Bir Bebek Dünyaya Geldiğinde Sağlık Sistemi Ne Kadar Harcıyor? Ülkeler Arasındaki Fark

Türkiye’de Hekim Sayısı Yüzde 63, Hemşire Sayısı Yüzde 86 Arttı

İçeriği Görüntüle

Bir bebeğin doğumu, sağlık sistemi için ne anlama geliyor?
Bir bebeğin dünyaya gelişi aile için yeni bir hayatın başlangıcıdır. Sağlık sistemi açısından ise doğum; hekim ve ebe hizmetlerinden hastane altyapısına, laboratuvardan anesteziye ve gerektiğinde yenidoğan bakımına kadar birçok sağlık hizmetinin aynı süreçte devreye girdiği önemli bir dönemdir.
Peki bu hizmetlerin ekonomik karşılığı dünyanın her yerinde aynı mı?
Yanıt oldukça nettir: Hayır.
Uluslararası Sağlık Planları Federasyonu ile Health Care Cost Institute’un hazırladığı International Healthcare Cost Comparison Report 2024, dokuz ülkeden 2022 yılına ait veriler üzerinden hastane işlemlerinin medyan “claims costs” değerlerini karşılaştırıyor. Raporun doğum bölümünde veri bulunan ülkeler arasında dikkat çekici farklılıklar görülüyor. Veriler iFHP üyeleri ve diğer kurumlardan sağlandığı için rakamlar bir ülkenin bütün doğumlarının ulusal ortalama maliyeti olarak değerlendirilmemelidir.
Vajinal doğumda 1.361 dolardan 8.655 dolara
Rapor, vajinal doğumu “komplikasyon tanısı bulunmayan vajinal doğum” olarak tanımlıyor.
Bu ortak klinik tanım altında 2022 yılı medyan maliyeti Almanya’da 1.361 dolar, Güney Afrika’da 1.810 dolar, İspanya’da 2.175 dolar, Birleşik Krallık’ta 3.002 dolar, Yunanistan’da 3.775 dolar, Avustralya’da 5.318 dolar ve ABD’de 8.655 dolar olarak veriliyor.
Ülke
Vajinal doğum
Sezaryen
ABD
8.655 $
13.601 $
Birleşik Krallık
3.002 $
8.910 $
Avustralya
5.318 $
7.742 $
Yunanistan
3.775 $
5.479 $
Güney Afrika
1.810 $
3.161 $
İspanya
2.175 $
2.807 $
Almanya
1.361 $
2.419 $
Sezaryen için kullanılan tanım ise komplikasyonsuz ve en az bir gece hastane yatışı bulunan sezaryen doğumdur. Bu grupta ABD’deki medyan maliyet 13.601 dolara, Almanya’da ise 2.419 dolara ulaşıyor.
Buna göre rapordaki medyan değerler üzerinden ABD ile Almanya arasındaki fark vajinal doğumda yaklaşık 6,4 kat, sezaryende ise yaklaşık 5,6 kat.
Ancak bu rakamları “ABD’de doğum yapmak Almanya’dan kesin olarak 6,4 kat pahalıdır” şeklinde okumak doğru olmaz.
Aynı doğum neden farklı ülkelerde farklı bedellere çıkıyor?
Uluslararası sağlık sistemi karşılaştırmalarında en önemli sorunlardan biri, benzer tıbbi işlemlerin farklı finansman ve fiyatlandırma yapıları içinde sunulmasıdır.
Hekim ve diğer sağlık çalışanlarının ücretleri, hastane giderleri, tıbbi malzeme fiyatları, sigorta şirketleri ile hastaneler arasındaki sözleşmeler, kamu finansmanının ağırlığı ve sağlık hizmetlerinin fiyatlandırılma biçimi ülkeden ülkeye değişebilir.
Peterson-KFF Health System Tracker analizleri de ABD ile diğer yüksek gelirli ülkeler arasındaki karşılaştırmaların hasta nüfusu, finansman modelleri ve sağlık altyapısındaki farklılıklar nedeniyle dikkatli yorumlanması gerektiğini vurguluyor. Aynı analizlerde ABD’nin sağlık harcamalarının yüksekliğinde sağlık hizmetlerinin fiyatlarının önemli rol oynadığı belirtiliyor.
Dolayısıyla yüksek doğum bedeli, otomatik olarak daha fazla veya daha kaliteli sağlık hizmeti verildiği anlamına gelmez.
Ailenin ödediği para ile sağlık hizmetinin toplam bedeli aynı değil
Burada en önemli ayrımlardan biri de budur.
Hastanenin bir hizmeti üretmek için yaptığı gerçek harcama, sigorta veya kamu kurumunun sağlık kuruluşuna yaptığı ödeme ve hastanın cebinden çıkan para birbirinden farklı kavramlardır.
ABD’deki işveren temelli özel sağlık sigortasına sahip kişileri inceleyen Peterson-KFF analizinde, 2021-2023 döneminde gebelik, doğum ve doğum sonrası bakımla ilişkili ortalama ek sağlık harcaması 20.416 dolar olarak hesaplandı. Bunun ortalama 2.743 doları sigortalının cebinden çıkarken kalan bölümün önemli kısmı sigorta tarafından karşılandı.
Bu araştırmadaki 20.416 dolar, iFHP tablosundaki 8.655 dolarlık vajinal doğum bedeliyle doğrudan karşılaştırılamaz. Çünkü Peterson-KFF çalışması yalnızca doğum işlemini değil, gebelik, doğum ve doğum sonrası dönemdeki ek sağlık harcamalarını birlikte inceliyor.
Vajinal doğum ve sezaryen arasında da önemli fark var
