RUH SAĞLIĞINDA VİDEO MU, TELEFON MU, YÜZ YÜZE Mİ?
Ruh sağlığı hizmetlerinde uzaktan görüşmeler pandemi döneminde hızla yaygınlaştı. Peki psikiyatri ve ruh sağlığı hizmetlerinin video, telefon veya yüz yüze verilmesi hasta sonuçları açısından fark yaratıyor mu?
JAMA Network Open'da 8 Eylül 2026'da yayımlanan geniş kapsamlı bir araştırma bu soruyu 813.699 kişinin verileri üzerinden değerlendirdi.
Sonuçlar video görüşmelerinin bazı ölçütlerde dikkat çekici biçimde öne çıktığını gösterdi.
813 BİNDEN FAZLA KİŞİ İNCELENDİ
Araştırmada ABD Gazi İşleri Bakanlığı sağlık sisteminden 813.699 kişinin verileri kullanıldı.
Katılımcılar ruh sağlığı hizmetlerini ağırlıklı olarak hangi yöntemle aldıklarına göre üç gruba ayrıldı.
305.189 kişi ağırlıklı olarak yüz yüze,
343.543 kişi video,
164.967 kişi ise telefon üzerinden ruh sağlığı hizmeti aldı.
Araştırmacılar daha sonra katılımcıların sonuçlarını bir yıllık takip döneminde karşılaştırdı.
VİDEO GRUBUNDA HASTANEYE YATIŞ DAHA DÜŞÜKTÜ
Ham verilere göre ruh sağlığı nedeniyle hastaneye yatış oranı video grubunda yüzde 0,9 olarak gerçekleşti.
Bu oran yüz yüze görüşme grubunda yüzde 2,1, telefon grubunda ise yüzde 1,6 oldu.
Araştırmacıların gruplar arasındaki farklılıkları istatistiksel yöntemlerle dengelemeye çalıştığı analizlerde de video görüşmeleri daha düşük beklenen hastaneye yatış olasılığıyla ilişkili bulundu.
ACİL SERVİS BAŞVURULARINDA DA BENZER SONUÇ
Ruh sağlığıyla ilişkili acil servis başvurusu video grubunda yüzde 1,5 olarak kaydedildi.
Yüz yüze görüşme grubunda bu oran yüzde 2,6, telefon grubunda ise yüzde 2,3'tü.
Düzeltilmiş analizlerde video grubunda beklenen acil servis başvurusu olasılığının hem telefon hem de yüz yüze görüşme grubuna göre küçük fakat istatistiksel olarak anlamlı ölçüde daha düşük olduğu görüldü.
RANDEVULARA KATILIM DAHA YÜKSEK
Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de tamamlanan randevularla ilgiliydi.
Video grubundaki kişiler planlanan ruh sağlığı randevularının ortalama yüzde 71,1'ini tamamladı.
Bu oran yüz yüze görüşmelerde yüzde 68,0, telefon görüşmelerinde ise yüzde 68,4 olarak hesaplandı.
Düzeltilmiş analizde video görüşmelerinde tamamlanan randevu oranının yüz yüze görüşmelere kıyasla 3,6 yüzde puan, telefon görüşmelerine kıyasla 4,1 yüzde puan daha yüksek olması beklendi.
İNTİHAR DAVRANIŞLARI DA İNCELENDİ
Çalışmada intihar davranışları da sonuç ölçütlerinden biri olarak değerlendirildi.
Ham oranlar video grubunda yüzde 1,0, yüz yüze görüşme grubunda yüzde 1,2 ve telefon grubunda yüzde 1,3 olarak bildirildi.
İstatistiksel analizlerde video grubu yine daha düşük beklenen oranlarla ilişkili bulundu.
Ancak araştırmanın bu bulgusu da nedensellik kanıtı olarak değerlendirilmemeli.
VİDEO GÖRÜŞMESİ YÜZ YÜZE TEDAVİDEN DAHA MI İYİ?
Araştırmanın sonuçları böyle bir kesin hüküm kurmak için yeterli değil.
Çalışma randomize kontrollü bir deney değil, geçmiş sağlık kayıtlarının değerlendirildiği retrospektif karşılaştırmalı etkinlik araştırmasıydı.
Bu nedenle kişilerin hangi görüşme yöntemini kullandığı araştırmacılar tarafından rastgele belirlenmedi.
Daha da önemlisi video grubundaki kişilerin başlangıç özellikleri diğer gruplardan farklıydı.
Video kullananlar ortalamada daha gençti, gelirleri daha yüksekti, daha çok kentsel bölgelerde yaşıyordu ve bazı göstergelere göre klinik hastalık yükleri daha düşüktü.
Araştırmacılar bu farklılıkları istatistiksel yöntemlerle dengelemeye çalıştı ancak ölçülmemiş başka faktörlerin sonuçları etkilemiş olabileceğini özellikle belirtti.
FARKLAR KÜÇÜK
Çalışmanın bir diğer önemli noktası farkların büyüklüğü.
813 binden fazla kişinin yer aldığı çok geniş bir veri setinde bazı farklılıklar istatistiksel olarak anlamlı olsa da araştırmacılar etki büyüklüklerinin küçük olduğunu vurguladı.
Bu nedenle çalışma "video terapi yüz yüze terapiden daha etkilidir" şeklinde yorumlanmamalı.
Daha doğru ifade, video üzerinden ruh sağlığı hizmeti alınmasının incelenen bazı klinik sonuçlarda daha olumlu sonuçlarla ilişkili bulunmasıdır.
NEDEN VİDEO GÖRÜŞMELERİ ÖNE ÇIKMIŞ OLABİLİR?
Araştırma bunun nedenini doğrudan test etmedi.
Ancak araştırmacılar video görüşmelerinin telefon görüşmelerine kıyasla klinisyenin hastanın işlevselliğini daha iyi değerlendirmesine ve terapötik ilişkinin geliştirilmesine yardımcı olabileceğine ilişkin önceki araştırmalara dikkat çekti.
Uzaktan erişimin kolaylığı da randevuların daha fazla tamamlanmasına katkıda bulunmuş olabilir.
Bunlar olası açıklamalar; mevcut çalışma bunların neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor.
HER HASTA İÇİN AYNI YÖNTEM UYGUN OLMAYABİLİR
Araştırmanın sonuçları ruh sağlığı hizmetlerinin tamamen videoya taşınması gerektiği anlamına gelmiyor.
Ciddi ruhsal hastalıklar, kriz durumları, fiziksel değerlendirme gereksinimi, teknolojiye erişim, mahremiyet koşulları ve kişinin tercihleri uygun görüşme yönteminin belirlenmesinde rol oynayabilir.
Araştırmacılar gelecekte farklı psikiyatrik durumlar ve farklı görüşme türleri açısından sonuçların ayrıca incelenmesi gerektiğini belirtiyor.
Çalışmanın ortaya koyduğu temel mesaj ise daha sınırlı fakat önemli:
Video üzerinden verilen ruh sağlığı hizmetleri, uygun hastalarda yalnızca erişimi kolaylaştıran bir alternatif olmayabilir; bazı sonuçlar açısından da avantajlarla ilişkili olabilir.
Bunun gerçekten yöntemin kendisinden kaynaklanıp kaynaklanmadığını ortaya koymak için daha güçlü kontrollü araştırmalara ihtiyaç var.
KAYNAKLAR
JAMA Network Open
VA Boston Healthcare System
Harvard Medical School
U.S. Department of Veterans Affairs
