INR NEDİR?
INR, “International Normalized Ratio” yani Uluslararası Normalleştirilmiş Oran anlamına gelir. Protrombin zamanı (PT) testinin laboratuvarlar arasında karşılaştırılabilmesini sağlar ve özellikle warfarin kullanan hastaların takibinde kullanılır.
INR yüksekliği kanın daha yavaş pıhtılaştığını, düşüklüğü ise warfarin kullanan kişilerde pıhtı önleyici etkinin yetersiz kalabileceğini düşündürebilir. Ancak hedef değer kişinin warfarin kullanıp kullanmadığına ve ilacın hangi nedenle verildiğine göre değişir.
INR KAÇ OLMALI?
Warfarin veya başka bir K vitamini antagonisti kullanmayan kişilerde INR çoğunlukla yaklaşık 0,8–1,1 aralığındadır.
Warfarin kullanan hastaların büyük bölümünde hedef INR 2,0–3,0 civarındadır. Ancak mekanik kalp kapağı gibi bazı durumlarda hedef aralık farklı olabilir.
Bu nedenle “normal INR” ile “tedavi hedefi INR” aynı şey değildir.
INR 1 NE DEMEK?
INR 1 civarı, warfarin kullanmayan sağlıklı kişilerde genellikle beklenen düzeydedir.
Ancak pıhtı oluşmasını önlemek amacıyla warfarin kullanan bir hastada INR 1 çoğu endikasyonda tedavi hedefinin altında kalabilir ve pıhtıdan korunmanın yetersiz olabileceğini düşündürebilir.
INR 2 NE DEMEK?
INR 2, warfarin kullanan pek çok hastada terapötik aralığın alt sınırına karşılık gelir.
Örneğin hedefi 2–3 olan bir hastada INR 2 genellikle tedavi aralığındadır. Warfarin kullanmayan bir kişide ise INR 2 normal kabul edilmez ve nedeninin araştırılması gerekir.
INR 3 NE DEMEK?
INR 3, hedefi 2–3 olan bir warfarin hastasında terapötik aralığın üst sınırında olabilir.
Ancak ilacı kullanmayan bir kişide INR 3 belirgin yüksekliktir. Karaciğer hastalığı, K vitamini eksikliği veya pıhtılaşma faktörleriyle ilgili sorunlar gibi nedenler değerlendirilebilir.
INR 4 NE DEMEK?
INR 4, hedefi 2–3 olan çoğu warfarin hastasında hedefin üzerindedir ve kanama riskinin arttığını düşündürür.
Kanama olup olmadığı, diğer ilaçlar, yaş, böbrek ve karaciğer fonksiyonları ile INR'nin ne kadar sürede yükseldiği önemlidir. Tek başına rakama bakılarak tedavi değişikliği yapılmamalıdır.
INR 5 NE DEMEK?
INR 5 belirgin yüksek bir değerdir.
Warfarin kullanan hastalarda kanama riski INR yükseldikçe artar; CHEST verileri özellikle INR 4,5'in üzerinde bu riskin belirginleştiğini gösterir.
INR 5 veya üzerindeki sonuçlarda kanama varlığı ve klinik durum hızlı biçimde değerlendirilmelidir.
INR YÜKSEKLİĞİ NEDEN OLUR?
Warfarin dozunun fazla gelmesi en sık nedenlerden biridir.
Bunun dışında bazı antibiyotikler ve diğer ilaçlar, karaciğer hastalıkları, K vitamini eksikliği, beslenme değişiklikleri, akut hastalıklar ve warfarinle etkileşen ilaç veya bitkisel ürünler INR'yi yükseltebilir.
Bu nedenle beklenmedik bir INR değişikliğinde son günlerde kullanılan ilaçlar ve beslenme alışkanlıkları önemlidir.
INR DÜŞÜKLÜĞÜ NEDEN OLUR?
Warfarin kullanan bir kişide düşük INR ilacın etkisinin yetersiz olduğunu düşündürebilir.
Doz atlamak, K vitamini içeriği yüksek besin tüketiminde belirgin değişiklik, bazı ilaç etkileşimleri veya tedaviye uyumsuzluk neden olabilir.
Warfarin kullanmayan kişilerde INR'nin yaklaşık 1 civarında olması ise genellikle normaldir.
