ROMATOİD FAKTÖR (RF) NEDİR?
Romatoid faktör, bağışıklık sistemi tarafından üretilen bir otoantikordur. En sık romatoid artrit ve Sjögren hastalığı değerlendirmesinde kullanılır.
RF yüksekliği romatoid artrit olasılığını destekleyebilir ancak tek başına tanı koydurmaz. RF başka otoimmün hastalıklarda, kronik enfeksiyonlarda ve bazı sağlıklı kişilerde de pozitif olabilir.
ROMATOİD FAKTÖR KAÇ OLMALI?
RF için tek bir evrensel normal sınır yoktur. Kullanılan yönteme ve laboratuvara göre referans aralığı değişebilir.
Örneğin Mayo Clinic Laboratories total RF için 15 IU/mL altını referans değer olarak kullanır. MedlinePlus ise bazı laboratuvarlarda 15 IU/mL altının normal kabul edildiğini belirtir.
Bu nedenle kişinin kendi laboratuvar raporundaki referans aralığı esas alınmalıdır.
RF 20 NE DEMEK?
RF 20 IU/mL, 15 IU/mL üst sınırı kullanılan bir laboratuvarda hafif pozitif bir sonuçtur.
Ancak hafif RF yüksekliği tek başına romatoid artrit anlamına gelmez. Yaş, belirtiler, eklem muayenesi ve Anti-CCP sonucu klinik önemi belirler.
RF 50 NE DEMEK?
RF 50 IU/mL belirgin pozitif bir sonuç olabilir.
Romatoid artrit veya Sjögren hastalığı gibi otoimmün hastalıklarda görülebilir ancak hepatit C ve bazı kronik enfeksiyonlarda da RF yükselebilir.
Bu nedenle 50 sonucu yalnızca “romatoid artrit var” şeklinde yorumlanmamalıdır.
RF 100 NE DEMEK?
RF 100 IU/mL çoğu laboratuvar için belirgin yüksek bir değerdir.
Yüksek RF düzeyleri romatoid artrit olasılığını artırabilir ancak tanı yine de klinik bulgular ve özellikle Anti-CCP gibi daha özgül testlerle birlikte konulur.
100 IU/mL sonucu hastalığın tam olarak ne kadar aktif olduğunu tek başına göstermez.
RF POZİTİF NE DEMEK?
RF pozitifliği, kanda referans sınırının üzerinde romatoid faktör bulunduğunu gösterir.
Pozitif sonuç romatoid artriti destekleyebilir ancak özgüllüğü sınırlıdır. RF, Sjögren hastalığı, lupus, hepatit C, endokardit ve tüberküloz gibi başka durumlarda da yükselebilir.
Bazı sağlıklı kişilerde de RF pozitifliği görülebilir.
RF POZİTİFSE ROMATOİD ARTRİT KESİN Mİ?
Hayır.
Romatoid artrit tanısı tek bir kan testiyle konulmaz. Eklem şişliği, sabah tutukluğu, semptomların süresi, CRP veya ESR gibi inflamasyon göstergeleri ve Anti-CCP birlikte değerlendirilir.
Anti-CCP, romatoid artrit açısından RF'den daha özgül bir testtir.
RF POZİTİF, ANTİ-CCP NEGATİF NE DEMEK?
Bu kombinasyon romatoid artrit tanısını tek başına doğrulamaz.
RF başka hastalıklarda ve sağlıklı kişilerde de pozitif olabildiği için Anti-CCP negatifliği romatoid artrit olasılığını azaltabilir.
Ancak tipik eklem bulguları varsa romatoid artrit tamamen dışlanmaz.
RF NEGATİF, ANTİ-CCP POZİTİF OLABİLİR Mİ?
Evet.
Bu durum özellikle erken romatoid artritte görülebilir. Anti-CCP, RF'ye göre daha özgül olduğundan klinik olarak önemli olabilir.
Yine de yalnızca kan testleriyle tanı konulmaz.
RF NEGATİFSE ROMATOİD ARTRİT YOK MU?
Hayır.
Romatoid artritli bazı kişilerde hem RF hem de Anti-CCP negatif olabilir. Buna seronegatif romatoid artrit denir.
Bu nedenle negatif RF sonucu, tipik eklem şişliği ve inflamatuvar belirtiler bulunan bir kişide hastalığı tamamen dışlamaz.
ROMATOİD FAKTÖR YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
Romatoid artrit ve Sjögren hastalığı en önemli nedenler arasındadır.
Bunun dışında lupus, kriyoglobulinemi, hepatit C, endokardit, tüberküloz, bazı kronik akciğer veya karaciğer hastalıkları ve bazı enfeksiyonlarda RF yüksekliği görülebilir.
Yaşla birlikte sağlıklı kişilerde de RF pozitifliği görülme olasılığı artabilir.
RF YÜKSEKLİĞİ HASTALIĞIN ŞİDDETİNİ GÖSTERİR Mİ?
Tek başına göstermez.
Yüksek RF düzeyleri bazı romatoid artrit hastalarında daha ağır veya eklem dışı hastalıkla ilişkili olabilir ancak RF, hastalık aktivitesini günlük olarak izlemek için kullanılan doğrudan bir test değildir.
Takipte eklem muayenesi, CRP, ESR ve klinik bulgular daha önemlidir.
ROMATOİD FAKTÖR NASIL DÜŞÜRÜLÜR?
Tedavinin amacı RF rakamını doğrudan düşürmek değildir.
Romatoid artrit veya başka bir hastalık varsa tedavi altta yatan hastalığa yöneliktir. Yalnızca RF yüksek diye ilaç veya takviye başlanmaz.
SIK SORULAN SORULAR
RF 20 yüksek mi?
Laboratuvara bağlıdır. Üst sınır 15 IU/mL ise 20 hafif yüksek kabul edilir ancak tek başına romatoid artrit anlamına gelmez.
RF 50 romatoid artrit mi?
Hayır. 50 IU/mL belirgin pozitif olabilir ancak romatoid artrit dışında başka hastalıklarda da görülebilir.
RF 100 çok mu yüksek?
Birçok laboratuvar için belirgin yüksek bir sonuçtur. Klinik önemi Anti-CCP, eklem bulguları ve diğer testlerle birlikte değerlendirilir.
RF pozitif ama hiçbir şikâyet yoksa ne olur?
Bazı sağlıklı kişilerde RF pozitif olabilir. Belirti yoksa sonuç tek başına romatolojik hastalık tanısı anlamına gelmez.
RF ve Anti-CCP ikisi de negatifse romatoid artrit olmaz mı?
Hayır. Seronegatif romatoid artrit mümkündür. Tanı klinik değerlendirmeye dayanır.
TIBBİ UYARI
RF sonucuna yalnızca rakam üzerinden romatoid artrit tanısı konulmamalıdır. Özellikle birkaç haftadan uzun süren eklem şişliği, sabah tutukluğu veya el-ayak küçük eklemlerinde simetrik yakınmalar varsa romatoloji değerlendirmesi önemlidir.
KAYNAKLAR
Mayo Clinic Laboratories — Rheumatoid Arthritis Panel, Serum
MedlinePlus — Rheumatoid Factor (RF) Test
