Bulgular, bu parçacıkların bazı kişilerde bağışıklık sistemi ve iltihabi yanıtları tetikleyebileceğini gösterirken, uzmanlar kontrastlı MR’ın gerekli durumlarda çoğu hasta için güvenli ve önemli bir tanı yöntemi olmaya devam ettiğini vurguluyor.
Manyetik rezonans (MR) görüntülemesinde kullanılan kontrast maddeleriyle ilgili yeni bir araştırma, bu maddelerin vücutta beklenenden farklı davranabileceğini gösterdi. ABD’deki New Mexico Üniversitesi araştırmacıları tarafından laboratuvar ortamında yürütülen çalışma, gadolinyum bazlı kontrast maddelerin parçalanarak dokularda kalabilecek metal nanopartiküller oluşturabileceğini ortaya koydu. Bulgular, Nature Communications dergisinde yayımlandı. [1].
Gadolinyum neden kullanılıyor?
Gadolinyum, görüntüleme sırasında damarları, tümörleri ve bazı organları daha net gösterebilen nadir toprak metalleri arasında yer alıyor. Bu metal, doğrudan verilmediği için normal koşullarda güvenli kabul edilen kimyasal bileşiklerin içine bağlanarak hastaya uygulanıyor.
Araştırmacılar ise bu bağın her zaman tamamen kararlı kalmayabileceğini gösterdi. Çalışmaya göre serbest kalan gadolinyum, ıspanak, pazı, pancar, kakao ve bazı kuruyemişlerde doğal olarak bulunan oksalik asit (oksalat) ile birleşerek çok küçük kristal metal parçacıkları oluşturabiliyor. Bu parçacıkların zamanla bazı dokulara yerleşebileceği düşünülüyor. [1].
Nanopartiküller neden önem taşıyor?
Nanopartiküller, metrenin milyarda biri büyüklüğündeki parçacıklardır. Boyutları çok küçük olduğu için hücrelerle etkileşime girebilir ve bağışıklık sistemi tarafından yabancı madde olarak algılanabilir.
Araştırmacılar, laboratuvar deneylerinde oluşan gadolinyum nanopartiküllerinin bağışıklık hücrelerinde inflamasyon (vücudun doku hasarına karşı verdiği iltihabi yanıt) oluşturabilecek özellikler taşıdığını belirledi. Bunun uzun vadede bazı kişilerde hücresel stres ve kronik doku hasarına katkıda bulunabileceği değerlendiriliyor. [1].
Her hastada aynı risk görülmüyor
Çalışmanın baş araştırmacısı Dr. Brent Wagner, bazı hastalarda tek doz kontrast maddeden sonra bile ciddi komplikasyonlar gelişebildiğini, ancak bunun oldukça nadir görüldüğünü ifade etti.
Bilinen en ciddi komplikasyonlardan biri nefrojenik sistemik fibrozis (NSF) olarak adlandırılıyor. Bu hastalıkta cilt sertleşebiliyor, eklemler hareket kabiliyetini kaybedebiliyor ve bazı vakalarda böbrek, kalp ile akciğerler de etkilenebiliyor. Günümüzde özellikle ileri derecede böbrek yetmezliği bulunan kişilerde kontrast madde kullanımı öncesinde risk değerlendirmesi yapıldığı için bu tablo eskiye göre çok daha seyrek görülüyor. [1][2].
Araştırma hastalar üzerinde yapılmadı
Araştırmanın önemli bir noktası da sonuçların doğrudan insanlar üzerinde yapılan klinik bir çalışmadan elde edilmemiş olmasıdır.
Bilim insanları deneylerini laboratuvar ortamında kimyasal analizler ve hücre deneyleriyle gerçekleştirdi. Bu nedenle elde edilen bulgular, her kontrastlı MR çektiren kişinin vücudunda mutlaka zararlı parçacık oluştuğu veya sağlık sorunu yaşayacağı anlamına gelmiyor. Araştırmanın amacı, bu sürecin nasıl gerçekleştiğini moleküler düzeyde açıklamak oldu. [1].
Yeni testler geliştiriliyor
Araştırma ekibi şimdi saç, tırnak, kan ve idrar örneklerinde gadolinyum kalıntılarını saptayabilecek yöntemler üzerinde çalışıyor. Ayrıca kontrast madde sonrası uzun süreli yakınmaları bulunan kişilerin izlenebilmesi için uluslararası bir hasta kayıt sistemi oluşturulması planlanıyor. [1].
Uzmanlara göre kontrastlı MR incelemeleri, kanserden damar hastalıklarına kadar birçok ciddi hastalığın tanısında yaşam kurtarıcı rol oynuyor. Bu nedenle yeni çalışma, kontrastlı MR’dan kaçınılması gerektiğini değil; özellikle böbrek fonksiyonları bozuk olan kişilerde daha güvenli uygulamaların geliştirilmesi gerektiğini gösteren önemli bir bilimsel adım olarak değerlendiriliyor.
Kaynaklar
[1] Wagner B, ve ark. Mechanism of gadolinium nanoparticle formation from gadolinium-based contrast agents. Nature Communications. 2025.
[2] University of New Mexico Health Sciences Newsroom. UNM scientists discover how MRI contrast agent forms harmful metal nanoparticles in the body. 2025.
