Polimiyalji romatika, çoğunlukla 50 yaşından sonra başlayan, iki omuzda ve kalça çevresinde ağrı ile belirgin sabah tutukluğuna yol açan iltihaplı bir romatizmal hastalıktır. Kısaca PMR olarak adlandırılır. Sabah yataktan kalkmak, giyinmek, saç taramak veya sandalyeden doğrulmak güçleşebilir.
Yakınmalar bazen birkaç gün içinde ortaya çıkar. Bu hızlı değişimi yalnızca yaşlanmaya, yorgunluğa ya da kas zorlanmasına bağlamak değerlendirmeyi geciktirebilir. Hastalık tedaviyle kontrol altına alınabilir; ancak ağrının kısa sürede azalması tedavinin tamamlandığını göstermez. İzlemde hem hastalığın geri dönmesi hem kullanılan ilaçların yan etkileri değerlendirilir.
Polimiyalji romatikada ağrı nereden kaynaklanır?
Hastalığın tıbbi adı polymyalgia rheumatica’dır. İsim kas ağrısını çağrıştırsa da iltihap, omuz ve kalça eklemlerinin çevresindeki yapılarda da bulunur. Bunlar arasında hareket sırasında sürtünmeyi azaltan sıvı kesecikleri ve tendon çevresindeki dokular yer alır.
Ağrı genellikle vücudun iki tarafını etkiler. Boyun, üst kollar ve uyluk çevresine yayılabilir. Uzun süre hareketsiz kalmak tutukluğu artırırken gün içinde hareket etmek bir miktar rahatlama sağlayabilir. Bu özellikler tanıda yol gösterir; fakat tek başına hastalığı kanıtlamaz.
Neden olur, kimlerde daha sık görülür?
Bağışıklık sistemiyle ilişkili iltihabın neden başladığı tam olarak bilinmiyor. Yaşlanmayla birlikte bağışıklık sisteminde oluşan değişiklikler ve genetik yatkınlık üzerinde duruluyor. Tek bir mikrop, yiyecek veya günlük alışkanlık bütün vakaları açıklamıyor.
Polimiyalji romatika 50 yaşın altında çok seyrektir; daha çok ileri yaşlarda görülür. Kadınlarda erkeklerden daha sık ortaya çıkar. Kuzey Avrupa kökenli toplumlarda daha yaygın bildirilmesi, başka toplumlarda görülmediği anlamına gelmez.
Bu özellikler yalnızca olasılığı değiştirir. İleri yaşta her omuz ağrısı polimiyalji romatika değildir. Eklem kireçlenmesi, omuz tendon hastalıkları, tiroit bozuklukları, romatoid artrit ve bazı ilaçlara bağlı kas yakınmaları benzer bir tablo oluşturabilir.
Polimiyalji romatika belirtileri nelerdir?
En ayırt edici örüntü, iki omuzda ağrıya uzun süren sabah tutukluğunun eşlik etmesidir. Tutukluk sıklıkla 45 dakikadan uzun sürer. Ancak bu süre evde tanı koymak için kullanılabilecek kesin bir sınır değildir.
Başlıca yakınmalar şunlardır:
- İki omuzda, boyunda veya kalça çevresinde ağrı.
- Sabahları ve uzun süre oturduktan sonra belirgin hareket güçlüğü.
- Kolları yukarı kaldırırken, giyinirken veya yatakta dönerken zorlanma.
- Sandalyeden kalkarken ve merdiven çıkarken güçlük.
- Yorgunluk, iştahsızlık ve bazen istemsiz kilo kaybı.
- Hafif ateş veya genel hastalık hissi.
Kişi kendisini güçsüz hissedebilir; bunun bir bölümü ağrının hareketi engellemesinden kaynaklanabilir. Belirgin kas gücü kaybı, tek taraflı yakınma veya alışılmadık bulgular varsa başka nedenler de araştırılır.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Özellikle 50 yaşından sonra yeni başlayan, bir haftadan uzun süren ve günlük işleri zorlaştıran omuz-kalça ağrısı ile tutukluk değerlendirilmelidir. İlk başvuru aile hekimine veya iç hastalıkları bölümüne yapılabilir. Tanının netleştirilmesi ve tedavinin planlanmasında romatoloji uzmanı görev alır.
