC/PA/CMA/2026/9, 27 Ekim 2026.

[22] UNFCCC. Geçici yüz yüze katılımcı listesi, COP31.PLOP.1, 10 Kasım 2026. Taraflar ve ek taraf kontenjanı sekmeleri.

[23] UNFCCC. Liderler Zirvesi konuşmacı programı, 10 Kasım 2026 ve 12 Kasım güncellemesi.

[24] UNFCCC. Bonn’dan iletilen karar metinleri, FCCC/SBI/2026/15/Add.1. IISD Earth Negotiations Bulletin, Antalya açılış oturumu kaydı, 9 Kasım 2026.

[25] Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. COP31 açılışı ve Türkiye’nin ev sahipliği, 9 Kasım 2026.

[26] İklim Değişikliği Başkanlığı. İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı 2024–2030. IPCC, Altıncı Değerlendirme Raporu, Akdeniz bölümü.

[27] Avrupa Komisyonu. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, kesin uygulama dönemi ve ürün kapsamı.

[28] UNFCCC. İkinci Küresel Durum Değerlendirmesi, 2024–2028 dönemine ilişkin çalışma takvimi.