Evde mikropların en çok bulunduğu yer denildiğinde akla ilk olarak tuvalet gelebilir. Ancak araştırmalar özellikle nemli kalan, yiyeceklerle temas eden veya gün boyunca birçok kez elle tutulan eşyaların da yoğun miktarda mikroorganizma barındırabileceğini gösteriyor.
Mutfak süngeri, lavabo, diş fırçalık, kahve makinesinin su haznesi ve sık dokunulan elektronik cihazlar bu açıdan dikkat çeken yüzeyler arasında. Bununla birlikte bir yüzeyde bakteri veya başka mikroorganizmaların bulunması, o yüzeye dokunan kişinin mutlaka hastalanacağı anlamına gelmez.
Asıl önemli olan mikroorganizmanın türü, miktarı, kişinin bağışıklık durumu ve mikropların el aracılığıyla ağız, burun, göz veya yiyeceklere taşınıp taşınmamasıdır.
Evde en çok mikrop nerede bulunabilir?
Ev içindeki mikrop dağılımı her evde aynı değildir. Temizlik alışkanlıkları, nem, evcil hayvan bulunması, yemek hazırlama şekli ve yüzeylerin ne sıklıkta kullanıldığı sonucu değiştirebilir.
NSF tarafından evlerde yapılan bir araştırmada en yüksek mikroorganizma yükünün bulunduğu noktaların önemli bölümünün mutfakta olduğu görüldü. Özellikle mutfak süngeri veya bezleri, lavabo ve kahve makinesi su haznesi dikkat çekti.
Bu nedenle “tuvalet evin kesinlikle en kirli yeridir” şeklindeki genel kabul her zaman doğru olmayabilir.
Mutfak süngeri neden bu kadar çok mikrop barındırabilir?
Mutfak süngerleri sürekli nemli kalabilir ve üzerlerinde yiyecek kalıntıları birikebilir. Bu ortam bazı bakterilerin çoğalması için elverişlidir.
Üstelik sünger yalnızca mikropları üzerinde tutmakla kalmayabilir; tezgâh, lavabo veya başka yüzeyler silindiğinde mikroorganizmaların farklı alanlara taşınmasına da aracılık edebilir.
Kötü kokmaya başlayan, parçalanan veya uzun süredir kullanılan süngerlerin değiştirilmesi uygun olur. Süngerin kullanım ve temizlik yöntemi için üretici önerileri dikkate alınmalıdır.
Mutfak lavabosu
Sebzeler, çiğ et ambalajları, kirli tabaklar ve eller aynı lavabo çevresinde buluşabilir. Bu nedenle lavabo ve özellikle gider çevresi mikroorganizmaların birikebileceği alanlar arasındadır.
Çiğ et veya kümes hayvanı suyu gibi potansiyel olarak kontamine materyallerle temas eden yüzeyler kullanımdan sonra uygun şekilde temizlenmelidir.
Telefon
Cep telefonu gün içinde evde, işte, toplu taşımada ve bazen banyoda bile kullanılabiliyor. Ellerle sürekli temas etmesi nedeniyle mikroorganizmaların bir yüzeyden diğerine taşınmasına aracılık edebilir.
Telefon temizliğinde gelişigüzel kimyasal kullanmak yerine cihaz üreticisinin temizlik önerilerine uyulmalıdır. Elektronik cihazlara zarar verebilecek sıvıların veya aşındırıcı ürünlerin doğrudan uygulanmasından kaçınılmalıdır.
Uzaktan kumanda
Televizyon kumandaları evde birden fazla kişi tarafından sık sık kullanılır ancak çoğu zaman düzenli temizlik sırasında gözden kaçar.
Özellikle evde hasta biri varsa sık dokunulan ortak yüzeylerin temizlenmesi daha önemli hale gelir.
Bilgisayar klavyesi ve fare
Klavye ve fare gün boyunca ellerle temas eder. Klavye üzerinde yemek yemek, öksürmek veya hapşırmak da yüzeyde organik artıkların ve mikroorganizmaların birikmesini kolaylaştırabilir.
Temizlik sırasında elektronik cihazın üretici talimatlarına uyulmalı ve cihazın içine sıvı kaçırılmamalıdır.
Diş fırçalık
Diş fırçası tutucuları sürekli nemlenebildiği için gözden kaçan yüzeylerden biridir. NSF araştırmasında da evde yüksek mikroorganizma yükü tespit edilen alanlar arasında yer aldı.