Polimiyalji romatikaya bazen dev hücreli arterit adı verilen damar iltihabı eşlik eder. Bu ayrı fakat ilişkili hastalık, gözü besleyen damarları etkileyerek görmeyi tehdit edebilir.
Yeni başlayan baş ağrısı, saçlı deride hassasiyet veya çiğnerken çenede ağrı varsa aynı gün tıbbi değerlendirme gerekir. Ani görme kaybı, görmenin geçici olarak kararması ya da çift görmede gecikmeden acil servise başvurulmalıdır. Görme sorunu kendiliğinden düzelse bile beklenmemelidir.
Polimiyalji romatika nasıl teşhis edilir?
Hastalığı tek başına doğrulayan bir test bulunmuyor. Hekim ağrının başlangıcını, iki taraflı olup olmadığını, sabah tutukluğunun süresini ve günlük hareketlere etkisini sorgular. Muayenede eklemler, hareket açıklığı ve kas gücü değerlendirilir.
Sedimantasyon ve CRP, vücuttaki iltihabı değerlendiren kan testleridir. Polimiyalji romatikada sıklıkla yükselirler; ancak enfeksiyonlar ve başka romatizmal hastalıklar da aynı sonuçları oluşturabilir. İkisinin de normal olması tanıyı daha az olası kılar, fakat değerlendirme yalnızca laboratuvar rakamlarına indirgenmez.
Kan sayımı, böbrek ve karaciğer testleri, tiroit incelemeleri veya romatoid artritle ilişkili antikor testleri gerektiğinde istenir. Omuz ve kalça ultrasonu, eklem çevresindeki iltihabı göstermeye yardımcı olabilir. Her hastaya MR, PET veya geniş kapsamlı görüntüleme yapılması gerekmez.
Kortizon tedavisine hızlı yanıt tanıyı destekleyebilir. Yine de başka hastalıklar da kortizonla geçici olarak rahatlayabildiğinden, bu yanıt tek başına kesin tanı değildir.
Polimiyalji romatika nasıl tedavi edilir?
Tedavinin amacı iltihabı ve ağrıyı baskılamak, günlük hareketleri geri kazandırmak ve ilaçların zararını mümkün olduğunca azaltmaktır. Plan; hastalığın aktivitesine, tekrarlama durumuna, diyabet ve kemik erimesi gibi eşlik eden sorunlara göre değişir.
Kortizonlu ilaçlar
Ağızdan kullanılan kortizonlu ilaçlar temel tedavidir. Birçok hastada yakınmalar günler içinde belirgin azalır. Bu rahatlamanın ardından doz, belirtiler ve kan sonuçları izlenerek kademeli azaltılır.
Tedavi aylarca sürebilir; bazı kişilerde bir-iki yıl veya daha uzun süre gerekir. Herkes için aynı bırakma takvimi yoktur. Doz azaltılırken belirtilerin dönmesi, planın yeniden değerlendirilmesini gerektirir. Uzun süre kullanılan kortizonun aniden kesilmesi ciddi sorunlara yol açabileceğinden değişiklikler hekim gözetiminde yapılır.
Kortizon ihtiyacını azaltan ilaçlar
Sık tekrarlayan hastalıkta veya kortizon yan etkisi riski yüksek kişilerde ek tedaviler düşünülebilir. Metotreksat bunlardan biridir. Bazı hastalarda iltihabı kontrol etmeye ve kortizon ihtiyacını azaltmaya yardımcı olur; kan sayımı ve karaciğer gibi organlar açısından takip gerektirir.
Ağrı kesiciler tek başına polimiyalji romatikanın temel tedavisinin yerini tutmaz. Sürekli ağrı kesiciyle yakınmaları bastırmaya çalışmak, altta yatan iltihabın değerlendirilmesini geciktirebilir.
