ANA TESTİ NEDİR?
ANA, “antinükleer antikor” testidir. Bağışıklık sisteminin hücre çekirdeğindeki yapılara karşı oluşturduğu antikorları araştırır ve özellikle sistemik otoimmün romatizmal hastalıklardan şüphe edildiğinde kullanılır.
ANA pozitifliği tek başına lupus, Sjögren hastalığı, sistemik skleroz veya başka bir romatolojik hastalık tanısı koydurmaz. Sağlıklı kişilerde de ANA pozitifliği görülebilir.
ANA POZİTİF NE DEMEK?
ANA pozitif olması, kanda antinükleer antikor saptandığı anlamına gelir.
Sonucun klinik önemi yalnızca “pozitif” veya “negatif” olmasına bağlı değildir. ANA titresi, floresan paterni, kişinin belirtileri ve anti-dsDNA, ENA gibi daha özgül testler birlikte değerlendirilir.
ANA TİTRESİ NEDİR?
ANA titreleri genellikle 1:40, 1:80, 1:160, 1:320 veya 1:640 gibi oranlarla raporlanır.
Titre yükseldikçe antikorun daha fazla seyreltilmiş serumda hâlâ saptanabildiği anlaşılır. Ancak yüksek titre bile tek başına belirli bir hastalığı kanıtlamaz.
Laboratuvarların kullandığı yöntem ve pozitiflik eşikleri farklı olabilir.
ANA 1:80 NE DEMEK?
ANA 1:80 düşük titreli pozitiflik olarak raporlanabilir.
Bazı laboratuvarlarda pozitif kabul edilirken bazı değerlendirme sistemlerinde klinik anlamı kişinin belirtilerine göre sınırlı olabilir.
Özellikle hiçbir otoimmün hastalık belirtisi olmayan bir kişide 1:80 sonucu tek başına lupus anlamına gelmez.
ANA 1:160 NE DEMEK?
ANA 1:160 daha yüksek titreli bir sonuçtur ve bazı laboratuvarlarda belirgin pozitiflik sınırı olarak kullanılabilir.
Ancak 1:160 sonucu da tek başına hastalık tanısı değildir. Eklem şişliği, fotosensitif döküntü, ağız yaraları, Raynaud fenomeni veya açıklanamayan organ bulguları gibi klinik işaretlerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
ANA 1:320 NE DEMEK?
ANA 1:320 yüksek titreli pozitif ANA sonucudur.
Daha yüksek titreler sistemik otoimmün hastalık olasılığını artırabilir ancak sonuç yine de tek başına tanı koydurmaz.
Hangi ANA paterninin görüldüğü ve daha özgül otoantikorların bulunup bulunmadığı önemlidir.
ANA POZİTİFLİĞİ LUPUS MU DEMEK?
Hayır.
ANA, sistemik lupus eritematozuslu hastaların büyük bölümünde pozitif olabilir ancak ANA pozitif olan herkes lupus değildir.
Sağlıklı kişilerde, bazı enfeksiyonlarda, başka otoimmün hastalıklarda ve bazı ilaçların kullanımı sırasında da ANA pozitifliği görülebilir.
Bu nedenle ANA daha çok klinik şüphe bulunan kişide değerlendirmeyi yönlendiren bir testtir.
ANA POZİTİF AMA ŞİKÂYET YOKSA NE DEMEK?
Belirtisi olmayan kişilerde pozitif ANA her zaman hastalık anlamına gelmez.
Özellikle düşük titreli ANA sağlıklı bireylerde görülebilir. Böyle bir durumda yalnızca ANA sonucuna dayanarak romatolojik hastalık tanısı konulmaz veya tedavi başlanmaz.
Değerlendirme kişinin yaşı, belirtileri, muayenesi ve testin hangi nedenle istendiğine göre yapılır.
ANA PATERNİ NE DEMEK?
ANA testi indirekt immünfloresan yöntemiyle çalışıldığında antikorların hücre içinde oluşturduğu boyanma şekli “patern” olarak raporlanabilir.
