Prostat sağlığını korumak veya yaşla birlikte ortaya çıkabilen idrar yakınmalarını azaltmak isteyen erkeklere yönelik çok sayıda vitamin, mineral ve bitkisel takviye satılıyor. Saw palmetto, E vitamini, selenyum ve çinko bunların en bilinenleri arasında.
Ancak Cleveland Clinic Üroloji Uzmanı Dr. Brad Gill’in değerlendirmesine göre, prostat sağlığı için pazarlanan bu ürünlerin etkisini destekleyen bilimsel kanıtlar oldukça sınırlı. Üstelik bazı takviyelerin yüksek dozda ve uzun süre kullanılmasının beklenmedik riskleri bulunabiliyor.
Saw palmetto gerçekten işe yarıyor mu?
Prostat takviyelerinin en tanınmış içeriklerinden biri saw palmetto, yani Serenoa repens.
Özellikle iyi huylu prostat büyümesine (BPH) bağlı sık idrara çıkma, zayıf idrar akımı ve mesanenin tam boşalmadığı hissi gibi yakınmalar için kullanılabiliyor.
Ancak büyük ve daha kaliteli çalışmaların sonuçları beklentiyi karşılamıyor. ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleyici Sağlık Merkezi’nin değerlendirmesine göre saw palmettonun tek başına kullanıldığında BPH belirtilerinde çok az yarar sağladığı veya hiç anlamlı yarar sağlamadığı sonucuna ulaşan güçlü veriler bulunuyor.
Yani “bitkisel” olması, prostat büyümesine karşı etkili bir tedavi olduğu anlamına gelmiyor.
E vitamini konusunda önemli uyarı
Prostat sağlığı açısından en dikkat çekici verilerden biri E vitaminiyle ilgili.
35 binden fazla erkeğin katıldığı büyük SELECT çalışmasında günlük 400 IU E vitamini verilen erkeklerde prostat kanseri görülme riskinin plasebo grubuna kıyasla yüzde 17 daha yüksek olduğu saptandı.
Araştırmada E vitamini grubunda 620, plasebo grubunda ise 529 prostat kanseri vakası görüldü.
Bu sonuç, E vitamininin prostat kanserinden korunmak amacıyla yüksek doz takviye şeklinde kullanılmasının fayda sağlamadığı gibi risk oluşturabileceğini gösteren önemli bulgulardan biri oldu.
Selenyum prostat kanserini önlüyor mu?
Bir dönem prostat kanserinden korunmada umut bağlanan diğer maddelerden biri selenyumdu.
Ancak SELECT araştırması bu konuda da beklenen sonucu vermedi. Günlük 200 mikrogram selenyum takviyesi prostat kanseri riskinde anlamlı bir azalma sağlamadı.
Bu nedenle selenyumun yalnızca prostat kanserinden korunmak amacıyla gelişigüzel kullanılmasını destekleyen güçlü bilimsel kanıt bulunmuyor.
Çinkoda da “fazlası daha iyi” değil
Çinko erkek sağlığı ve normal vücut fonksiyonları açısından gerekli bir mineraldir. Ancak ihtiyaç duyulan bir besin öğesinin yüksek doz takviye olarak alınması mutlaka daha fazla yarar sağlayacağı anlamına gelmez.
Cleveland Clinic, özellikle yüksek doz çinko takviyelerinin uzun süreli kullanımına ilişkin araştırmaların prostat kanseri açısından soru işaretleri oluşturduğuna dikkat çekiyor.
Bu nedenle çinko eksikliği gösterilmeden yalnızca “prostatı korumak” amacıyla yüksek doz kullanım doğru bir yaklaşım olarak görülmüyor.
Likopen, kabak çekirdeği yağı ve ısırgan otu ne durumda?
Prostat ürünlerinin içeriğinde yalnızca bu dört madde bulunmuyor.
Likopen, yeşil çay ekstresi, ısırgan otu kökü, nar ekstresi, kabak çekirdeği yağı, Pygeum, soya izoflavonları ve D vitamini de prostat sağlığı iddiasıyla kullanılan maddeler arasında.
Ancak bunların prostat hastalıklarını önlediğini veya tedavi ettiğini söylemek için yeterli ve güçlü klinik kanıt bulunmuyor.
Örneğin likopen konusunda mevcut veriler, BPH’nin önlenmesi veya tedavisi amacıyla takviye kullanımını desteklemek için yeterli değil.
Takviye yerine prostat sağlığı için ne yapılabilir?
Uzmanların üzerinde daha fazla uzlaştığı nokta, prostat sağlığının tek bir kapsül veya vitaminle korunamayacağı.
Sebze, meyve, tam tahıllar ve sağlıklı yağlardan zengin dengeli beslenme; düzenli fiziksel aktivite; sağlıklı vücut ağırlığının korunması ve sigaradan uzak durulması genel sağlık açısından olduğu gibi prostat sağlığı açısından da daha güçlü bir temel oluşturuyor.
Ayrıca yaş ve kişisel risk faktörlerine göre hekimle prostat kanseri taramasının konuşulması önem taşıyor.
İdrar yapmada zorlanma göz ardı edilmemeli
Sık idrara çıkma, özellikle geceleri tekrar tekrar tuvalete kalkma, idrar akımında zayıflama, idrarı başlatmakta güçlük veya mesanenin tam boşalmadığı hissi prostat büyümesiyle ilişkili olabilir.
İdrarda kan görülmesi ise mutlaka tıbbi değerlendirme gerektiren belirtilerden biridir.
Bu yakınmaları takviyelerle bastırmaya çalışmak yerine nedeninin belirlenmesi gerekir. Çünkü benzer belirtilerin altında BPH dışında enfeksiyonlardan mesane hastalıklarına ve prostat kanserine kadar farklı durumlar bulunabilir.
Sonuç: “Prostat takviyesi” ifadesi kanıt anlamına gelmiyor
Bir ürünün üzerinde “prostat sağlığını destekler” yazması, o ürünün prostat büyümesini önlediği, idrar yakınmalarını tedavi ettiği veya prostat kanserinden koruduğu anlamına gelmiyor.
Mevcut bilimsel veriler özellikle saw palmetto, E vitamini ve selenyum konusunda beklentilerin oldukça gerisinde.
Daha önemlisi, bazı maddelerin gereksiz ve yüksek doz kullanımı yarar sağlamadığı gibi risk de oluşturabiliyor.
Bu nedenle prostat sağlığı için takviye kullanmayı düşünenlerin, özellikle düzenli ilaç kullanıyorlarsa veya prostatla ilgili yakınmaları varsa, ürünü başlamadan önce hekimleriyle görüşmeleri gerekiyor.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve tanı veya tedavi önerisi değildir. Vitamin, mineral ve bitkisel takviyeler ilaçlarla etkileşebilir ve yüksek dozlarda sağlık riski oluşturabilir. Prostat veya idrar yolu yakınmalarında hekime başvurulmalıdır.
KAYNAKLAR
Cleveland Clinic Health Essentials
National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)
National Cancer Institute (NCI)
JAMA – Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT)