Kemik sağlığı ve günlük hareket
Kortizon kullanılırken kan şekeri, tansiyon, enfeksiyon riski ve kemik sağlığı izlenir. Kırık riskine göre kemik yoğunluğu ölçümü ve koruyucu ilaçlar gerekebilir. Kalsiyum ve D vitamini ihtiyacı kişiye göre değerlendirilir.
Uygun yürüyüşler ve hareket açıklığını koruyan egzersizler günlük işlevi destekler. Ağrıyı belirgin artıran zorlayıcı hareketler yerine, hastalığın dönemine göre ayarlanmış bir program tercih edilir. Gerektiğinde fizyoterapi desteği alınır.
Güncel tedavi yaklaşımında ne değişti?
2026’da Rheumatology dergisinde yayımlanan Alman, Avusturya ve İsviçre uzmanlık kuruluşlarının ortak önerileri, tekrarlayan hastalıkta kortizona ek olarak IL-6 reseptörünü engelleyen tedavilere daha belirgin yer veriyor. IL-6, iltihap sürecinde hücreler arasında haber taşıyan bir proteindir.
Bu yaklaşımın amacı her hastaya biyolojik ilaç vermek değil, uygun hastalarda hastalığı kontrol ederken uzun süreli kortizon yükünü azaltmaktır.
Sarilumab kimler için onaylandı?
Sarilumab, IL-6’nın etkisini engelleyen biyolojik bir ilaçtır. ABD’de 28 Şubat 2023’te, kortizona yetersiz yanıt veren veya kortizon dozunun azaltılmasını tolere edemeyen yetişkin polimiyalji romatika hastaları için onaylandı. Avrupa Birliği’nde bu kullanım alanı Kasım 2024’te onay kapsamına alındı. Dolayısıyla ilaç 2026’da yeni bulunmuş bir tedavi değildir.
Onaya dayanak sağlayan Faz III SAPHYR araştırmasında, kortizon azaltılırken hastalığı tekrarlayan 118 yetişkin değerlendirildi. Sarilumab ve 14 haftalık kortizon azaltma planı, plasebo ve 52 haftalık azaltma planıyla karşılaştırıldı.
Bir yıl sonunda sürdürülen hastalık sakinliği sarilumab grubunda 60 kişinin 17’sinde, karşılaştırma grubunda 58 kişinin 6’sında sağlandı: Yaklaşık yüzde 28’e karşı yüzde 10, yani 18 yüzde puanlık mutlak fark. Kullanılan toplam kortizon miktarı da daha düşüktü.
Bununla birlikte çalışma küçüktü ve iki gruptaki kortizon azaltma planları farklıydı. Sonuçlar bütün yeni tanı almış hastalara doğrudan genellenemez. Sarilumab enfeksiyon, bazı beyaz kan hücrelerinde düşme ve karaciğer testlerinde yükselme gibi riskler nedeniyle tarama ve düzenli takip gerektirir.
Türkiye’de polimiyalji romatika endikasyonuna özgü güncel ruhsat, erişim ve geri ödeme durumu bu taramada resmî kaynaklardan doğrulanamadı. ABD veya Avrupa onayı, Türkiye’de aynı koşulların bulunduğunu göstermez.
Umut vaat eden çalışmalar
Metotreksatın yeni tanı alan hastalarda daha erken kullanılmasını değerlendiren bir çalışma, 21 Aralık 2025’te çevrim içi yayımlandı ve Annals of the Rheumatic Diseases dergisinin Nisan 2026 sayısında yer aldı.
Çift kör, plasebo kontrollü araştırmada 64 hasta rastgele iki gruba ayrıldı; 58 hasta son analize alındı. İki gruba da 24 haftalık kortizon azaltma planı uygulandı. Bir gruba metotreksat, diğerine etkisiz karşılaştırma tedavisi verildi.
52. haftada kortizon kullanmadan hastalığın sakin olması metotreksat grubunda yüzde 80, plasebo grubunda yüzde 46 oranında görüldü. Mutlak fark 34 yüzde puandı.
