Burnu Açıyor Ama Uzun Kullanımda Tersine Dönebilir
Burnu Açıyor Ama Uzun Kullanımda Tersine Dönebilir
İçeriği Görüntüle

Bir ülkenin sağlık sistemini değerlendirirken genellikle hekim sayısına, hastane yatağına, sağlık harcamalarına veya ortalama yaşam süresine bakıyoruz.
Oysa sağlık sisteminin kapasitesini gösteren önemli ölçütlerden biri daha var:
Bir ülkede yılda kaç ameliyat yapılıyor?
İlk bakışta cevaplanması kolay görünen bu sorunun arkasında önemli bir veri sorunu bulunuyor.
Mart 2026'da British Journal of Surgery'de yayımlanan kapsamlı sistematik inceleme, cerrahi hizmetlerle ilgili ülkeler arası karşılaştırılabilir verilerin hâlâ oldukça eksik olduğunu gösterdi.
Araştırmada değerlendirilen 217 ülkeden yalnızca 124'ü için ulusal cerrahi hacim verisine ulaşılabildi. Üstelik düzenli olarak tekrarlanan veri bildirimi çok daha sınırlıydı. Araştırmacılar bu nedenle küresel cerrahi kapasitenin izlenebilmesi için standart ve düzenli veri sistemlerine ihtiyaç olduğunu vurguladı.
Dünyada yılda kaç ameliyat yapılıyor?
Bu konuda yapılan en kapsamlı küresel çalışmalardan biri Dünya Sağlık Örgütü Bülteni'nde 2016 yılında yayımlandı.
Araştırmacılar 194 Dünya Sağlık Örgütü üyesi ülkeyi inceleyerek 2012 yılında dünyada yaklaşık 312,9 milyon ameliyat gerçekleştirildiğini tahmin etti.
Bu, dünya genelinde her 100 bin kişi için yaklaşık 4.469 cerrahi işlem anlamına geliyordu.
Ancak burada çok önemli bir ayrıntı bulunuyor.
Araştırmacılar doğrudan cerrahi hacim verisine yalnızca 66 ülkede ulaşabildi. Geri kalan ülkeler için sağlık harcamaları gibi göstergeler kullanılarak istatistiksel tahminler yapıldı.
Dolayısıyla bu çalışma “2012 yılında bütün ülkelerin kesin ameliyat sayıları” anlamına gelmiyor; mevcut veriler kullanılarak oluşturulmuş en geniş küresel cerrahi hacim tahminlerinden biri olarak değerlendirilmeli.
Toplam ameliyat sayısında Çin ve ABD dikkat çekiyor
WHO çalışmasındaki doğrudan bildirilmiş ülke verilerine bakıldığında en yüksek cerrahi hacimlerden bazıları şöyleydi:
Çin: yaklaşık 39,5 milyon
ABD: yaklaşık 36,5 milyon
Fransa: yaklaşık 10,7 milyon
Almanya: yaklaşık 9,8 milyon
Birleşik Krallık: yaklaşık 9,7 milyon
Ancak bu rakamların tamamı aynı yıla ait değildi. Örneğin Çin verisi 2012 dönemini yansıtırken ABD için kullanılan veri 2007 yılına dayanıyordu.
Bu nedenle rakamları güncel bir “dünya ameliyat ligi” şeklinde yorumlamak doğru değil.
Buna rağmen çalışma, büyük nüfuslu ve geniş sağlık altyapısına sahip ülkelerin toplam cerrahi hacimde neden üst sıralarda yer aldığını açık biçimde gösteriyor.
Kişi başına bakıldığında sıralama tamamen değişiyor
Toplam sayı tek başına yeterli değil.
Bir milyardan fazla nüfusu bulunan bir ülkede 30–40 milyon ameliyat gerçekleştirilmesi ile birkaç milyon nüfuslu bir ülkede bir milyon ameliyat yapılması aynı sağlık hizmeti yoğunluğunu göstermiyor.
Bu nedenle ülkeleri karşılaştırırken 100 bin kişiye düşen yıllık cerrahi işlem sayısı daha anlamlı göstergelerden biri olarak kullanılıyor.
