Amerikalı Clifford Beers, üç psikiyatri kurumunda yaşadıklarını 1908’de bir kitapta anlattı. Hastaların nasıl muamele gördüğünü kendi deneyiminden yola çıkarak yazan Beers, aynı yıl Connecticut’ta bir derneğin, ertesi yıl da New York’ta ulusal bir komitenin kuruluşuna öncülük etti. Bu girişimler, hastane koşullarıyla birlikte taburculuk sonrası desteği ve ruh sağlığı sorunlarının önlenmesini de gündeme taşıdı.
Clifford Beers, 1902 sonbaharında kaldığı özel psikiyatri kurumunda, soğuk gecelerde üzerinden kayan battaniyeyi düzeltemediğini yazdı. Kolları, hareketlerini kısıtlayan bir gömlekle sabitlenmişti. Kendi hesabına göre, 18 Ekim ile 8 Kasım arasındaki üç haftanın yaklaşık 300 saatini bu şekilde geçirdi. Aynı dönemde, yasal vasisi olarak atanan kardeşiyle doğrudan görüşemediğini ve hastane yöneticisine durumunu anlatmak için yeterli zaman bulamadığını da kaydetti. Bu ayrıntılar 1908’de, kendi adıyla yayımladığı A Mind That Found Itself adlı kitabında yer aldı.
Beers, Yale’den 1897’de mezun olmuş ve New York’ta bir sigorta şirketinde çalışmıştı. 1900’de ağır bir ruhsal kriz yaşadı ve hastaneye yatırıldı. Yaklaşık üç yıl içinde üç ayrı psikiyatri kurumunda kaldı. Anılarında, bir dönem kendisini görmeye gelen anne ve babasının onların yerine geçirilmiş kişiler olduğuna inandığını, bu yüzden onlarla konuşmadığını anlattı. Okur böylece hem Beers’ın o sırada yaşadıklarını nasıl yorumladığını hem de kurum çalışanlarının kendisine nasıl davrandığını onun anlatımından öğreniyordu.
Şikâyetini valiye ulaştırmaya çalıştı
Beers, bir devlet hastanesine nakledildikten sonra da hastaların gördüğü muameleye itiraz etti. Anılarında, 12 Mart 1903’te Connecticut valisine bir şikâyet mektubu yazdığını anlattı. Mektubun hastanede alıkonulabileceğinden kaygılandığı için uğradığı bir dükkânda mektubu bir derginin sayfaları arasına bıraktı. Beers’ın anlatımına göre mektubu bulan dükkân çalışanı onu postaya verdi. Vali de mektuptaki iddiaların bir bölümünü gayriresmî olarak incelemeye başladı. Beers aynı kitapta, devlet hastanesine ilk geldiği günlerde kendisine yazı ve çizim malzemesi veren, iyi davranan hekim ve görevlileri de hatırladı.
Eylül 1903’te taburcu olduktan sonra yeniden iş hayatına döndü. Kitabında, geçmişte psikiyatri hastanesinde kalmış birinin sorumluluk gerektiren bir işe alınırken karşılaşabileceği güvensizliğe de değindi. Kendi işvereninin, psikiyatri hastanesinde tedavi görmüş olmasını işe dönmesine engel saymadığını yazdı. Bu deneyim, ileride savunacağı taburculuk sonrası destek konusunun bir parçasıydı. Hastaneden ayrılan bir kişinin geçimini sağlayabilmesi ve günlük hayatına yeniden katılabilmesi de bakımın ardından çözüm bekleyen meselelerdi.
William James ve Adolf Meyer taslağı okudu
Beers, reform üzerine yazmaya 1905’te başladı. Ertesi yıl kitabın taslağını Harvard Üniversitesinden filozof ve psikolog William James’e gönderdi. James, Beers’ın anlatımının hekimlere ve hastane çalışanlarına kendi uygulamalarını hastanın gözünden görme imkânı verdiğini düşündü. Kitabın yayımlanmasını destekledi ve yazdığı bir mektubun önsöz olarak kullanılmasına izin verdi. Yale Üniversitesi arşivinde bugün kitabın farklı aşamalarına ait 11 taslak bulunuyor.
Psikiyatrist Adolf Meyer de taslağı 1907’de okudu. Beers’ın başlangıçtaki önceliği, hastanelerdeki kötü muameleyi görünür kılmak ve bakım koşullarını düzeltmekti. Meyer, kurulacak örgütün ruh sağlığı sorunlarının önlenmesi ve toplumun bilgilendirilmesiyle de ilgilenmesini önerdi. O yıllarda örgütün adına giren “ruh hijyeni” ifadesi, hastane bakımından taburculuk sonrasına ve önleyici çalışmalara uzanan bu geniş gündemi karşılıyordu.
