ÜCRETSİZ KANSER TARAMALARI: KİMLER, HANGİ TESTLERİ YAPTIRABİLİR?
Kanserde erken tanı, bazı kanser türlerinde tedavi seçeneklerinin ve başarı şansının artmasında önemli rol oynuyor.
Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen ulusal kanser tarama programları kapsamında belirli yaş gruplarındaki kişiler meme kanseri, rahim ağzı kanseri ve kolorektal kanser açısından ücretsiz olarak taranabiliyor.
Taramalar yalnızca KETEM’lerde yapılmıyor. Aile sağlığı merkezleri, sağlıklı hayat merkezleri ve mobil kanser tarama araçları da program kapsamında hizmet verebiliyor.
MEME KANSERİ TARAMASI KİMLERE YAPILIYOR?
Ulusal tarama programı kapsamında 40-69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir mamografi ile meme kanseri taraması uygulanıyor.
Mamografi, henüz elle hissedilemeyecek kadar küçük bazı meme değişikliklerinin saptanmasına yardımcı olabiliyor.
Tarama programı herhangi bir şikâyeti olmayan hedef yaş grubundaki kadınlara yönelik.
Memede yeni ortaya çıkan kitle, meme başından kanlı akıntı, meme derisinde çekilme veya belirgin değişiklik gibi yakınmalar varsa rutin tarama zamanını beklemek yerine sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.
RAHİM AĞZI KANSERİ TARAMASI KİMLERE YAPILIYOR?
30-65 yaş arasındaki kadınlarda rahim ağzı kanserine yönelik tarama uygulanıyor.
Ulusal program kapsamında HPV-DNA testi kullanılıyor ve tarama beş yılda bir gerçekleştiriliyor.
HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü kendiliğinden ortadan kalkabilse de bazı yüksek riskli HPV tiplerinin kalıcı enfeksiyonu rahim ağzı kanseri gelişiminde temel risk faktörlerinden biri.
Taramanın amacı kanser gelişmeden önce riskli değişiklikleri veya hastalığı erken dönemde saptayabilmek.
KOLON VE REKTUM KANSERİ TARAMASI KİMLERE YAPILIYOR?
Kolorektal kanser tarama programı 50-70 yaş arasındaki kadın ve erkekleri kapsıyor.
Bu yaş grubunda iki yılda bir gaitada gizli kan testi uygulanıyor.
Ayrıca ulusal program kapsamında belirlenen aralıklarla kolonoskopi değerlendirmesi de bulunuyor.
Gaitada gizli kan testinin pozitif çıkması kişinin kesin olarak kanser olduğu anlamına gelmiyor.
Pozitif sonuç alınması durumunda ileri değerlendirme gerekiyor.
KANSER TARAMALARI NEREDE YAPILIYOR?
Ücretsiz kanser taramalarına farklı birimlerden ulaşılabiliyor.
Bunların başında Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri, yani KETEM’ler geliyor.
Bunun yanında aile sağlığı merkezleri ve sağlıklı hayat merkezlerinde de program kapsamındaki taramalar gerçekleştirilebiliyor.
Mobil kanser tarama araçları ise özellikle hizmete erişimin daha güç olduğu bölgelerde tarama hizmetinin vatandaşlara ulaştırılmasında kullanılıyor.
KETEM NEDİR?
KETEM, “Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi” ifadesinin kısaltması.
Bu merkezlerde ulusal program kapsamında kanser taramalarının yanı sıra kanserden korunma ve erken tanı konusunda bilgilendirme çalışmaları da yürütülüyor.
TARAMA İLE TANI AYNI ŞEY DEĞİL
Kanser taramalarında önemli bir ayrım bulunuyor.
Tarama, herhangi bir belirti veya şikâyeti bulunmayan belirli yaş ve risk grubundaki kişilerde hastalığın erken işaretlerini araştırmak amacıyla uygulanıyor.
Tanı süreci ise bir belirti, muayene bulgusu veya anormal tarama sonucunun ardından hastalığın bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla yapılan daha ayrıntılı incelemeleri kapsıyor.
Bu nedenle tarama testinde şüpheli veya pozitif sonuç çıkması doğrudan kanser tanısı anlamına gelmiyor.
KİMLER RUTİN TARAMA PROGRAMINI BEKLEMEMELİ?
Ulusal tarama programlarındaki yaş aralıkları toplum genelindeki ortalama risk grubuna göre belirleniyor.
Ailesinde belirli kanserlerin güçlü öyküsü bulunanlar, kalıtsal kanser sendromu açısından risk taşıyanlar veya daha önce kanser öncüsü lezyon saptanan kişiler için takip ve tarama planı farklı olabiliyor.
Benzer şekilde dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı, memede kitle veya olağandışı vajinal kanama gibi belirtiler varsa rutin tarama yaşını veya zamanını beklemek uygun değil.
Bu durumda kişinin doğrudan sağlık kuruluşunda değerlendirilmesi gerekiyor.
ERKEN TANI NEDEN ÖNEMLİ?
Tarama programlarının temel amacı kanseri mümkün olduğunca erken evrede veya bazı kanserlerde kanser öncesi değişiklik aşamasında yakalamak.
Ancak her kanser türü için toplum çapında rutin tarama programı bulunmuyor.
Türkiye’de ulusal program kapsamında temel olarak meme, rahim ağzı ve kolorektal kanser taramaları yürütülüyor.
Bu nedenle “check-up yaptırmak” ile bilimsel kriterlere göre hazırlanmış kanser tarama programına katılmak da aynı şey değil.
HANGİ TARAMANIN ZAMANI GELDİ?
40-69 yaş arasındaki kadınlar meme kanseri taraması,
30-65 yaş arasındaki kadınlar rahim ağzı kanseri taraması,
50-70 yaş arasındaki kadın ve erkekler ise kolorektal kanser taraması açısından ulusal programın hedef grubunda bulunuyor.
Kişinin yaşı, aile öyküsü, önceki test sonuçları ve bireysel riskleri nedeniyle farklı bir takip programına ihtiyaç duyulabileceğinden, gerekli durumlarda aile hekimi veya ilgili uzman hekimle görüşülmesi uygun olacaktır.