WHO çalışmasındaki doğrudan bildirilmiş veriler arasında dikkat çeken bazı oranlar şöyleydi:
İsviçre: 25.923 / 100 bin kişi
Lüksemburg: 21.933 / 100 bin kişi
Belçika: 17.764 / 100 bin kişi
Hollanda: 16.639 / 100 bin kişi
Danimarka: 16.345 / 100 bin kişi
Fransa: 16.306 / 100 bin kişi
İsveç: 15.610 / 100 bin kişi
Birleşik Krallık: 15.280 / 100 bin kişi
Avusturya: 13.977 / 100 bin kişi
Almanya: 12.188 / 100 bin kişi
ABD: 12.087 / 100 bin kişi
Buradaki verilerin de 2005–2012 arasında farklı yıllardan geldiğini unutmamak gerekiyor.
Yine de tablo çok önemli bir gerçeği ortaya koyuyor:
En fazla ameliyat yapılan ülke ile nüfusuna göre en yoğun cerrahi hizmet sunulan ülke aynı olmak zorunda değil.
2026 araştırması ne söylüyor?
Daha yeni veriler ise başka bir soruna dikkat çekiyor.
2026 yılında yayımlanan sistematik incelemede cerrahi hacim verisi bulunan 124 ülkenin yalnızca 39'unun, Lancet Küresel Cerrahi Komisyonu'nun belirlediği 100 bin nüfus başına yılda 5 bin cerrahi işlem referans eşiğine ulaştığı bildirildi.
Verisi bulunan yüksek gelirli ülkelerin yüzde 77'si bu eşiğe ulaşırken, çalışmada değerlendirilen düşük ve alt-orta gelir grubundaki ülkelerin hiçbirinde eşik karşılanmadı.
Bu rakam “her ülkede mutlaka bu kadar ameliyat yapılmalıdır” anlamına gelmiyor.
Söz konusu değer, ülkelerin temel cerrahi gereksinimleri karşılayabilecek kapasiteye ulaşmasını izlemek amacıyla geliştirilmiş bir sağlık sistemi göstergesi.
Daha fazla ameliyat yapmak daha iyi sağlık sistemi anlamına gelir mi?
Tek başına hayır.
Bir ülkedeki ameliyat sayısını birçok faktör etkileyebilir.
Nüfusun büyüklüğü ve yaşlanması, kanser ve kalp-damar hastalıklarının sıklığı, travmalar, sezaryen oranları, katarakt ameliyatları, eklem protezleri, sağlık sigortasının kapsamı, hastanelere erişim ve işlemlerin kayıt sistemleri rakamları önemli ölçüde değiştirebilir.
Dolayısıyla yüksek ameliyat sayısı gelişmiş cerrahi kapasite ve sağlık hizmetlerine erişimle ilişkili olabilse de tek başına sağlık sisteminin “daha iyi” olduğunu göstermez.
Asıl soru yalnızca kaç ameliyat yapıldığı değildir.
Gerekli ameliyatın doğru hastaya, doğru zamanda, güvenli biçimde ve hastayı ekonomik olarak zor durumda bırakmadan ulaştırılıp ulaştırılamadığı da önemlidir.
Dünyadaki asıl sorun: Ameliyata ulaşamayan milyonlar
Küresel cerrahinin belki de en çarpıcı verisi hangi ülkenin en fazla ameliyat yaptığı değil, yapılması gerektiği halde yapılamayan ameliyatların sayısıdır.
The Lancet'te 2025 yılında yayımlanan geniş kapsamlı değerlendirmeye göre dünyadaki karşılanmamış cerrahi gereksinim yılda en az 160 milyon ameliyata ulaşmış durumda.
Araştırmacılar özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde güvenli ve zamanında cerrahi hizmetlere erişimde ciddi eksikliklerin devam ettiğini bildiriyor.
Bu durum küresel sağlık açısından önemli bir eşitsizliği ortaya koyuyor.