Homojen, benekli, sentromer, nükleoler ve diğer paternler görülebilir.
Bazı paternler belirli otoimmün hastalıklarla daha sık ilişkilidir ancak patern tek başına tanı değildir.
ANA POZİTİFSE HANGİ TESTLERE BAKILIR?
Ek testler kişinin şikâyetine göre seçilir.
Lupus şüphesinde anti-dsDNA, anti-Sm, C3 ve C4; Sjögren şüphesinde anti-SSA/Ro ve anti-SSB/La; sistemik skleroz şüphesinde sentromer veya Scl-70 gibi antikorlar değerlendirilebilir.
Tam kan sayımı, idrar tahlili, böbrek fonksiyonları ve inflamasyon testleri de klinik tabloya göre istenebilir.
ANA POZİTİFLİĞİ NEDEN OLUR?
ANA pozitifliği yalnızca romatolojik hastalıklarda görülmez.
Sistemik lupus, Sjögren hastalığı, sistemik skleroz ve bazı diğer otoimmün hastalıkların yanı sıra viral enfeksiyonlarda, bazı tiroid hastalıklarında, yaşla birlikte ve bazı ilaçların etkisiyle de pozitiflik görülebilir.
Bu nedenle sonuç mutlaka klinik bağlam içinde yorumlanmalıdır.
ANA TESTİ TEKRARLANIR MI?
Pozitif ANA'nın sık aralıklarla tekrar edilmesi çoğu durumda hastalık aktivitesini takip etmek için yararlı değildir.
ANA titresi hastalığın kötüleşip iyileştiğini doğrudan gösteren bir takip testi değildir. Takipte hastalığa özgü klinik bulgular ve diğer laboratuvar testleri daha önemli olabilir.
ANA NEGATİFSE ROMATOLOJİK HASTALIK YOK MU?
Hayır.
Negatif ANA bazı sistemik otoimmün hastalıkların olasılığını azaltır ancak tüm romatolojik hastalıkları dışlamaz.
Romatoid artrit, spondiloartrit, vaskülit ve başka romatolojik hastalıklar ANA negatif olabilir.
SIK SORULAN SORULAR
ANA 1:80 pozitif mi?
Bazı laboratuvarlarda pozitif kabul edilir. Ancak düşük titreli sonuçlar sağlıklı kişilerde de görülebilir ve tek başına hastalık tanısı değildir.
ANA 1:160 yüksek mi?
1:160 birçok laboratuvarın anlamlı pozitiflik olarak raporlayabildiği titrelerden biridir. Yine de hastalığın varlığı belirtiler ve diğer testlerle belirlenir.
ANA 1:320 lupus mu?
Hayır. 1:320 yüksek titreli ANA'dır ancak tek başına lupus tanısı koydurmaz. Anti-dsDNA, anti-Sm, komplemanlar ve klinik bulgular birlikte değerlendirilir.
ANA pozitif ama anti-dsDNA negatif olabilir mi?
Evet. ANA pozitifliği daha geniş bir antikor grubunu gösterirken anti-dsDNA daha özgül bir testtir. ANA pozitif olup anti-dsDNA negatif olan çok sayıda kişi vardır.
ANA pozitifliği kendiliğinden kaybolabilir mi?
Bazı geçici enfeksiyonlara veya başka nedenlere bağlı pozitiflikler zamanla kaybolabilir. Ancak testin tekrar edilip edilmeyeceğine yalnızca titreye bakılarak karar verilmez.
TIBBİ UYARI
ANA sonucu tek başına otoimmün hastalık tanısı değildir. Pozitif ANA'ya kalıcı eklem şişliği, açıklanamayan döküntü, Raynaud fenomeni, ağız yaraları, belirgin kas güçsüzlüğü veya böbrek bulguları eşlik ediyorsa romatolojik değerlendirme önem kazanır.
KAYNAKLAR
MedlinePlus — ANA (Antinuclear Antibody) Test
American College of Rheumatology — Antinuclear Antibodies (ANA)