Aynı ABD analizinde gebelik, doğum ve doğum sonrası dönemle ilişkili ortalama ek sağlık harcaması vajinal doğumla sonuçlanan gebeliklerde 15.712 dolar, sezaryenle sonuçlananlarda ise 28.998 dolar olarak hesaplandı. Cepten ödeme ortalaması sırasıyla 2.563 dolar ve 3.071 dolar oldu.
Sezaryen cerrahi bir işlem olduğundan ameliyathane, anestezi, cerrahi ekip ve ameliyat sonrası takip gibi ek sağlık kaynaklarının kullanılmasını gerektiriyor. Bununla birlikte sezaryenle sonuçlanan gebeliklerde maliyet farkının tamamını yalnızca ameliyata bağlamak da doğru değil; gebelik öncesi ve sonrası daha yoğun bakım gereksinimi de toplam harcamayı etkileyebilir.
Bu ekonomik farkın tıbbi kararların önüne geçmemesi gerekiyor. Doğum yöntemi maliyet karşılaştırmasına göre değil, anne ve bebeğin klinik durumu ile tıbbi gerekliliklere göre belirlenmelidir.
Bebek doğduktan sonra sağlık harcaması bitmiyor
Doğum faturası, bebeğin sağlık sistemi açısından oluşturduğu maliyetin tamamını göstermiyor.
Peterson-KFF çalışmasında ABD’deki işveren sağlık planlarına kayıtlı, üç aydan daha az süredir sigortalı yenidoğanların ortalama toplam sağlık harcaması 5.820 dolar, bunun içindeki ortalama cepten ödeme ise 475 dolar olarak hesaplandı. Araştırmacılar birçok çocukta ilk iki yıldaki sağlık harcamalarının önemli bölümünün yaşamın ilk ayında gerçekleştiğini bildiriyor.
Prematürite veya yenidoğan yoğun bakım gereksinimi gibi durumlar sağlık hizmeti kullanımını daha da artırabilir. Bu nedenle “doğum işleminin bedeli” ile “gebelikten bebeğin ilk aylarına kadar ortaya çıkan toplam sağlık harcaması” aynı gösterge değildir.
Türkiye bu tabloda nerede?
Türkiye, iFHP-HCCI raporundaki söz konusu vajinal doğum ve sezaryen karşılaştırmasında yer almıyor. Bu nedenle aynı metodolojiyle elde edilmiş bir Türkiye değeri bulunmadan tabloya TL veya dolar cinsinden bir rakam ekleyerek ABD, Almanya ya da İngiltere ile doğrudan kıyaslama yapmak bilimsel açıdan sağlıklı olmaz.
Türkiye’de SGK tarafından karşılanan sağlık hizmetlerinin geri ödeme kuralları Sağlık Uygulama Tebliği kapsamında düzenleniyor. Ancak SUT’ta yer alan bir geri ödeme bedelini, iFHP raporundaki özel sigorta ve ödeme kaynaklarından elde edilmiş uluslararası “claims cost” rakamlarıyla doğrudan karşılaştırmak iki farklı finansman ölçüsünü aynı şeymiş gibi değerlendirmek olur.
Türkiye için gerçek anlamda karşılaştırılabilir bir “doğum maliyeti” çalışması yapılmak isteniyorsa kamu hastanelerinin hizmet üretim maliyetleri, SGK geri ödemeleri, özel sağlık sigortalarının ödediği bedeller ve ailelerin cepten yaptığı ödemeler ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Bir bebeğin doğum faturası aslında sağlık sisteminin aynası
Rakamlar tek başına oldukça çarpıcıdır: Komplikasyonsuz vajinal doğum için raporlanan medyan değer bir ülkede 1.361 dolar, başka bir ülkede 8.655 dolar olabiliyor. Sezaryende ise 2.419 dolar ile 13.601 dolar arasında değişen değerlerle karşılaşılıyor.
Fakat asıl hikâye rakamların arkasında.
Bir bebeğin dünyaya gelmesinin ekonomik karşılığı yalnızca doğum salonunda kullanılan malzemelerin veya hastane yatağının bedelinden oluşmuyor. Bu rakamlar aynı zamanda ülkelerin sağlık hizmetlerini nasıl finanse ettiğini, hastanelere nasıl ödeme yaptığını ve sağlık hizmetlerini nasıl fiyatlandırdığını da yansıtıyor.
Bu nedenle ülkeler arasındaki doğum maliyeti karşılaştırmalarında üç kavramın birbirinden ayrılması gerekiyor: sağlık hizmetinin bedeli, ödeme kurumunun karşıladığı tutar ve ailenin cebinden çıkan para.
Bazen en yüksek “faturanın” görüldüğü ülke, ailenin en fazla para ödediği ülke olmayabilir.
Ve doğumun gerçek ekonomik hikâyesi de tam olarak burada başlıyor.
Tıbbi uyarı
Bu içerik sağlık ekonomisi ve sağlık sistemlerinin karşılaştırılması amacıyla hazırlanmıştır. Vajinal doğum veya sezaryene ilişkin kararlar ekonomik maliyetlere göre değil, anne ve bebeğin sağlık durumu ile tıbbi gereklilikler doğrultusunda verilmelidir.
Kaynaklar
International Federation of Health Plans (iFHP) & Health Care Cost Institute (HCCI), International Healthcare Cost Comparison Report 2024
Peterson-KFF Health System Tracker, Health Costs Associated with Pregnancy, Childbirth, and Infant Care
Peterson-KFF Health System Tracker, How Do Healthcare Prices and Utilization in the United States Compare to Peer Nations?
Sosyal Güvenlik Kurumu, 29/08/2026 SUT Değişiklik Tebliği İşlenmiş Güncel 2013 SUT