Bu sonuç, bilinen bir ilacın daha erken kullanımının yararlı olabileceğini destekliyor. Ancak örneklem küçüktü ve izlem bir yılla sınırlıydı. Çalışma herkesin aynı tedaviyi alması gerektiğini veya bir yıldan sonra hastalığın tekrarlamayacağını göstermiyor. Bu, yeni bir ilaç onayından çok mevcut tedavinin kullanımına ilişkin yeni kanıttır.
Sık sorulan diğer sorular
Polimiyalji romatika ile fibromiyalji aynı mı?
Hayır, farklı hastalıklardır. Polimiyalji romatika iltihapla ilişkilidir ve çoğunlukla ileri yaşta başlar. Fibromiyaljide yaygın ağrı, uyku sorunları ve yorgunluk görülür; ağrıyı aynı iltihap mekanizması açıklamaz. Tedavileri de birbirinden farklıdır.
Hastalık tamamen geçebilir mi?
Evet, birçok kişide zamanla tedavisiz sakin dönem sağlanabilir. Ancak bunun ne kadar sürede olacağı kişiden kişiye değişir; ilaç azaltılırken veya bırakıldıktan sonra tekrar görülebilir.
Özel bir diyet hastalığı iyileştirir mi?
Polimiyalji romatikayı ortadan kaldırdığı kanıtlanmış özel bir diyet bulunmuyor. Dengeli beslenme, yeterli protein ve kemik sağlığını destekleyen besinler önemlidir; bunlar iltihabı kontrol eden tedavinin yerine geçmez.
Ilık duş veya sıcak uygulama işe yarar mı?
Ilık duş bazı kişilerde tutukluğu geçici olarak hafifletebilir. Bu rahatlama hastalığın iltihabını tedavi ettiği anlamına gelmez. Cildi yakabilecek sıcaklıktan kaçınılmalıdır.
Araç kullanmaya devam edilebilir mi?
Omuz ve kalça hareketleri güvenli sürüşe izin veriyorsa devam edilebilir. Direksiyonu çevirmek, çevreyi kontrol etmek veya pedalları kullanmak zorlaşıyorsa araç kullanılmamalıdır. Uzun yolculuklarda hareket molaları tutukluğu azaltmaya yardımcı olabilir.
Tıbbi uyarı
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı ve tedavi kişisel hekim değerlendirmesi gerektirir; kortizon ve diğer romatizma ilaçlarının dozu kendi kendine değiştirilmemelidir.
Kaynaklar
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases. Polymyalgia Rheumatica and Giant Cell Arteritis; Diagnosis, Treatment, and Steps to Take. 2022.
- NHS. Polymyalgia rheumatica: Symptoms, Diagnosis, Treatment. 2023.
- American College of Rheumatology. Polymyalgia Rheumatica hasta bilgi notu. Şubat 2025.
- Buttgereit F ve arkadaşları. Recommendations of the German, Austrian and Swiss rheumatology and other medical societies for the management of polymyalgia rheumatica. Rheumatology, 2026;65(2):keaf646.
- Spiera RF ve arkadaşları. Sarilumab for Relapse of Polymyalgia Rheumatica during Glucocorticoid Taper. New England Journal of Medicine, 2023;389:1263–1272.
- Bolhuis TE ve arkadaşları. Results of a 1-year randomised double-blind placebo-controlled trial with methotrexate 25 mg/week in recently diagnosed polymyalgia rheumatica. Annals of the Rheumatic Diseases, 2026;85(4):761–770. İlk çevrim içi yayın: 21 Aralık 2025.
- U.S. Food and Drug Administration. Kevzara prescribing information, 2024; sarilumab düzenleyici değerlendirme belgesi, BLA 761037 S-015.
- European Medicines Agency. Kevzara: European Public Assessment Report ve ürün bilgileri.
- Versus Arthritis. Polymyalgia rheumatica hasta bilgilendirme kitapçığı.
- Arthritis Foundation. The Difference Between Fibromyalgia and Polymyalgia.