Yıkanabilir modeller düzenli olarak sıcak su ve deterjanla temizlenebilir. Bulaşık makinesine uygun ürünlerde üretici talimatları izlenebilir.
Kahve makinesinin su haznesi
Kahve makinesinin görünen dış yüzeyi temiz olsa bile su haznesi nemli kalabilir. Nemli ve uzun süre temizlenmeyen bölümler maya, küf veya bakterilerin gelişmesi açısından uygun ortam oluşturabilir.
Kahve makinesi üreticisinin belirttiği temizlik ve kireç giderme programına uyulması önemlidir.
Kesme tahtası
Kesme tahtaları özellikle çiğ et, tavuk veya deniz ürünleriyle temas ettikten sonra çapraz bulaş açısından önem taşır.
FDA, her yiyecek hazırlama işleminden sonra kesme tahtaları, kaplar, mutfak gereçleri ve tezgâhların sıcak sabunlu suyla temizlenmesini öneriyor. Çok aşınmış veya derin çiziklere sahip kesme tahtalarının değiştirilmesi de yararlı olabilir.
Musluk ve kapı kolları
Eller yıkanmadan önce musluk koluna dokunulduğu için musluklar kolayca kontamine olabilir. Kapı kolları ve ışık düğmeleri de birçok kişinin gün içinde tekrar tekrar dokunduğu yüzeylerdir.
Bu nedenle sık dokunulan yüzeylerin düzenli olarak temizlenmesi önerilir.
Evcil hayvan mama ve su kapları
Mama artıkları, su, tükürük ve çevresel kirler evcil hayvan kaplarında mikroorganizmaların çoğalmasına uygun bir ortam oluşturabilir.
Bu kapların düzenli yıkanması ve tamamen kurutulması önemlidir. Evcil hayvanla veya mama kaplarıyla temas sonrasında el hijyenine dikkat edilmelidir.
Her yüzeyi sürekli dezenfekte etmek gerekir mi?
Hayır.
Evde sağlıklı bireylerin bulunduğu normal koşullarda her yüzeyi sürekli güçlü dezenfektanlarla silmek gerekli değildir. Düzenli temizlik, kir ve mikroorganizmaların büyük bölümünün yüzeyden uzaklaştırılmasına yardımcı olur.
Dezenfeksiyon özellikle evde hasta bir kişi bulunduğunda veya hastalık yapabilecek mikroorganizmalarla kontaminasyon riski yüksek olduğunda daha anlamlıdır.
Önce temizlik, sonra gerekiyorsa dezenfeksiyon yapılmalıdır. Kirli bir yüzeye doğrudan dezenfektan uygulamak ürünün etkinliğini azaltabilir.
Temizlik ürünlerini birbirine karıştırmayın
Çamaşır suyu dahil olmak üzere temizlik ve dezenfeksiyon ürünleri yalnızca etiket talimatlarına göre kullanılmalıdır.
Farklı temizlik kimyasallarının karıştırılması tehlikeli gazların ortaya çıkmasına yol açabilir. Ürünler çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.
Mikroplara karşı en önemli önlemlerden biri hâlâ eller
Bir evin tamamen mikroorganizmalardan arındırılması ne mümkün ne de gereklidir.
Amaç steril bir ev yaratmak değil; hastalık yapabilecek mikroorganizmaların insanlara ulaşma ihtimalini azaltmaktır.
Özellikle yemek hazırlamadan önce ve sonra, tuvaleti kullandıktan sonra, evcil hayvanlarla temas ettikten sonra ve eller görünür biçimde kirlendiğinde sabun ve suyla el yıkamak korunmanın en etkili basamaklarından biridir.
Sık dokunulan yüzeyleri düzenli temizlemek, yiyecek hazırlarken çapraz bulaşı önlemek ve elleri doğru şekilde yıkamak çoğu ev için aşırı dezenfeksiyondan daha uygulanabilir bir hijyen yaklaşımıdır.
TIBBİ UYARI
Bu içerik genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Evde bağışıklık sistemi baskılanmış, ağır kronik hastalığı bulunan veya enfeksiyon açısından özel risk taşıyan kişiler varsa temizlik ve dezenfeksiyon gereksinimleri farklı olabilir.
KAYNAKLAR
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Cleaning and Disinfecting
U.S. Food and Drug Administration (FDA) — Safe Food Handling
World Health Organization (WHO) — Guidelines on Hand Hygiene in Community Settings
NSF — Germiest Places in the Home / Household Germ Study
WebMD — Germy Things You Touch Every Day