İlk dernek 13 üyeyle kuruldu
A Mind That Found Itself, Mart 1908’de yayımlandı. 6 Mayıs’ta Beers ve çalışma arkadaşları New Haven’da Connecticut Ruh Hijyeni Derneğini (Connecticut Society for Mental Hygiene) 13 üyeyle kurdu. Derneğin ilk çalışma başlıklarından biri taburculuk sonrası destekti. Yale Üniversitesinin tıp kütüphanesinde korunan ve katalogda 1909’a tarihlenen bir metinde Beers, hastaneden çıkan kişilere yönelik desteğin Connecticut’ta nasıl örgütlenebileceğini ele aldı.
19 Şubat 1909’da New York’ta Ulusal Ruh Hijyeni Komitesi (National Committee for Mental Hygiene) kuruldu. William James ve sosyal reformcu Julia Lathrop yürütme kurulunda yer aldı. Meyer, kurulun başkanlığını üstlendi. Beers ile Meyer, hareketin ne hızla büyüyeceği ve kararları kimlerin alacağı konusunda ayrıştı. Beers ulusal örgütlenmeyi hızlandırmak isterken Meyer eyalet düzeyindeki çalışmalara öncelik veriyor ve yönetimde hekimlerin ağırlığını savunuyordu. Meyer 1910’da komiteden ayrıldı. Komite sonraki yıllarda psikiyatri kurumlarında istatistik çalışmaları yürüttü ve 1917’den itibaren Mental Hygiene dergisini yayımladı.
Washington’daki kongre ve farklı ülkelerin gündemleri
İlk Uluslararası Ruh Hijyeni Kongresi, 5–10 Mayıs 1930’da Washington’da düzenlendi. Kongre öncesinde Avrupa ve Latin Amerika’da da örgütlenmeler gelişmişti. Bu girişimlerin amaçları ülkeden ülkeye değişiyordu. Örneğin Brezilya Ruh Hijyeni Birliği, 1928’de tüzüğünü yenilerken okul ve iş yaşamındaki önleyici çalışmalarını öjeniye, yani toplumu kalıtsal özellikler üzerinden biçimlendirmeyi amaçlayan ayrımcı bir anlayışa dayandırdı.
Beers’ın kitabında öne çıkan sorulardan biri, hastanede kalan bir kişinin gördüğü muameleyi kime ve nasıl anlatabileceğiydi. Bugün bu soru, şikâyetlerin duyulmasının yanı sıra hizmetlerin nasıl tasarlandığıyla da ilgili. Dünya Sağlık Örgütünün 2023’te yayımladığı çerçeve, ruh sağlığı hizmetlerinden yararlanan kişilerin ilgili politika, program ve hizmetlerin hazırlanmasına ve geliştirilmesine katılmasını öneriyor. Beers’ın 1908’de kendi adıyla yayımladığı anlatı, bir hastanın gözlemlerinin kurumların işleyişi üzerine nasıl kamusal bir tartışma başlatabildiğini gösteren erken bir örnek.
Kaynaklar
Beers CW. A Mind That Found Itself: An Autobiography. New York, Longmans, Green & Co., 1908. 1902’deki kısıtlama ve iletişim koşullarına ilişkin bölüm ayrıca American Journal of Public Health, 2010, cilt 100, sayı 12, s. 2354–2356’da yayımlandı.
Beers CW. The After Care of the Insane. New Haven, Bradley & Scoville, [1909]. Yale Üniversitesi Harvey Cushing/John Hay Whitney Tıp Kütüphanesi koleksiyonu.
Yale University Library, Manuscripts and Archives. Clifford Whittingham Beers Papers, MS 612. Arşiv rehberi.
Dain N. Clifford W. Beers: Advocate for the Insane. University of Pittsburgh Press, 1980.
Scholten H. “From the traditional account to an ‘off-centred history’ of the mental hygiene movement: the question of the international (1908–1939).” Medical History, 2026, cilt 70, sayı 2, s. 213–235.
Bertolote JM. “The roots of the concept of mental health.” World Psychiatry, 2008, cilt 7, sayı 2, s. 113–116.
Williams FE (ed.). Proceedings of the First International Congress on Mental Hygiene, Held at Washington, D.C., May 5th to 10th, 1930. International Committee for Mental Hygiene, 1932, 2 cilt.
Dünya Sağlık Örgütü. WHO Framework for Meaningful Engagement of People Living with Noncommunicable Diseases, and Mental Health and Neurological Conditions. Cenevre, 2023.
