aPTT NEDİR?
aPTT, “aktive parsiyel tromboplastin zamanı” anlamına gelir. Kanın pıhtılaşma sisteminin özellikle intrinsik ve ortak yolundaki birçok pıhtılaşma faktörünün çalışması hakkında bilgi verir.
aPTT yüksekliği kanın laboratuvar ortamında daha geç pıhtılaştığını gösterir ancak tek başına kanama hastalığı tanısı koydurmaz. Faktör eksiklikleri, heparin, lupus antikoagülanı ve bazı ilaçlar sonucu uzatabilir.
aPTT KAÇ OLMALI?
Tek bir evrensel normal aralık yoktur. Kullanılan cihaz ve reaktife göre laboratuvarın referans değeri değişir.
Örneğin Mayo Clinic Laboratories erişkinlerde 25–37 saniye referans aralığını kullanmaktadır. Kişinin kendi laboratuvar raporundaki aralık esas alınmalıdır.
aPTT 20 NE DEMEK?
Referans alt sınırı 25 saniye olan bir laboratuvarda aPTT 20 saniye kısa kabul edilir.
Kısa aPTT; inflamasyon sırasında faktör VIII düzeyinin yükselmesi veya kan alma ve örnek işleme koşulları gibi nedenlerle görülebilir. Tek başına belirli bir hastalık tanısı koydurmaz.
aPTT 30 NE DEMEK?
25–37 saniyelik referans aralığı kullanılan bir laboratuvarda 30 saniye normal aralıktadır.
Ancak normal aPTT bütün pıhtılaşma bozukluklarını dışlamaz. Bazı hafif faktör eksikliklerinde test normal kalabilir.
aPTT 40 NE DEMEK?
Üst sınırı 37 saniye olan bir laboratuvarda 40 saniye hafif uzamış aPTT anlamına gelir.
Tek başına ciddi kanama bozukluğu anlamına gelmez. İlaç kullanımı, örnek koşulları, faktör eksikliği veya bir pıhtılaşma inhibitörü değerlendirilir.
aPTT 50 NE DEMEK?
50 saniye birçok laboratuvarda belirgin uzamış bir sonuçtur.
Heparin kullanımı, faktör VIII, IX veya XI gibi pıhtılaşma faktörlerindeki eksiklikler ve lupus antikoagülanı gibi inhibitörler neden olabilir.
Sonucun önemi kişinin kanama belirtilerine, kullandığı ilaçlara, PT/INR sonucuna ve önceki aPTT değerlerine göre değişir.
aPTT 60 NE DEMEK?
60 saniye çoğu normal referans aralığının belirgin üzerindedir ve nedeninin açıklanması gerekir.
Ancak 60 saniye tek başına “ciddi kanama olacak” anlamına gelmez. Örneğin lupus antikoagülanı aPTT'yi uzatabildiği halde bazı kişilerde kanama yerine pıhtılaşma riskiyle ilişkilidir.
aPTT YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
aPTT'nin uzamasının başlıca nedenleri arasında:
Heparin kullanımı
Faktör VIII eksikliği (Hemofili A)
Faktör IX eksikliği (Hemofili B)
Faktör XI veya XII eksiklikleri
Lupus antikoagülanı
Pıhtılaşma faktörlerine karşı gelişen inhibitörler
Bazı karaciğer hastalıkları
Fibrinojen bozuklukları
Bazı antikoagülan ilaçlar
yer alabilir.
Tek bir yüksek sonuçtan hangi nedenin sorumlu olduğu belirlenemez.
PT NORMAL AMA aPTT YÜKSEK NE DEMEK?
Bu kombinasyon özellikle önemlidir.
PT normal olduğu halde aPTT uzunsa hemofili A veya B gibi intrinsik yol faktör eksiklikleri, faktör XI eksikliği veya lupus antikoagülanı gibi inhibitörler araştırılabilir.
Faktör XII eksikliği de aPTT'yi belirgin uzatabilir ancak tipik olarak kanama eğilimine yol açmaz.
LUPUS ANTİKOAGÜLANI aPTT'Yİ YÜKSELTİR Mİ?
Evet.
İsminin aksine lupus antikoagülanı bulunan kişilerde sorun mutlaka “kanın fazla sulanması” değildir.
Lupus antikoagülanı laboratuvar testinde aPTT'yi uzatabilirken klinikte venöz veya arteriyel pıhtılaşma ve gebelik komplikasyonlarıyla ilişkili olabilir.
Bu nedenle “aPTT uzun = mutlaka kanama riski” şeklinde yorum yapmak yanlıştır.
aPTT YÜKSEKSE KARIŞIM TESTİ NEDİR?
