Sjögren hastalığı, bağışıklık sisteminin başta gözyaşı ve tükürük bezleri olmak üzere kişinin kendi dokularını hedef aldığı, uzun süreli bir hastalıktır. Gözlerde yanma ve batma, ağız kuruluğu, kuru yiyecekleri yutarken su içme ihtiyacı sık görülen yakınmalar arasındadır. Bununla birlikte her göz veya ağız kuruluğu Sjögren anlamına gelmez.
Kuruluğa belirgin yorgunluk, eklem ağrısı ve tükürük bezlerinde şişlik eşlik etmesi, yakınmaların birlikte değerlendirilmesini önemli kılar. Hastalık bazı kişilerde daha çok göz ve ağız sağlığını etkilerken bazılarında akciğerler, böbrekler veya sinir sistemiyle ilgili sorunlara da yol açabilir.
Sjögren hastalığı ile Sjögren sendromu aynı mı?
Her iki ad da aynı hastalık için kullanılır. Güncel uluslararası adlandırmada “Sjögren hastalığı” ifadesi tercih edilmektedir. Hastalık tek başına gelişebileceği gibi romatoid artrit veya lupus gibi başka romatizmal hastalıklara da eşlik edebilir.
İnternette karşılaşılan “primer Sjögren” ifadesi, genellikle başka bir sistemik romatizmal hastalık olmadan gelişen durumu anlatır. Bu adlandırma tek başına hastalığın hafif veya ağır olduğunu göstermez. Önemli olan hangi organların etkilendiği ve bulguların kişiyi nasıl etkilediğidir.
Neden olur, kimlerde daha sık görülür?
Sjögren’in kesin nedeni bilinmiyor. Genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülüyor. Ailede benzer bağışıklık sistemi hastalıkları bulunması yatkınlıkla ilişkili olabilir; ancak hastalığın çocuklara kesin geçeceği anlamına gelmez.
Kadınlarda daha sık görülür ve çoğunlukla orta yaşta tanınır. Erkeklerde, gençlerde ve çocuklarda da gelişebilir.
Hastalığın nedenleriyle kuruluğu artıran durumları ayırmak gerekir. Susuz kalma, ağızdan soluma ve bazı ilaçlar benzer yakınmalar oluşturabilir. Özellikle alerji ve depresyon tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar değerlendirme sırasında gözden geçirilir. Bu nedenle kullanılan bütün ilaçların hekime bildirilmesi önemlidir.
Göz ve ağız kuruluğuna hangi belirtiler eşlik eder?
Sjögren belirtileri kişiden kişiye değişir. Yakınmalar zaman içinde artıp hafifleyebilir.
Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Gözlerde kum varmış hissi, yanma, batma veya kaşıntı.
- Ağız ve boğazda kuruluk.
- Çiğneme, yutma ve uzun süre konuşmada güçlük.
- Kuru yiyecekleri yerken su içme ihtiyacı.
- Tat duyusunda değişiklik.
- Dinlenmeyle yeterince hafiflemeyen yorgunluk.
- Kas ve eklem ağrıları.
- Yanaklarda veya çene çevresinde bez şişliği.
Tükürük azalması yalnızca rahatsızlık yaratmaz. Tükürüğün dişleri ve ağız dokularını koruyucu etkisi azaldığından çürükler ve ağız içi enfeksiyonlar kolaylaşabilir.
Geçmeyen kuru öksürük, el ve ayaklarda uyuşma gibi yakınmalar da görülebilir. Ancak bu belirtiler başka hastalıklarda da ortaya çıkabilir. Yalnızca belirti listesine bakarak Sjögren tanısı konulamaz.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Tekrarlayan göz ve ağız kuruluğu yemek yemeyi, konuşmayı veya günlük yaşamı etkiliyorsa değerlendirme gerekir. Aile hekimi veya iç hastalıkları uzmanı ilk değerlendirmeyi yapabilir. Sjögren şüphesinde romatoloji, göz hastalıkları ve diş hekimliği birlikte çalışabilir.
Yeni başlayan ya da kalıcı tükürük bezi şişliği, büyüyen lenf bezleri, açıklanamayan kilo kaybı, ateş ve gece terlemesi geciktirilmeden araştırılmalıdır. Sjögren’de lenfoma riski artabilse de hastaların çoğunda lenfoma gelişmez. Bu belirtiler doğrudan kanser anlamına gelmez.
