Antik Mısırlılar Yaralara Neden Bal Sürüyordu?
Antik Mısır yalnızca piramitleri, mumyalama teknikleri ve görkemli tapınaklarıyla değil, günümüze ulaşan tıp metinleriyle de dikkat çekiyor. Binlerce yıl önce yazılmış papirüslerde yaralanmaların nasıl değerlendirildiği, hangi maddelerin kullanıldığı ve hastaların nasıl takip edildiğine ilişkin ayrıntılı tarifler bulunuyor.
Bu tariflerde dikkat çeken maddelerden biri de bal.
Antik Mısırlılar balı yalnızca yiyecek veya değerli bir besin olarak görmüyordu. Günümüze ulaşan bazı tıp metinleri, balın yara bakımında kullanılan maddeler arasında yer aldığını ortaya koyuyor.
YARANIN ÜZERİNE BAL VE KETEN BEZ
Antik Mısır tıbbını anlatan en önemli belgelerden biri Edwin Smith Papirüsü.
Metinde özellikle travmalar, kesikler, baş ve gövde yaralanmaları gibi durumların nasıl değerlendirileceğine ilişkin vakalar bulunuyor. Bazı yara bakım tariflerinde bal, yağ ve keten bezlerin birlikte kullanıldığı görülüyor.
Uygulama genel olarak yaranın değerlendirilmesi, uygun maddelerin bölgeye uygulanması ve yaranın keten bezle kapatılması biçiminde tarif ediliyor.
Keten, Antik Mısır yaşamının temel malzemelerinden biriydi. Giysilerden mumyalamaya kadar birçok alanda kullanılan keten bezler, yara bakımında da bir tür sargı malzemesi olarak görev görüyordu.
BAL GÜNLÜK HAYATTA DEĞERLİ BİR ÜRÜNDÜ
Bal Antik Mısır’da kolay bulunan sıradan bir ürün değildi.
Arıcılık yapıldığına ilişkin tasvirler ve yazılı kayıtlar bulunuyor. Bal hem beslenmede hem dini sunularda hem de çeşitli karışımların hazırlanmasında kullanılıyordu.
Bu nedenle tıp uygulamalarında yer alması, balın Antik Mısır toplumundaki daha geniş kullanım alanının bir parçasıydı.
Bazı reçetelerde bal tek başına kullanılmıyor; yağlar, bitkisel maddeler veya başka bileşenlerle birlikte hazırlanıyordu.
ANTİK MISIR TIP METİNLERİ SADECE BÜYÜDEN OLUŞMUYORDU
Antik Mısır tıbbı denildiğinde çoğu zaman büyü ve dini ritüeller akla geliyor.
Gerçekte günümüze ulaşan papirüslerde iki yaklaşımın yan yana bulunabildiği görülüyor.
Bazı hastalıklar için büyüsel ifadeler ve dualar yer alırken özellikle travma ve yara metinlerinde gözlem, muayene ve fiziksel bakım tarifleri oldukça belirgin.
Edwin Smith Papirüsü bu açıdan dikkat çekici.
Metindeki birçok vaka, hastanın önce incelenmesi, yaralanmanın niteliğinin belirlenmesi ve ardından yapılacak işlemin tarif edilmesi biçiminde ilerliyor.
“TEDAVİ EDECEĞİM”, “MÜCADELE EDECEĞİM”, “TEDAVİ EDİLEMEZ”
Papirüsün dikkat çekici yönlerinden biri, bazı vakaların sonuçlarına göre sınıflandırılması.
Hekim, kimi durumlarda hastayı tedavi edeceğini belirtiyor.
Bazı vakalarda hastalıkla veya yaralanmayla “mücadele edileceği” ifade ediliyor.
Çok ağır yaralanmalarda ise müdahalenin mümkün olmadığına ilişkin değerlendirmeler bulunuyor.
Bu yaklaşım, Antik Mısır hekimlerinin yaralanmaları aynı kategoride değerlendirmediğini gösteriyor.
BAL NEDEN BU KADAR SIK KULLANILIYORDU?
Antik metinler çoğunlukla modern anlamda “neden” açıklaması yapmıyor.
Yani Antik Mısırlı bir hekimin balı hangi biyolojik mekanizmayla etkili gördüğünü ayrıntılı biçimde açıklayan bir metne sahip değiliz.
Buna karşın papirüslerde balın farklı karışımlarda ve özellikle cilt ile yara uygulamalarında tekrar tekrar karşımıza çıkması, onun dönemin tıbbi malzemeleri arasında önemli bir yere sahip olduğunu gösteriyor.
Dönemin hekimleri ellerindeki maddeleri gözlem ve gelenek yoluyla kullanıyordu.
Bal da bu tıbbi repertuvarın önemli parçalarından biri olmuştu.
BİNLERCE YIL ÖNCESİNDEN KALAN BİR YARA BAKIMI KAYDI
Bugün Antik Mısır tıbbını ilginç kılan yalnızca hangi maddelerin kullanıldığı değil.
Asıl dikkat çekici nokta, yaralanmaların tarif edilmesi, hastanın değerlendirilmesi ve belirli uygulamaların yazılı bir düzen içinde aktarılması.
Bal, keten bez ve yağlarla yapılan yara bakımı da bu sistemin küçük fakat çarpıcı örneklerinden biri.
KAYNAK
Yaklaşık üç bin yıldan daha eski metinlerde karşımıza çıkan bu tarifler, Antik Mısır’da tıbbın günlük yaşamda nasıl uygulandığını gösteren önemli tarihsel belgeler arasında yer alıyor.
University College London (UCL) — Digital Egypt for Universities, Healing Papyri / Ancient Egyptian healing manuscripts. Edwin Smith Papirüsü’ndeki yara vakaları, muayene, tanı, tedavi ve bal-yağ-keten uygulamalarına ilişkin çeviriler.
New York Academy of Medicine — Edwin Smith Surgical Papyrus. Antik Mısır’dan günümüze ulaşan papirüsün 48 travma ve yara vakasını içeren yapısı ile tarihsel özellikleri.
National Library of Medicine — Edwin Smith Surgical Papyrus. Papirüsün yaklaşık MÖ 1600’e tarihlenen nüshası ve 48 vaka kaydına ilişkin katalog bilgileri.