INR YÜKSEKLİĞİ KANAMA YAPAR MI?
INR yükseldikçe kanama riski artar ancak her yüksek INR sonucu mutlaka kanama gelişeceği anlamına gelmez.
Burun kanaması, diş eti kanaması, kolay morarma, idrarda kan veya dışkının siyahlaşması gibi belirtiler daha dikkatli değerlendirme gerektirir.
Şiddetli baş ağrısı, bilinç değişikliği, kanlı kusma veya kontrol edilemeyen kanama ise acil durum kabul edilmelidir.
WARFARİN KULLANANLARDA HEDEF INR KAÇTIR?
Birçok endikasyonda hedef aralık 2,0–3,0'dır.
Ancak mekanik kalp kapağının tipi ve konumu gibi özel durumlarda hedef farklı olabilir. Bu nedenle herkes için tek bir INR hedefi yoktur.
Ayrıca apiksaban, rivaroksaban veya dabigatran gibi doğrudan etkili oral antikoagülanların takibinde INR warfarinde olduğu şekilde kullanılmaz.
INR YÜKSEKSE K VİTAMİNİ ALINIR MI?
Kendi kendine alınmamalıdır.
CHEST kılavuzunda, warfarin kullanan ve kanaması olmayan kişilerde INR 4,5–10 arasındaysa rutin olarak K vitamini verilmesi önerilmez. INR 10'un üzerindeyse yaklaşım farklılaşabilir.
Kanama varsa tedavi tamamen değişebilir. Bu nedenle yüksek INR'nin yönetimi hekim tarafından yapılmalıdır.
INR NASIL DÜŞÜRÜLÜR?
Amaç sadece rakamı düşürmek değil, nedenin ve kanama riskinin belirlenmesidir.
Warfarin dozu geçici olarak azaltılabilir veya durdurulabilir; bazı durumlarda K vitamini ya da daha hızlı tersine çevirme tedavileri gerekebilir.
Bu kararlar INR düzeyi, kanama olup olmaması ve hastanın pıhtı riskine göre değişir.
HANGİ INR DEĞERİNDE ACİL DEĞERLENDİRME GEREKİR?
Tek başına tek bir rakam yerine kanama belirtileri ve klinik durum önemlidir.
Warfarin kullananlarda INR 4,5'in üzerinde kanama riski belirgin biçimde artar. INR 5 ve üzeri sonuçlarda özellikle yeni kanama, ciddi morarma veya başka risk faktörleri varsa aynı gün değerlendirme önemlidir.
Kontrol edilemeyen kanama, kafa travması sonrası belirti, kanlı kusma, siyah dışkı, idrarda yoğun kan veya bilinç değişikliği varsa INR değerinden bağımsız olarak acil değerlendirme gerekir.
SIK SORULAN SORULAR
INR 1 normal mi?
Warfarin kullanmayan kişilerde yaklaşık 1 normaldir. Warfarin kullananlarda ise çoğu endikasyonda tedavi hedefinin altında kalabilir.
INR 2 iyi mi?
Hedefi 2–3 olan bir warfarin hastasında genellikle terapötik aralıktadır. Warfarin kullanmayan kişide normal değildir.
INR 3 tehlikeli mi?
Hedefi 2–3 olan bir hastada üst sınıra karşılık gelebilir. Ancak warfarin kullanmayanlarda belirgin yüksektir.
INR 5 tehlikeli mi?
Kanama riski belirgin şekilde artmıştır. Özellikle kanama bulguları varsa hızlı değerlendirme gerekir.
INR yüksekliği karaciğerden olur mu?
Evet. Karaciğerde pıhtılaşma faktörleri üretildiği için ciddi karaciğer hastalıklarında INR yükselebilir.
TIBBİ UYARI
Warfarin kullanan kişiler yüksek veya düşük INR sonucuna göre ilacın dozunu kendi başına değiştirmemelidir. Kontrol edilemeyen kanama, kanlı kusma, siyah dışkı, ciddi baş ağrısı veya bilinç değişikliği varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.
KAYNAKLAR
American Heart Association — A Guide to Taking Warfarin
CHEST — Evidence-Based Management of Anticoagulant Therapy
