Peki uzun süre ayakta çalışmak vücudu nasıl etkiliyor? Bilimsel çalışmalar, özellikle bel ve alt ekstremite yakınmaları, bacaklarda rahatsızlık ve yorgunluk açısından önemli bulgular ortaya koyuyor.
Kasiyerlerin uzun çalışma saatleri boyunca ayakta kalması, bu kez çalışan sağlığı ve işyeri ergonomisi açısından gündemde.
Prof. Dr. Ulvi Saran, indirim marketlerinde kasiyerlerin ayakta çalıştırılmasına ilişkin sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Avrupa ve Asya’daki farklı uygulamalara dikkat çekti.
Saran, indirim marketi modelinin Avrupa’daki bilinen örneklerinden Aldi’de kasiyerlerin oturarak görev yaptığını, Lidl’de de benzer uygulamanın bulunduğunu belirtti. Japonya ve Güney Kore’den de örnek veren Saran, çalışanların sürekli ayakta tutulmasının verimlilik gerekçesiyle açıklanmasını eleştirdi.
Saran mesajında şu ifadeyi kullandı:
“İnsanın dayanma gücünün de bir sınırı var.”
Tartışmayı gündeme taşıyan isimlerden Fikri Akyüz de kasiyerlerin yalnızca kasada çalışmadığını; raf düzenleme, etiketleme ve gün sonu işlemleri gibi farklı görevleri yerine getirdiğine dikkat çekerek kasada oturma imkânı bulunmamasını sorguladı.
Uzun süre ayakta çalışmak vücudu nasıl etkiliyor?
Meselenin önemli bir de sağlık boyutu bulunuyor.
İş sağlığı ve ergonomi literatüründe uzun süre kesintisiz ayakta çalışma; alt ekstremitelerde rahatsızlık ve yorgunluk, bel ağrısı ve bacaklarda şişlik gibi sorunlarla ilişkilendiriliyor. Özellikle hareket imkânının sınırlı olduğu, kişinin uzun süre aynı pozisyonda kaldığı çalışma düzenleri ergonomik açıdan önem taşıyor.
Burada önemli bir ayrım var: Ayakta durmak başlı başına sağlıksız değildir. Sorun, kişinin uzun süre aynı pozisyonda kalması ve çalışma düzeninin yeterli pozisyon değişikliğine izin vermemesidir.
Bu nedenle çalışan sağlığı açısından çözümün bütün mesainin oturarak geçirilmesi şeklinde değerlendirilmesi de doğru değil. Ergonomik yaklaşım; yapılan işin niteliğine göre çalışanların oturma, ayakta durma ve hareket etme arasında pozisyon değiştirebilmesine imkân sağlayan bir çalışma düzenini öne çıkarıyor.
Bacaklarda ağrı ve yorgunluk görülebiliyor
Uzun süre ayakta kalındığında özellikle bacak ve ayaklarda yorgunluk ve rahatsızlık gelişebiliyor. Hareketsiz biçimde ayakta durmak, alt ekstremitelerde kanın göllenmesini kolaylaştırarak bazı çalışanlarda şişlik ve ağırlık hissini artırabiliyor.
Bel ve kas-iskelet sistemi üzerindeki yük de çalışma süresi, zemin, ayakkabı, kişinin pozisyon değiştirme sıklığı ve işin fiziksel gereksinimlerine göre değişebiliyor.
Dolayısıyla çalışan sağlığı açısından yalnızca “kaç saat ayakta kalındığı” değil, ne kadar süre kesintisiz aynı pozisyonda kalındığı ve çalışanın hareket özgürlüğünün bulunup bulunmadığı da önem taşıyor.
Ergonomi neden önemli?
Modern iş sağlığı yaklaşımının temel hedeflerinden biri işi çalışana uygun hâle getirmek.
Kasiyerlik gibi hem müşteri hizmeti hem de farklı fiziksel görevleri içerebilen mesleklerde çalışma istasyonunun yüksekliği, ekran ve ekipmanların konumu, uzanma mesafesi, zemin koşulları, mola düzeni ve oturma-ayakta çalışma seçenekleri birlikte değerlendirilmesi gereken unsurlar arasında.
Bu nedenle kasaya yalnızca bir sandalye koymak tek başına bütün ergonomi sorunlarını çözmeyebilir. Ancak çalışanın işi elverdiğinde oturabilmesi ve gerektiğinde pozisyon değiştirebilmesi, ergonomik çalışma tasarımının önemli parçalarından biri olabilir.
Saran’ın çağrısı çalışan sağlığı tartışmasına dönüştü
Ulvi Saran’ın açıklaması böylece marketlerdeki bir çalışma alışkanlığının ötesinde daha geniş bir soruyu gündeme getiriyor:
Bir iş hem oturarak hem de ayakta yapılabiliyorsa, çalışan neden saatler boyunca tek bir pozisyonda kalmak zorunda olsun?
Çalışma hayatında verimlilik kadar çalışanların fiziksel sağlığının korunması da önemli. Kasiyerler üzerinden başlayan tartışma; güvenlik görevlileri, satış danışmanları, üretim çalışanları ve uzun süre ayakta görev yapan diğer meslek grupları açısından da işyeri ergonomisinin önemini yeniden hatırlatıyor.