Nedeni açıklanamayan uzamış aPTT'de karışım testi yapılabilir.
Hastanın plazması normal plazmayla karıştırıldığında aPTT normale doğru düzeliyorsa pıhtılaşma faktörü eksikliği daha olasıdır.
Düzelmiyorsa lupus antikoagülanı, heparin veya spesifik faktör inhibitörü gibi bir inhibitör düşünülebilir.
Ancak karışım testi de tek başına kesin tanı koydurmaz.
HEPARİN KULLANANLARDA aPTT KAÇ OLMALI?
Standart heparin yani fraksiyone olmayan heparin tedavisinde aPTT kullanılabilir.
Ancak terapötik aPTT saniyesi her laboratuvarda aynı değildir. Kullanılan reaktifin heparine duyarlılığı değiştiği için hedef aralık kurumun kendi yöntemiyle belirlenmelidir.
Bu nedenle internette görülen tek bir saniye aralığı bütün hastalara uygulanamaz.
aPTT DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?
Kısa aPTT çoğu zaman uzamış aPTT kadar özgül değildir.
Akut veya kronik inflamasyon sırasında faktör VIII artışı ve kan alma ya da numune işleme koşulları sonucu kısaltabilir.
Tek başına düşük aPTT sonucuna dayanarak pıhtı hastalığı tanısı konulmaz.
aPTT İLE PT VE INR AYNI ŞEY Mİ?
Hayır.
aPTT ağırlıklı olarak intrinsik ve ortak pıhtılaşma yollarını değerlendirirken PT/INR ekstrinsik ve ortak yol hakkında bilgi verir.
Bu nedenle PT/INR ile aPTT'nin birlikte değerlendirilmesi, pıhtılaşma bozukluğunun hangi bölümden kaynaklanabileceğini anlamaya yardımcı olabilir.
aPTT NASIL DÜŞÜRÜLÜR?
Tedavi laboratuvardaki saniye değerini düşürmeye değil, altta yatan nedene yöneliktir.
Heparin etkisi, faktör eksikliği, inhibitör veya başka bir hastalık söz konusuysa tedavi birbirinden tamamen farklıdır.
Bu nedenle uzun aPTT sonucuna göre kişinin kendi başına ilaç bırakması veya pıhtılaşmayı artırmaya yönelik ürün kullanması doğru değildir.
aPTT NE ZAMAN ACİL OLABİLİR?
Tek başına belirli bir saniye değeri herkeste acil durum anlamına gelmez.
Uzamış aPTT'ye durmayan kanama, kanlı kusma, siyah dışkı, idrarda belirgin kan, genişleyen morluklar, kafa travması sonrası şiddetli baş ağrısı veya bilinç değişikliği eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.
Özellikle antikoagülan kullanan kişilerde yeni gelişen kanama belirtileri önemlidir.
SIK SORULAN SORULAR
aPTT 40 yüksek mi?
Üst sınırı 37 saniye olan bir laboratuvarda hafif yüksek kabul edilir. Tek başına kanama bozukluğu anlamına gelmez.
aPTT 50 tehlikeli mi?
50 saniye birçok laboratuvarda belirgin uzamıştır ancak tehlike yalnızca rakama göre belirlenmez. Kanama, ilaçlar ve diğer pıhtılaşma testleri önemlidir.
aPTT 60 çok mu yüksek?
Çoğu laboratuvarın normal aralığının belirgin üzerindedir ve nedeni araştırılmalıdır. Ancak tek başına kanama olacağını göstermez.
aPTT yüksek ama INR normal olabilir mi?
Evet. Faktör VIII, IX veya XI eksiklikleri ve lupus antikoagülanı gibi durumlarda PT/INR normal kalırken aPTT uzayabilir.
Lupus antikoagülanında aPTT neden uzar?
Antikorlar laboratuvar testindeki fosfolipide bağımlı pıhtılaşma reaksiyonunu etkileyebilir. Buna rağmen klinikte bazı kişilerde kanama değil pıhtılaşma eğilimi görülebilir.
TIBBİ UYARI
Uzamış aPTT tek başına kanama riski veya belirli bir hastalık tanısı değildir. Aktif kanama, siyah dışkı, kanlı kusma, bilinç değişikliği veya ciddi kafa travması varsa aPTT değerinden bağımsız olarak acil değerlendirme gerekir. Antikoagülan ilaçlar yalnızca test sonucuna bakılarak kendi kendine değiştirilmemelidir.
KAYNAKLAR
Mayo Clinic Laboratories — Activated Partial Thromboplastin Time, Plasma
Merck Manual Professional Edition — Overview of Coagulation Disorders