Ani görme kaybı veya şiddetli göz ağrısı, özellikle kızarıklıkla birlikteyse, sıradan kuruluk kabul edilmemelidir. Acil göz değerlendirmesi gerekir. Ani ve ciddi nefes darlığında acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır.
Tanıda neden tek bir test yeterli değil?
Sjögren tanısı; yakınmalar, muayene ve gerekli testlerin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Kuruluğun ne zamandır sürdüğü, her gün yaşanıp yaşanmadığı ve kullanılan ilaçlar araştırılır.
Gözyaşı miktarı, alt göz kapağına yerleştirilen küçük kâğıt şeritlerle ölçülebilir. Göz yüzeyi kuruluğa bağlı hasar açısından incelenir. Tükürük miktarı ölçümü ve bazı hastalarda tükürük bezi ultrasonu değerlendirmeye katkı sağlar.
Kan testlerinde anti-SSA/Ro gibi, bağışıklık sisteminin kendi yapılarına karşı ürettiği antikorlar araştırılabilir. Bu antikorların bulunması tek başına tanı koydurmaz; sonuçlar diğer bulgularla birlikte yorumlanır.
Gerektiğinde alt dudaktaki küçük tükürük bezlerinden örnek alınabilir. Bu biyopsi her hastaya yapılmaz. Testlerin seçimi, muayeneye ve tanıda yanıtlanması gereken sorulara bağlıdır.
Sjögren nasıl tedavi edilir?
Sjögren’i tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış bir tedavi bulunmuyor. Tedavinin hedefi belirtileri azaltmak, göz ve ağız sağlığını korumak ve organ etkilenmesini kontrol etmektir.
Göz kuruluğunda suni gözyaşı ve bazı durumlarda göz merhemleri kullanılır. Yeterli rahatlama sağlanamazsa göz hekimi iltihabı azaltan reçeteli damlaları veya gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun kalmasını sağlayan küçük tıkaçları değerlendirebilir.
Ağız kuruluğunda tükürük yerine geçen ürünler ve uygun kişilerde salgıyı artıran ilaçlar düşünülebilir. Küçük yudumlarla su içmek, şekersiz sakız kullanmak, florürlü diş macunuyla düzenli temizlik ve diş hekimi kontrolleri bakımın önemli parçalarıdır. Ağzı sürekli şekerli içeceklerle ıslatmak çürük riskini artırabilir.
Eklem veya organ tutulumu bulunan kişilerde farklı tedaviler gerekebilir. Hidroksiklorokin seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir; her kişide kuruluğu veya yorgunluğu düzelttiği varsayılmamalıdır. Kortizon ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar, belirli bulgular için yarar ve riskler değerlendirilerek kullanılır.
Yeni ilaç araştırmaları ne gösteriyor?
Sjögren araştırmalarında hastalık aktivitesinin azalması ile kişinin kuruluk, ağrı ve yorgunluğunun hafiflemesi ayrı sonuçlardır. Birindeki iyileşme, diğerlerinin mutlaka düzeldiği anlamına gelmez.
İanalumab, bağışıklık sistemindeki B hücrelerini ve bu hücrelerin yaşamını destekleyen bir sinyali hedefleyen deneysel bir antikordur. Arthritis & Rheumatology dergisinin Mayıs 2025 sayısında yayımlanan faz 2b araştırmanın 52 haftalık sonuçları, başlangıçta 190 hastanın rastgele gruplara ayrıldığı çalışmaya dayanıyordu. Tedaviyi sürdüren grupta etkinliğin devam ettiği bildirildi. Ancak 24. haftada grupların yeniden düzenlenmesi, uzun dönem karşılaştırmalarını sınırlar.
Novartis’in 29 Ekim 2025 açıklamasına göre toplam 779 katılımcılı iki faz 3 çalışmada, 48. haftadaki hastalık aktivitesi ölçütünde plaseboya göre anlamlı iyileşme görüldü. Buna karşılık hastaların bildirdiği kuruluk, ağrı ve yorgunlukla ilgili ikincil sonuçlarda istatistiksel anlamlılık gösterilemedi. Burada aktarılan faz 3 sonuçları şirket ve kongre açıklaması düzeyindedir.
Dazodalibep çalışmasında yeni sonuçlar
Bağışıklık hücreleri arasındaki bazı etkinleştirici sinyalleri engellemeyi amaçlayan dazodalibep de araştırılan yöntemlerden biri.
