Hücre kültürü düzeyinde gerçekleştirilen araştırma, çevresel nanoplastiklerle sigara dumanının birlikte oluşturabileceği risklere dikkat çekiyor.
Sigara dumanı ile çevrede giderek yaygınlaşan nanoplastiklerin birlikte solunmasının akciğer sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin yeni bir araştırma yayımlandı. İtalya ve Belçika’daki üniversite ve araştırma merkezlerinin iş birliğiyle yürütülen laboratuvar çalışmasında, sigara dumanı özütüne maruz bırakılan insan solunum yolu epitel hücrelerinin polistiren nanoplastikleri daha fazla bünyesine aldığı ve hücre bariyerinin belirgin şekilde zayıfladığı gösterildi.[1]
Araştırma, insan bronş epitel hücreleri üzerinde gerçekleştirilen deneysel bir hücre kültürü çalışması niteliğinde olup, bulgular doğrudan insanlar üzerinde elde edilmiş klinik sonuçlar olarak değerlendirilmüyor.[1]
Sigara dumanı hücre bariyerini zayıflatıyor
Araştırmacılar, sigara dumanı özütünün solunum yollarını kaplayan epitel tabakasındaki sıkı bağlantı proteinlerini azalttığını belirledi. Bu değişiklik, akciğerleri dış ortamdan koruyan doğal bariyerin geçirgenliğini artırırken nanoplastik parçacıklarının hücre içine girişini de kolaylaştırdı.[1]
Çalışmada hem BEAS-2B hem de 16HBE insan bronş epitel hücreleri kullanıldı. Ayrıca hava-sıvı ara yüzeyinde geliştirilen, gerçek solunum yolu yapısını daha iyi taklit eden hücre modellerinde de benzer sonuçlara ulaşıldı.[1]
Nanoplastik ve sigara birlikte daha büyük etki oluşturdu
Araştırma ekibi, sigara dumanı ile nanoplastiklerin birlikte maruziyetinde mukus üreten goblet hücrelerinin sayısında artış gözlendiğini bildirdi. Bu değişimin kronik obstrüktif akciğer hastalığına (KOAH) benzer yapısal değişikliklerle ilişkili olabileceği değerlendirildi.[1]
Bununla birlikte bazı iltihap belirteçlerinde beklenen düzeyde artış görülmedi. Araştırmacılar, zararın yalnızca iltihaplanmayla açıklanamayacağını, epitel bariyerindeki bozulmanın da önemli rol oynadığını vurguladı.[1]
Çalışma laboratuvar ortamında yapıldı
Bilim insanları araştırmada metabolik aktivite, hücre zarı hasarı, geçirgenlik testleri, floresan görüntüleme, akış sitometrisi ve izotop analizleri gibi çok sayıda yöntem kullandı. Bulgular, sigara dumanının hücreleri nanoplastiklere karşı daha savunmasız hâle getirdiğini gösterdi.[1]
Araştırmacılar bunun, özellikle sigara içen bireylerde çevrede bulunan plastik kaynaklı çok küçük parçacıkların akciğer dokusuna etkisini artırabilecek biyolojik bir mekanizma olabileceğini ifade etti.[1]
Bulguların günlük yaşamdaki anlamı
Nanoplastikler; plastiklerin zamanla parçalanması sonucu oluşan ve havada taşınabilen çok küçük parçacıklar olarak tanımlanıyor. Son yıllarda bu parçacıkların insan dokularında da saptanması, olası sağlık etkilerine yönelik araştırmaları hızlandırdı.[2]
Bu çalışma, sigara dumanı ile nanoplastiklerin birlikte maruziyetinin solunum yollarındaki koruyucu bariyeri bozabileceğini gösterse de araştırma hücre kültürü düzeyinde gerçekleştirildiği için insanların gerçek yaşam koşullarındaki risk düzeyini belirlemek adına klinik ve uzun dönemli çalışmalara ihtiyaç bulunuyor.[1][2]
Kaynaklar
[1] Mirra D, Panico F ve ark. Cigarette smoke drives polystyrene nanoparticles-associated airway epithelial damage and chronic obstructive pulmonary disease-like features. 2026. DOI: 10.1038/s41598-026-61077-6
[2] Dünya genelinde nanoplastiklerin solunum sistemi üzerindeki etkilerine ilişkin güncel çevresel sağlık literatürü ve bilimsel değerlendirmeler, 2026.