Dünyanın bazı bölgelerinde insanlar planlı cerrahi işlemlere ve ileri teknoloji ameliyatlara kolaylıkla ulaşabilirken, başka bölgelerde apandisit, sezaryen, travma cerrahisi veya açık kırıkların tedavisi gibi temel cerrahi hizmetlere erişim bile sınırlı kalabiliyor.
Türkiye nerede?
Türkiye'nin ulusal sağlık istatistiklerinde ameliyat sayıları düzenli olarak yayımlanıyor. Sağlık Bakanlığı'nın Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2024 de bu alandaki en güncel kapsamlı ulusal kaynaklardan biri.
Ancak burada önemli bir metodolojik ayrım bulunuyor.
Türkiye'de kullanılan ameliyat sınıflandırmaları ile Lancet Küresel Cerrahi Komisyonu'nun “cerrahi hacim” göstergesinde kullanılan tanım tamamen aynı değil.
Nitekim Sağlık Bakanlığı 2024 yılının ilk dokuz ayında yalnızca A, B ve C grubu ameliyatların 4,6 milyona ulaştığını açıklamıştı. Bu rakam Türkiye'nin yüksek cerrahi hizmet hacmine sahip olduğunu gösterse de farklı tanımlar nedeniyle Çin, ABD, İsviçre veya Fransa'nın geçmiş WHO verileriyle doğrudan aynı tabloya konulması bilimsel açıdan doğru olmaz.
Bu nedenle Türkiye'nin dünya sıralamasındaki kesin yerini söylemek için ülkelerin aynı ameliyat tanımını ve aynı veri yılını kullandığı standartlaştırılmış bir veri setine ihtiyaç var.
Dünya hâlâ gerçek bir ameliyat haritasına sahip değil
Bugün elimizdeki veriler iki farklı tablo ortaya koyuyor.
Toplam ameliyat sayısında büyük nüfuslu ülkeler öne çıkıyor.
Kişi başına ameliyat sayısında ise bazı Avrupa ülkelerinde çok daha yüksek oranlar görülüyor.
Ancak 2026 yılında yayımlanan son sistematik değerlendirme bile ülkeler arasındaki veri eksikliğinin devam ettiğini gösteriyor: 217 ülkenin yalnızca 124'ü için cerrahi hacme ilişkin ulusal veri bulunabilmiş durumda.
Bu nedenle “Dünyada en fazla ameliyat hangi ülkede yapılıyor?” sorusuna verilebilecek en doğru cevap şu:
Mevcut doğrudan veriler ve tarihsel küresel çalışmalarda Çin ve ABD toplam cerrahi hacimde öne çıkıyor; kişi başına düşen cerrahi işlem sayısında ise İsviçre, Lüksemburg, Belçika ve Hollanda gibi Avrupa ülkeleri yüksek değerlere ulaşmış durumda. Ancak bugün bütün ülkeleri aynı yıl ve aynı yöntemle karşılaştıran güvenilir bir küresel sıralama bulunmuyor.
Belki de asıl önemli veri de bu.
Modern tıp yılda yüz milyonlarca ameliyat gerçekleştirebilecek kapasiteye ulaşmış olsa da dünyanın önemli bir bölümünde ihtiyaç duyulan cerrahi hizmetlere erişim hâlâ mümkün değil.
Tıbbi ve metodolojik not
Ameliyat sayısının yüksek veya düşük olması tek başına bir ülkenin sağlık sisteminin kalitesini göstermez. Ülkeler arasında cerrahi işlem tanımları ve kayıt yöntemleri farklılık gösterebilir. Bireysel bir hastada ameliyat gerekip gerekmediğine ise hastanın klinik durumu değerlendirilerek ilgili uzman hekim tarafından karar verilmelidir.
Kaynaklar
Bulletin of the World Health Organization — Weiser TG ve arkadaşları, Size and distribution of the global volume of surgery in 2012, 2016.
British Journal of Surgery — Anyomih TT ve arkadaşları, Systematic review of the Lancet Commission on Global Surgery indicators with quality assessment of modelled estimates, 2026.
The Lancet — Nepogodiev D ve arkadaşları, Surgical health policy 2025–35: strengthening essential services for tomorrow's needs, 2025.
T.C. Sağlık Bakanlığı — Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2024.