Amgen, 22 Eylül 2026’da OASIZ 301 adlı faz 3 çalışmanın ilk sonuçlarını açıkladı. Yaklaşık 621 yetişkinin yer aldığı, rastgele gruplama yapılan, çift kör ve plasebo kontrollü araştırma; orta-ağır sistemik hastalık aktivitesi bulunan kişileri kapsıyordu.
Şirket, 48. haftada hastalık aktivitesi puanında anlamlı iyileşme bildirdi. Ancak duyuruda yararın büyüklüğünü bağımsız değerlendirmeye yetecek ayrıntılı sayısal sonuçlar sunulmadı. Enfeksiyonlar, tansiyon yüksekliği ve ilaç uygulanırken gelişen reaksiyonlar bildirilen istenmeyen olaylar arasındaydı.
Bu açıklama, hakemli tam araştırma yayını veya ilaç onayı değildir. Yalnızca kuruluk yakınması bulunan herkesin aynı yararı göreceği sonucuna varılamaz.
Bu ilaçlar kullanıma girdi mi?
13 Ekim 2026 tarihli kaynak taramasında ianalumab ve dazodalibep için Sjögren endikasyonunda FDA veya EMA kullanım onayı doğrulanamadı. Türkiye’de aynı endikasyon için ruhsat, erişim ve geri ödeme durumu da doğrulanamadı.
Bu nedenle yöntemler rutin, onaylı tedaviler olarak sunulmamalıdır. Plaseboya karşı olumlu sonuç alınması da mevcut bütün tedavilere üstünlük gösterildiği anlamına gelmez.
Sık sorulan diğer sorular
Sjögren bulaşıcı mı?
Hayır. Kişiden kişiye geçen bir enfeksiyon değildir; aynı ortamı veya eşyaları paylaşmakla bulaşmaz.
Sjögren hastası hamile kalabilir mi?
Evet, ancak gebeliğin önceden planlanması uygundur. Özellikle anti-SSA/Ro veya anti-SSB/La antikorları bulunan kişilerde bebeğin kalbiyle ilgili nadir sorunlar açısından uzman takibi gerekebilir. Kullanılan ilaçlar da gebelik açısından değerlendirilir.
Ekran başında çalışmak yasak mı?
Hayır. Uzun süre ara vermeden ekrana bakmak kuruluğu artırabileceğinden molalar vermek, göz kırpmayı hatırlamak ve ortam koşullarını düzenlemek yardımcı olabilir.
Vajinal kuruluk Sjögren ile ilişkili olabilir mi?
Evet. Vajinal nemlendiriciler ve su bazlı kayganlaştırıcılar rahatlama sağlayabilir. Süren ağrı veya farklı belirtiler varsa başka nedenler de araştırılmalıdır.
Ağzımı kurutan ilacı bırakmalı mıyım?
İlacı kendi kendinize bırakmayın. Yakınmayı hekime bildirerek ilacın etkisinin ve olası alternatiflerin değerlendirilmesini sağlayın.
Tıbbi uyarı
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Kişisel tanı ve tedavi planı sağlık profesyoneli değerlendirmesi gerektirir.
Kaynaklar
- NIAMS. Sjögren’s Disease: Overview, Symptoms, & Causes; Diagnosis, Treatment, and Steps to Take. 2024.
- NIDCR. Sjögren’s Disease. Hasta bilgilendirme kaynağı.
- NHS. Sjögren’s syndrome; Dry mouth; Eye pain.
- University College London Hospitals. Dry mouth.
- Price EJ ve arkadaşları. British Society for Rheumatology guideline on management of adult and juvenile onset Sjögren disease. Rheumatology, 2025;64(2):409–439.
- 2023 International Rome consensus for nomenclature of Sjögren disease. Nature Reviews Rheumatology, 2025.
- Dörner T ve arkadaşları. Safety and Efficacy of Ianalumab in Patients With Sjögren’s Disease: 52-Week Results From a Randomized, Placebo-Controlled, Phase 2b Dose-Ranging Study. Arthritis & Rheumatology, 2025;77(5):560–570.
- Novartis. İanalumab NEPTUNUS faz 3 sonuç açıklaması. 29 Ekim 2025. Şirket duyurusu.
- Amgen. Dazodalibep OASIZ 301 faz 3 ilk sonuç açıklaması. 22 Eylül 2026. Şirket duyurusu.
