Tüberküloz, halk arasında Verem, Beyaz Veba veya İnce Hastalık olarak da bilinen, bakteriyel bir kronik enfeksiyon hastalığıdır. Başta akciğerler olmak üzere, vücuttaki hemen her organı ve dokuyu etkileyebilir.
Tüberkülozun Etkeni ve Bulaşma Yolları
• Hastalık Etkeni: Tüberküloz, mikobakteriler cinsinden olan Mycobacterium tuberculosis adlı bakteri tarafından oluşturulur.
• Bulaşma: Hastalık, genellikle insandan insana, tüberkülozlu bir kişinin öksürme, hapşırma ve konuşma sırasında havaya saçtığı damlacıklar yoluyla bulaşır.
• En Bulaştırıcı Hastalar: Balgam incelemesinde Aside Rezistan Basil (ARB) pozitifliği bulunan ve radyolojik olarak akciğerlerinde kavite (boşluk) olan akciğer tüberkülozu veya larinks (gırtlak) tüberkülozu hastaları en bulaştırıcı kabul edilir.
Tüberkülozun Aşamaları
Dünya nüfusunun yaklaşık dörtte birinin Mycobacteriumtuberculosis ile enfekte olduğu tahmin edilmektedir. Tüberküloz enfeksiyonu iki temel aşamada incelenir:
1. Latent Tüberküloz Enfeksiyonu:
o Kişi bakteri ile enfekte olmuştur (Tüberkülin Deri Testi - TDT veya Interferon Gama Salınım Testi - İGST pozitiftir).
o Ancak, hastalık belirti ve bulguları yoktur.
o Akciğer filmi genellikle normaldir.
o Bulaştırıcı değildir, fakat ileride aktif tüberküloz hastası olma riski taşır.
2. Aktif Tüberküloz Hastalığı:
o Vücutta basil çoğalmaya devam eder ve hastalık belirtileri ortaya çıkar.
o Bu aşamadaki hastalar, özellikle balgamda basil saptanıyorsa, bulaştırıcıdır.
Hastalığın Belirtileri (Klinik)
Aktif tüberküloz hastalığında görülen belirtiler şunlardır:
• Üç hafta ya da daha uzun süren öksürük ve balgam.
• Balgamda kan görülmesi (hemoptizi).
• Göğüs, sırt veya yan ağrısı.
• Nefes darlığı veya ses kısıklığı (özellikle larinks tutulumunda).
• Halsizlik, çabuk yorulma, iştahsızlık ve kilo kaybı.
• Ateş ve özellikle gece terlemesi.
Bu belirtilerden herhangi birini yaşayan kişilerin en kısa zamanda bir sağlık kuruluşuna başvurması önemlidir.
Tanı ve Tedavi
• Tanı: Tüberküloz tanısı, hastadan usulüne uygun alınan balgam örneğinde Aside Rezistan Basil (AARB) aranması ve basilin kültürde üretilmesi (altın standart yöntem) ile konulur.
• Tedavi: Tüberküloz tedavisi, genellikle standart rejimlerle ve düzenli ilaç kullanımıyla yapılır. Tedavinin temel amacı hastalığın iyileşmesi (kür) ve bulaşıcılığın ortadan kalkmasıdır.
o Hastaneye Yatış Gerektiren Durumlar: Genel durumu bozuk olanlar, menenjit tüberkülozlu hastalar, kontrol altına alınamayan diyabeti olanlar, ciddi ilaç yan etkileri olanlar veya önemli hemoptizisi (kan tükürme) olanlar gibi bazı hasta gruplarında tedaviye hastanede başlanması önerilir.
Tedavi süresince bazı minör (karın ağrısı, deri reaksiyonları, artralji vb.) veya majör (karaciğer hasarı, görme bozukluğu, işitme kaybı vb.) yan etkiler görülebilir. Tedavinin doktor gözetiminde sürdürülmesi ve yan etkilerin derhal bildirilmesi hayati önem taşır.
